Gắn kết "Ba nhà" để kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển quốc gia

Tăng cường liên kết "Ba nhà"

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hệ thống giáo dục đại học khi các trường không chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo mà còn phải trở thành nơi ươm tạo doanh nghiệp khoa học công nghệ, hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, không gian nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Theo Thứ trưởng, kinh nghiệm từ nhiều quốc gia có nền khoa học công nghệ phát triển cho thấy, các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu đều được hình thành từ các trường đại học. Vì vậy, đại học cần được trao cơ chế tự chủ mạnh mẽ hơn để khai thác hiệu quả nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, tài sản công và kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp trong hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.

Thứ trưởng cho rằng, thước đo của một trường đại học đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở số lượng sinh viên tốt nghiệp mà còn ở số lượng doanh nghiệp khởi nguồn được hình thành, số bằng sáng chế, tài sản trí tuệ được thương mại hóa và giá trị chuyển giao cho xã hội. Muốn vậy, nghiên cứu khoa học phải trở thành nền tảng nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời là động lực phát triển doanh nghiệp và kinh tế tri thức.

Thứ trưởng cũng bày tỏ kỳ vọng mỗi trường đại học trong thời gian tới sẽ có một trung tâm đổi mới sáng tạo hiện đại, đủ năng lực kết nối doanh nghiệp, nhà khoa học và sinh viên, qua đó tạo nên mô hình hợp tác "Ba nhà" thực chất, hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, các địa phương cần thay đổi cách tiếp cận, xem đại học là trung tâm đổi mới sáng tạo của địa phương chứ không đơn thuần là cơ sở đào tạo, từ đó có chính sách đầu tư phù hợp để phát huy nguồn lực tri thức phục vụ phát triển.

Chuyển tri thức thành động lực phát triển

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Thanh Hồng cho rằng, mặc dù Đà Nẵng đã đạt nhiều kết quả trong nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, song mối liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp vẫn chưa hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nghiên cứu đến thương mại hóa sản phẩm.

Thực tế cho thấy phần lớn kết quả nghiên cứu vẫn chủ yếu phục vụ khu vực công, trong khi tỷ lệ chuyển giao cho doanh nghiệp và thương mại hóa còn rất thấp. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều rào cản như thiếu cơ chế định giá tài sản trí tuệ, thiếu thị trường khoa học công nghệ, doanh nghiệp chưa tham gia ngay từ khâu đặt hàng nghiên cứu và hệ thống trung gian chuyển giao công nghệ còn yếu.

Theo ông Nguyễn Thanh Hồng, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 đã mở ra nhiều cơ chế mới khi chuyển từ tư duy "đề xuất nhiệm vụ theo năng lực nghiên cứu" sang " đặt hàng theo nhu cầu thực tiễn"; đồng thời trao quyền chủ động hơn cho các tổ chức nghiên cứu trong khai thác, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, góp phần hình thành thị trường khoa học công nghệ theo hướng hiện đại.

Đồng quan điểm, Chủ tịch Tập đoàn CT Group Trần Kim Chung cho rằng, để mô hình "Ba nhà" vận hành hiệu quả cần giải quyết đồng thời ba vấn đề: đại học phải mạnh về nghiên cứu thay vì chỉ đào tạo; doanh nghiệp phải sáng tạo thay vì chủ yếu tiếp nhận công nghệ; còn Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo và phục vụ.

Theo ông Trần Kim Chung, một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay là tài sản trí tuệ chưa thể chuyển hóa thành nguồn vốn phục vụ đổi mới sáng tạo. Việc thiếu sàn giao dịch tài sản trí tuệ, thiếu thị trường khoa học công nghệ và cơ chế tài chính phù hợp khiến nhiều sáng chế, ý tưởng nghiên cứu chưa thể đi vào sản xuất và tạo ra giá trị kinh tế.

Do đó, doanh nghiệp đề xuất xây dựng các nền tảng giao dịch ý tưởng và tài sản trí tuệ ứng dụng công nghệ số, AI và blockchain nhằm kết nối nhà khoa học, trường đại học với doanh nghiệp và các tổ chức tài chính. Đây được xem là "điểm kích hoạt" quan trọng để hình thành dòng chảy vốn cho đổi mới sáng tạo, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ.

Các đại biểu thống nhất nhận định, chỉ khi Nhà nước hoàn thiện thể chế, đại học trở thành trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp chủ động đặt hàng, đầu tư và thương mại hóa công nghệ thì mô hình liên kết "Ba nhà" mới thực sự phát huy hiệu quả, tạo động lực cho phát triển khoa học, công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.

PHƯƠNG THUẬN - MAI QUANG - XUÂN HUY