Đài thờ Trà Kiệu: Kiệt tác điêu khắc thời Chăm-pa
Đăng ngày 19-12-2019 04:57

Đài thờ Trà Kiệu được làm từ chất liệu sa thạch, có chiều cao 128cm, dài 190cm, có niên đại thế kỷ VII – VIII.  Đài thờ Trà Kiệu là đài thờ Chăm-pa duy nhất còn lại tương đối nguyên vẹn với phần bệ vuông ở dưới và bệ Yoni tròn ở trên.

Đài thờ gồm 2 phần: phần khối tròn ở trên và khối vuông ở dưới. Phần khối tròn gồm 2 thớt Yoni. Thớt dưới có chiều cao 38 cm với đường kính 138cm. Thớt trên có đường kính và chiều dài như phần thớt dưới. Ngoài ra thớt trên còn có thêm phần vòi nhô ra dài 41cm. Mặt dưới của thớt chạm nổi hai lớp cánh hoa sen, đối xứng với các cánh sen của thớt dưới. Mặt trên phẳng, chung quanh có viền gờ cạn và có rãnh từ lòng thời ra vòi yoni.

Phần khối vuông ở dưới cao 52cm, cạnh 190cm. Bốn mặt quang khối vuông là hình ảnh nhiều người được chạm trổ. Mặt A và B mỗi mặt có 16 nhân vật, mặt C có 18 nhân vật, mặt D có 11 nhân vật. Bốn góc đài thờ có bốn chú sư tử đưa hai chân trước lên đỡ bệ thờ.

Đài thờ Trà Kiệu được đánh giá là một trong những kiệt tác điêu khắc thời Chăm-pa. Đài thờ Trà Kiệu từng thu hút nhiều nhà nghiên cứu giải mã nội dung câu chuyện của các nhân vật quanh đài thờ và đoán định niên đại của nó. Theo nhà nghiên cứu Trần Kỳ Phương, 4 cảnh chạm quanh đài thờ là những trích đoạn trong trường ca Ramayana.

Theo trường ca Ramayana, vua Yanak ở kinh thành Videha lập hoàng hậu đã lâu nhưng không có con. Truyền thuyết kể rằng trong một buổi lễ cày đầu năm, khi vua Yanak mở đường cày đầu tiên, từ trong luống cày xuất hiện một bé gái sơ sinh, đó là đứa con mà Mẹ đất đã ban cho nhà vua. Vua Yanak đã đặt tên cho đứa bé là Sita. Khi Sita trưởng thành, vua Yanak kén rể với điều kiện ai giương được cây cung Kamsa của thần Bão tố Rudra thì sẽ được cưới công chúa Sita. Nhiều vương tôn công tử đến thử sức nhưng chưa ai kéo được sợi dây cung. Cuối cùng hoàng tử Rama không chỉ giương được cung mà còn kéo gãy cung và được vua Yanak gả công chúa Sita.

Bốn mặt trên đài thờ được xác định: mặt D là mặt hướng ra sân, vòng qua bên trái mặt D là mặt A, tiếp đến là mặt B và C. Diễn biến trích đoạn đi từ mặt A đến mặt D (theo chiều kim đồng hồ): Mặt A là cảnh hoàng tử Rama kéo gãy cung thần Kamsa của thần Rudra; Mặt B thể hiện cảnh Rama và đoàn tuỳ tùng dâng lễ vật lên vua Yanak; Mặt C miêu tả cảnh rước dâu; Mặt D là những Apsara múa chúc mừng đám cưới của hoàng tử Rama và công chúa Sita.

Đài thờ Trà Kiệu có ký hiệu 22.2, được trưng bày tại phòng trưng bày Trà Kiệu ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng. Các bộ phận của đài thờ được sưu tầm tại Trà Kiệu (nay thuộc xã Duy Sơn, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam), đưa về Đà Nẵng vào tháng 12-1891 và 1-1892. Đến năm 1901, đài thờ được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.

THANH THẢO

ĐÁNH GIÁ BÀI VIẾT