Đưa Đà Nẵng trở thành cực tăng trưởng – Kỳ 1: Tổ chức không gian phát triển, phát huy vai trò cực tăng trưởng

Đẩy mạnh cơ chế thực thi trong liên kết vùng

Thực tế, liên kết Huế – Đà Nẵng – Quảng Nam trước đây cho thấy, khi có cơ chế điều phối và phân công trách nhiệm rõ ràng, các địa phương có thể cùng giải quyết những vấn đề vượt khỏi ranh giới hành chính.

Thỏa thuận về quản lý tài nguyên nước lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn là minh chứng. Thông qua Ban Điều phối và Tổ công tác thường trực, Đà Nẵng và Quảng Nam (cũ) phối hợp xử lý tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn, điều tiết nguồn nước, góp phần bảo đảm cấp nước an toàn cho vùng hạ du, trong đó có Nhà máy nước Cầu Đỏ.

Tuy nhiên, liên kết vùng vẫn chưa chuyển hóa đầy đủ tiềm năng thành hiệu quả phát triển. Một số thỏa thuận chưa được cụ thể hóa thành danh mục nhiệm vụ, dự án gắn với nguồn vốn, tiến độ và trách nhiệm thực hiện; cơ chế chia sẻ chi phí, phân bổ lợi ích; quy hoạch, trong khi thiết chế điều phối có lúc gián đoạn.

Trong khi đó, lợi thế bổ trợ giữa các địa phương mở ra dư địa liên kết lớn, từ kết nối du lịch di sản Huế – Hội An – Mỹ Sơn đến phát triển công nghiệp, logistics và chuỗi giá trị nông, lâm sản, dược liệu. Tuy nhiên, tiềm năng bổ trợ chưa trở thành chuỗi liên kết thực tế.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hồ Kỳ Minh, yêu cầu đặt ra là chuyển từ hợp tác theo địa giới hành chính sang liên kết theo chức năng và chuỗi giá trị; từ thống nhất chủ trương sang thống nhất danh mục dự án, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện. Các công trình liên vùng cần được xem xét trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, đồng thời nghiên cứu cơ chế tài chính theo nguyên tắc “cùng quyết định, cùng góp vốn, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi”.

Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế rà soát, đánh giá định kỳ và xử lý trách nhiệm đối với các nhiệm vụ chậm triển khai; bảo đảm quy hoạch, kế hoạch đầu tư và chương trình hợp tác được kết nối chặt chẽ, tránh tình trạng cam kết đã có nhưng nguồn lực chưa bố trí, nhiệm vụ đã giao nhưng kết quả chưa rõ.

Chỉ khi cam kết được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, tiến độ và nguồn lực rõ ràng, lợi ích được chia sẻ minh bạch và kết quả được đánh giá thực chất, liên kết vùng mới có thể phát huy lợi thế bổ trợ, hạn chế đầu tư trùng lặp và tạo động lực phát triển chung.

“Trước mắt, thành phố cùng thành phố Huế và tỉnh Quảng Ngãi triển khai thực chất Chương trình hợp tác giai đoạn 2026 - 2030; cùng tỉnh Quảng Ngãi triển khai Đề án liên kết không gian phát triển Chu Lai - Dung Quất – Nam Giang - Bờ Y - Hành lang kinh tế Đông Tây 2; mở rộng liên kết với các tỉnh Tây Nguyên và vùng động lực tại khu vực tỉnh Khánh Hòa, tỉnh Lâm Đồng và phụ cận” – Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hồ Kỳ Minh cho biết.

Khơi thông các động lực tăng trưởng mới

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28-8-2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới xác định “phát triển thành phố Đà Nẵng là một cực tăng trưởng lớn của cả nước, một đô thị biển hiện đại, thông minh, đáng sống”; đồng thời giao Đà Nẵng cùng với Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh phát huy “vai trò hạt nhân dẫn dắt” trong thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Đà Nẵng có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng - không chỉ là trung tâm kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại của khu vực miền Trung, mà còn là cửa ngõ ra biển của Tây Nguyên và điểm kết nối quan trọng trên hành lang kinh tế Đông - Tây.

Với những lợi thế nổi trội, Đà Nẵng có đầy đủ điều kiện để phát triển mạnh mẽ theo hướng liên kết vùng, trở thành cực tăng trưởng mới của cả nước. Mô hình tăng trưởng của Đà Nẵng phải thực sự dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Hiện nay, đối với các khu chức năng có cơ chế vượt trội, thành phố tập trung phát triển bốn khu chức năng động lực: Khu thương mại tự do Đà Nẵng, Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại thành phố Đà Nẵng, Khu kinh tế mở Chu Lai và Khu kinh tế cửa khẩu Nam Giang.

Khu thương mại tự do đã chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư tại 04/07 vị trí, tổng vốn đăng ký gần 16.000 tỷ đồng; Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại thành phố Đà Nẵng trở thành thành viên Mạng lưới các trung tâm tài chính vì phát triển bền vững (FC4S) trong tháng 9-2026.  Hạ tầng phức hợp của Trung tâm tài chính quốc tế có quy mô khoảng 6,1 ha, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 17.785 tỷ đồng.

Thành phố ưu tiên thu hút đầu tư vào vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu; đã có 07 trung tâm dữ liệu, thu hút dự án phòng thí nghiệm kết hợp sản xuất quy mô nhỏ công nghệ đóng gói tiên tiến vi mạch bán dẫn với vốn khoảng 1.800 tỷ đồng.
Thành phố là địa phương đầu tiên thu phí khai thác cơ sở dữ liệu và đã ban hành Đề án thí điểm Sàn giao dịch dữ liệu ở cấp địa phương. Thời gian tới, thành phố tập trung chuyển đổi số hộ kinh doanh, thương mại điện tử, kinh tế dữ liệu để nâng tỷ trọng kinh tế số lên từ 30% GRDP trở lên vào năm 2030; phát triển công nghiệp trí tuệ nhân tạo, sản xuất rô-bốt, thiết bị bay không người lái.

Về chuyển đổi xanh và năng lượng, Đà Nẵng triển khai các nhiệm vụ về giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon, hợp tác với thành phố Sakai (Nhật Bản) về hình thành thành phố trung hòa các-bon; áp dụng bộ tiêu chí cơ sở lưu trú du lịch xanh; nghiên cứu thí điểm sàn giao dịch tín chỉ các-bon tự nguyện trong khuôn khổ Trung tâm tài chính quốc tế.

Về năng lượng, theo định hướng hình thành trung tâm năng lượng của vùng, thành phố thu hút Dự án Nhà máy nhiệt điện LNG Hòa Ninh giai đoạn 1 (tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 48.836 tỷ đồng) và tổ hợp điện gió gần bờ kết hợp sản xuất hy-đrô xanh, a-mô-ni-ắc xanh tại vùng biển xã Thăng Trường (tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 26.000 tỷ đồng).

Để các động lực này cùng phát huy tác dụng, thành phố thực hiện ba giải pháp: tập trung đầu tư công vào hạ tầng nền tảng, liên vùng để tạo điều kiện cho khu vực tư nhân đầu tư; thu hút có chọn lọc các dự án công nghệ cao, có giá trị gia tăng cao, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; tiếp tục hoàn thiện khung chính sách đã được hình thành cho toàn bộ quá trình đổi mới sáng tạo, từ ươm tạo, hỗ trợ không hoàn lại, thử nghiệm có kiểm soát đến miễn thuế, cho thuê hạ tầng.

Phát triển hạ tầng liên vùng, phát huy lợi thế logistics

Đà Nẵng nằm trên trục giao thông Bắc - Nam, có lợi thế kết nối với biển, Tây Nguyên và các nước trong tiểu vùng Mekong. Đây là điều kiện quan trọng để thành phố phát huy vai trò đầu mối giao thương, logistics của khu vực.

Ở trục kết nối ra biển, Khu bến cảng Liên Chiểu sẽ trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế, bổ sung năng lực tiếp nhận và trung chuyển hàng hóa, đồng thời giảm tải cho cảng Tiên Sa. Công trình này sẽ tạo thêm dư địa phát triển dịch vụ logistics, vận tải và hậu cần cảng biển, góp phần nâng cao năng lực khai thác hệ thống cảng của thành phố.

Đặc biệt, đây là công trình được Nghị quyết số 27- NQ/TW xác định phải hoàn thành. Dự án tổng thể bến cảng container được khởi công ngày 25-4-2026, quy mô 08 bến, tổng mức đầu tư khoảng 45.268 tỷ đồng; phần cơ sở hạ tầng dùng chung và bến dùng chung còn phải đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 4.805 tỷ đồng.

Song song đó, việc mở rộng các nhà ga T1, T2 tại Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng được kỳ vọng mở rộng năng lực vận tải và tăng cường kết nối quốc tế. Dự án cải tạo, mở rộng nhà ga hành khách T1 có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 11.828 tỷ đồng. Cảng hàng không quốc tế Chu Lai được định hướng là đầu mối hàng không thứ hai của thành phố và của vùng; dự án đầu tư, khai thác cảng hàng không và hệ sinh thái kinh tế, đô thị sân bay theo phương thức đối tác công tư có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 260.000 tỷ đồng, trong đó cảng hàng không khoảng 3,3 tỷ USD, thực hiện giai đoạn 2026 - 2035.

Tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đoạn qua Đà Nẵng được thành phố bảo đảm mặt bằng và các khu tái định cư phục vụ dự án, tổng mức đầu tư phần tái định cư dự kiến khoảng 19.551 tỷ đồng. Hệ thống đường sắt đô thị trục Đà Nẵng - Hội An - Chu Lai, tổng mức đầu tư dự kiến toàn tuyến khoảng 266.000 tỷ đồng, trong đó đoạn Đà Nẵng - Hội An khoảng 96.276 tỷ đồng; dự án thực hiện trong thời kỳ 2026 - 2035, phân kỳ đầu tiên triển khai đến năm 2030.

Ở hướng kết nối phía Tây, các dự án nâng cấp quốc lộ 14B, 14D, 14G, 40B và đường tỉnh 606 có vai trò hoàn thiện mạng lưới giao thông từ Tây Nguyên, khu vực biên giới Việt Nam - Lào đến các cảng biển. Thành phố cũng đang nghiên cứu các tuyến kết nối Nam Giang - Chu Lai - Dung Quất - Bờ Y, từng bước hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng và hành lang kinh tế Đông - Tây.

Tại Diễn đàn Logistics quốc tế Đà Nẵng 2026, ông Nguyễn Trung Trực - đại diện Hiệp hội Logistics thành phố Đà Nẵng cho rằng, quy mô nguồn hàng là một trong những căn cứ quan trọng để các hãng vận tải quốc tế quyết định mở và duy trì tuyến vận tải trực tiếp. Vì vậy, Đà Nẵng cần hướng đến vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa cấp vùng (Cargo Hub), gắn với không gian kinh tế miền Trung - Tây Nguyên.

Theo ông Trực, thành phố cần tăng cường liên kết với Huế, Quảng Ngãi và các địa phương lân cận trong quy hoạch logistics, tổ chức nguồn hàng và phát triển mạng lưới vận tải; các địa phương cần phối hợp tập hợp nguồn hàng, phát huy lợi thế bổ trợ giữa hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và khu kinh tế.

Tại buổi làm việc giữa UBND thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi vào tháng 7-2026, hai địa phương thống nhất chủ trương phối hợp xây dựng “Đề án liên kết không gian phát triển Chu Lai - Dung Quất - Nam Giang - Bờ Y - Hành lang kinh tế Đông Tây 2, giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Phan Thái Bình, việc xây dựng Đề án là yêu cầu hết sức cấp thiết, có đầy đủ cơ sở pháp lý và thực tiễn để triển khai. Lõi phát triển của Đề án phải bắt đầu từ không gian Khu kinh tế mở Chu Lai, Khu kinh tế Dung Quất. Vì vậy, ngay trong giai đoạn 2026 – 2030 cần triển khai được các nhiệm vụ trọng tâm theo lộ trình cụ thể, có phân kỳ đầu tư rõ ràng, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Tiếp đó, ngày 24-8, tại phường Tam Kỳ, UBND hai địa phương tiếp tục họp, cho ý kiến đối với dự thảo Đề án. Theo định hướng tổ chức không gian, Chu Lai - Dung Quất giữ vai trò hạt nhân công nghiệp và logistics; Nam Giang - Bờ Y gắn với Hành lang kinh tế Đông Tây 2 đảm nhận chức năng kết nối thị trường phía Tây; Đà Nẵng là trung tâm dịch vụ, công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo cũng xác định lộ trình thực hiện qua các giai đoạn. Trong giai đoạn 2026 - 2027, tập trung chuẩn bị về thể chế và dữ liệu dự án. Giai đoạn 2028 - 2030, hoàn thiện các kết nối cấp thiết cho khu vực lõi Chu Lai - Dung Quất, tạo điều kiện ban đầu cho hai hướng kết nối Đông - Tây.

Giai đoạn 2031 - 2035 hướng đến hoàn thiện, nâng cấp không gian liên kết thành cực tăng trưởng thế hệ mới. Xa hơn, giai đoạn 2036 - 2045 hướng tới đưa không gian liên kết trở thành cực tăng trưởng có tầm quốc tế, trung tâm logistics ASEAN và trung tâm đổi mới sáng tạo của miền Trung và Việt Nam.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hồ Kỳ Minh, thành phố kỳ vọng các địa phương trong vùng cùng thống nhất phân vai theo chức năng đã được xác định trong quy hoạch vùng, hạn chế đầu tư trùng lặp, không cạnh tranh thu hút đầu tư bằng ưu đãi; cùng xây dựng danh mục công trình liên vùng, chương trình hợp tác có sản phẩm cụ thể và chia sẻ dữ liệu.

“Thành phố Đà Nẵng cam kết thực hiện trách nhiệm của cực tăng trưởng: chia sẻ hạ tầng cửa ngõ, dịch vụ y tế, giáo dục, tài chính, kinh nghiệm thể chế với các địa phương, cùng các địa phương trong vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên phát triển nhanh và bền vững” – Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hồ Kỳ Minh cho biết.

VĂN TOÀN - PHƯƠNG THUẬN - QUANG HÀ