Mở rộng vườn bảo tồn Sâm Ngọc Linh lên khoảng 100 ha giai đoạn 2026-2030

Theo Đề án, việc nâng cao năng lực Trung tâm được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen Sâm Ngọc Linh, các loài cây dược liệu quý trên địa bàn; đồng thời đáp ứng yêu cầu ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, góp phần thực hiện Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.

Đề án hướng đến xây dựng Trung tâm trở thành một trong những đầu mối khoa học về Sâm Ngọc Linh và dược liệu, với 3 mục tiêu trọng tâm: bảo tồn nguồn gen, nâng cao năng lực sản xuất và cung ứng giống chất lượng; bảo đảm năng lực kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng Sâm Ngọc Linh và dược liệu; đồng thời hình thành hệ thống trưng bày, giới thiệu, quảng bá, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm Sâm Ngọc Linh trên thị trường.

Giai đoạn 2026 - 2030, thành phố tập trung hoàn thiện hệ thống cơ sở bảo tồn nguồn gen Sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu quý, bao gồm tập đoàn lõi (core-collection) và Ngân hàng DNA chuẩn phục vụ công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát triển nguồn gen.

Tại Trạm Dược liệu Trà Linh, Trung tâm sẽ nâng cấp, mở rộng quy mô vườn sâm bảo tồn lên khoảng 100 ha; đồng thời hoàn thiện hạ tầng sản xuất giống theo hướng đạt tiêu chuẩn, quy mô công nghiệp, công suất trên 500.000 cây/năm.

Trên cơ sở diện tích môi trường rừng được giao 50,25 ha, quy hoạch khu vực bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu được tổ chức theo 03 khu vực chính gồm: vườn bảo tồn gen, vườn nhân giống và vườn trồng thương mại. Cùng với đó là đầu tư hệ thống bảo vệ, chống trộm, đường nội bộ, khu vực quản lý, điều hành và các hạng mục hạ tầng phù hợp với quy mô phát triển.

Công tác bảo tồn nguồn gen gốc thuần chủng tiếp tục được thực hiện nghiêm ngặt tại vườn sâm giống gốc. Trung tâm sẽ đánh giá kiểu gen, sàng lọc và thiết lập bộ sưu tập hạt nhân nhằm duy trì nguồn mẫu giống có tính đại diện cao, đa dạng di truyền, phục vụ công tác chọn, tạo giống.

Đáng chú ý, Đề án đặt mục tiêu số hóa vùng bảo tồn trên nền tảng GIS/WebGIS. Từng phân khu, băng, luống trồng được gắn mã định danh, quản lý các thông tin về nguồn gen, cây mẹ, thời gian trồng, số lượng cây, tình trạng sinh trưởng, sâu bệnh và quá trình chăm sóc. Qua đó, từng bước hình thành hệ thống quản lý hiện đại, cho phép cập nhật dữ liệu tại hiện trường, theo dõi lịch sử và truy xuất nguồn gốc nguồn gen.

Bên cạnh Sâm Ngọc Linh, Đề án ưu tiên bảo tồn và phát triển một số loài dược liệu bản địa có giá trị kinh tế, phù hợp với điều kiện sinh thái và định hướng phát triển dược liệu của thành phố như Quế, Đảng Sâm, Bảy lá một hoa, Ba kích, Sa nhân, Chè dây, Bình vôi và Giảo cổ lam.

Trung tâm được định hướng giữ vai trò kết nối, hỗ trợ về pháp lý, nguồn giống, kỹ thuật và vốn đầu tư; liên kết với doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng trong các khâu sản xuất, sơ chế, chế biến và tiêu thụ. Mục tiêu là từng bước hình thành các chuỗi giá trị dược liệu ổn định, nâng cao giá trị sản phẩm, bảo đảm đầu ra và tạo sinh kế bền vững cho người dân, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Cùng với bảo tồn và sản xuất, năng lực kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng Sâm Ngọc Linh và dược liệu cũng được chú trọng. Thành phố định hướng tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, phát triển các nhiệm vụ về marker DNA, công nghệ kiểm nghiệm, canh tác thông minh, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm từ Sâm Ngọc Linh.

Giai đoạn 2031 - 2045, Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu được định hướng trở thành một trong những đơn vị chủ lực, chuyên sâu trong lĩnh vực bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu, trong đó Sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.

Quy mô vườn Sâm bảo tồn tại Trạm Dược liệu Trà Linh sẽ tiếp tục được mở rộng từ 100 ha lên khoảng 200 ha. Trung tâm phấn đấu trở thành đơn vị hàng đầu về sản xuất, cung ứng cây giống Sâm Ngọc Linh và cây dược liệu đạt tiêu chuẩn chất lượng, với công suất trên 1 triệu cây/năm.

Trung tâm sẽ từng bước đa dạng hóa nguồn thu ổn định, bền vững thông qua cung ứng các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ như tư vấn, chuyển giao kỹ thuật; kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng; cung ứng cây giống, nguyên liệu chế biến; hợp tác sản xuất, chế biến, thương mại các sản phẩm có nguồn gốc từ Sâm Ngọc Linh và dược liệu.

Việc triển khai Đề án đồng thời gắn với ứng dụng công nghệ sinh học, lưu trữ dữ liệu số, xây dựng ngân hàng DNA mẫu chuẩn phục vụ nghiên cứu, chọn tạo giống; mở rộng vùng trồng thương mại theo tiêu chuẩn GACP-WHO.

Việc nâng cao năng lực Trung tâm không chỉ nhằm củng cố một cơ sở chuyên môn về Sâm Ngọc Linh và dược liệu mà còn hướng tới hình thành nền tảng khoa học - công nghệ phục vụ phát triển ngành dược liệu của Đà Nẵng. Qua đó, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ giá trị văn hóa gắn với Sâm Ngọc Linh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền núi và từng bước nâng cao vị thế, giá trị thương hiệu Sâm Ngọc Linh Việt Nam.

UBND thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ban ngành, UBND các xã, phường có liên quan xây dựng và trình UBND thành phố phê duyệt kế hoạch triển khai Đề án hằng năm, gắn với kế hoạch phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, dược liệu và kinh tế - xã hội của thành phố.

Thực hiện công tác quản lý nhà nước đối với công tác bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu theo quy định của pháp luật và các kế hoạch, chủ trương, định hướng của thành phố. Căn cứ nội dung Đề án, vào thời điểm lập dự toán ngân sách hàng năm, tổng hợp kinh phí thực hiện Đề án gửi Sở Tài chính thẩm định, báo cáo UBND thành phố bố trí kinh phí.

Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ triển khai thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo liên quan đến đề án như: Xác định các nhiệm vụ khoa học - công nghệ trọng điểm (phát triển marker DNA, công nghệ kiểm nghiệm, sản phẩm từ Sâm Ngọc Linh, mô hình canh tác thông minh, truy xuất nguồn gốc) và đưa vào Chương trình khoa học và công nghệ của thành phố.

VĂN TOÀN