Gen Z - Kỳ 2: Gen Z và câu chuyện chấp hành pháp luật

Lướt qua những dòng trạng thái, bình luận trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những lời lẽ khiêu khích, thách thức giữa các nhóm thanh thiếu niên.

Từ một mâu thuẫn cá nhân, những câu nói hơn thua dần đẩy cuộc tranh cãi đi xa hơn. Có người không chấp nhận xuống nước, có người muốn chứng tỏ mình "trội" trước bạn bè.

Cuộc hẹn giải quyết mâu thuẫn được đưa ra, và địa điểm không còn là màn hình điện thoại mà là đường phố hoặc khu đất trống nào đó, nơi một cuộc va chạm có thể nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát.

Mới đây, tại khu vực Đại Lộc, một nhóm thanh thiếu niên phải đối mặt với quá trình xử lý của cơ quan công an sau khi biến những lời thách thức qua mạng thành hành vi gây rối ngoài đời thực.

Theo thông tin từ Công an thành phố Đà Nẵng, xuất phát từ mâu thuẫn, thách thức đánh nhau qua Facebook và Messenger, tối 19-5-2026, một nhóm thanh thiếu niên tụ tập gần cầu Quảng Huế.

Các đối tượng mang theo hung khí tự chế, điều khiển xe mô tô chạy thành đoàn, dàn hàng ngang, lạng lách, đánh võng, nẹt pô, bấm còi, la hét trên đường, gây mất an ninh, trật tự và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông.

Đáng chú ý, một số đối tượng còn quay video, chỉnh sửa rồi đăng tải lên TikTok nhằm thu hút lượt xem, tương tác và thách thức các nhóm thanh thiếu niên khác.

Hành vi không dừng ở việc giải quyết mâu thuẫn giữa những người liên quan mà còn có nguy cơ kích động, lôi kéo thêm người tham gia.

Ngày 8-10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đà Nẵng ra quyết định khởi tố bị can đối với 9 đối tượng về hành vi “Gây rối trật tự công cộng”. Ngày 12-10, cơ quan công an thi hành lệnh bắt bị can để tạm giam theo quy định pháp luật.

Từ một cuộc thách thức, sự việc đã chuyển thành vụ án hình sự. Những người tham gia không chỉ phải đối diện với hậu quả của hành vi gây mất trật tự mà còn chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Nếu cuộc tụ tập xảy ra va chạm, hậu quả có thể còn nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người tham gia và những người đi đường không liên quan.

Điều đáng nói ở vụ việc này là cách mâu thuẫn được đẩy từ không gian mạng ra đời thực. Những lời khiêu khích có thể chỉ mất vài giây để viết ra, nhưng quyết định đáp trả lại kéo theo hàng loạt hành động cụ thể: hẹn gặp, tụ tập, chuẩn bị hung khí, điều khiển xe gây mất trật tự. Khi đã bước vào cuộc đối đầu, không phải ai cũng còn đủ bình tĩnh để nhận ra giới hạn cần dừng lại.

Việc quay video, đăng tải nhằm thu hút tương tác càng cho thấy sự việc không chỉ xuất phát từ nhu cầu giải quyết mâu thuẫn.

Với một số người, hành vi còn gắn với mong muốn được chú ý, chứng tỏ bản thân hoặc thách thức đối phương. Khi sự hiếu thắng, ảo tưởng trở thành động lực, những nguy cơ hiển hiện trên đường phố có thể bị xem nhẹ, còn hậu quả pháp lý lại bị đặt ra ngoài suy nghĩ.

Không thể từ một vụ việc để đánh giá cả thế hệ Gen Z. Phần lớn người trẻ vẫn đang học tập, lao động, xây dựng tương lai và đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Tuy nhiên, những vụ việc như ở Đại Lộc cho thấy một bộ phận thanh thiếu niên chưa làm chủ được cảm xúc, dễ bị kích động và sẵn sàng tham gia hành vi nguy hiểm để giải quyết mâu thuẫn hoặc khẳng định mình.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc các em có biết hành vi của mình là sai hay không, mà còn ở khả năng kiểm soát bản thân khi đứng trước sự thách thức, sức ép từ bạn bè và tâm lý muốn thể hiện.

Có những người hiểu rõ việc mang hung khí, tụ tập gây rối là nguy hiểm nhưng vẫn tham gia vì không muốn bị xem là yếu thế. Khi ấy, tuyên truyền quy định pháp luật thôi chưa đủ; cần giúp người trẻ hình thành khả năng tự chủ và biết từ chối những lời rủ rê có thể đẩy mình vào vòng lao lý.

Theo báo cáo của Công an thành phố, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn thành phố xảy ra 149 vụ việc liên quan đến 593 trường hợp thanh, thiếu niên vi phạm.

Cơ quan chức năng đã khởi tố 88 vụ với 447 bị can. Riêng Phòng Cảnh sát hình sự (PC02) khởi tố 25 vụ với 135 đối tượng, xử lý hành chính 18 vụ với 53 đối tượng.

Những con số này cho thấy tình trạng thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật không thể chỉ nhìn nhận như những vụ việc riêng lẻ.

Đằng sau mỗi trường hợp là hành vi cụ thể cần được xử lý, đồng thời đặt ra yêu cầu nhận diện nguyên nhân và ngăn chặn nguy cơ tái diễn.

Đặc biệt, với người còn ở độ tuổi đang hình thành nhân cách, hậu quả của một lần bồng bột có thể ảnh hưởng lâu dài đến việc học tập, công việc và con đường phía trước.

Theo Thượng tá Lương Quốc Nghĩa, Trưởng phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố Đà Nẵng, qua công tác nắm tình hình, bên cạnh đa số thanh, thiếu niên có ý thức chấp hành pháp luật, vẫn còn một bộ phận có biểu hiện lệch chuẩn trong nhận thức và hành vi, dễ bị tác động bởi bạn bè, mạng xã hội.

Phân tích về nguyên nhân, Thượng tá Lương Quốc Nghĩa cho biết có cả yếu tố chủ quan như tâm lý thích thể hiện bản thân, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn; tồn tại những hạn chế trong quản lý, giáo dục từ gia đình, nhà trường và địa phương.

Một số trường hợp chưa được phát hiện, định hướng, can thiệp kịp thời ngay từ khi xuất hiện dấu hiệu nguy cơ.

Nhận định này cho thấy hành vi vi phạm thường không thể tách rời môi trường sống và quá trình hình thành nhận thức của người trẻ.

Tâm lý hiếu thắng có thể xuất hiện trong một cuộc tranh cãi, nhưng việc nó có chuyển thành hành động nguy hiểm hay không còn phụ thuộc vào khả năng tự kiềm chế, sự tác động của nhóm bạn và cách người trẻ được định hướng trước những tình huống tương tự.

Cũng cần phân biệt giữa thiếu hiểu biết pháp luật và biết nhưng vẫn cố tình vi phạm. Với trường hợp thứ nhất, giáo dục và giải thích quy định là yêu cầu quan trọng.

Với trường hợp thứ hai, cần làm rõ trách nhiệm cá nhân, xử lý nghiêm hành vi sai phạm, có biện pháp ngăn ngừa tái diễn.

Nếu mọi vụ việc đều được lý giải đơn giản bằng sự bồng bột của tuổi trẻ, việc giáo dục sẽ khó đi đến tận gốc vấn đề.

Từ thực tế trên địa bàn, Công an thành phố Đà Nẵng xác định cần chuyển mạnh từ xử lý vụ việc sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở; kết hợp quản lý, giáo dục, hỗ trợ tiến bộ với xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.

Trong đó, Công an cấp xã có vai trò quan trọng trong nắm tình hình, quản lý địa bàn, rà soát và phân loại thanh, thiếu niên vi phạm hoặc có nguy cơ vi phạm.

Việc xác định từng trường hợp cần quản lý, giáo dục, hỗ trợ phải gắn với trách nhiệm theo dõi cụ thể, đồng thời phối hợp với gia đình và nhà trường để kịp thời ngăn chặn những nguy cơ phát sinh.

Cách làm này đòi hỏi công tác phòng ngừa phải đi trước một bước. Không thể đợi đến khi xảy ra vụ việc nghiêm trọng mới tìm hiểu nguyên nhân, xác định trách nhiệm và tổ chức giáo dục.

Những biểu hiện như thường xuyên tụ tập gây mất trật tự, có hành vi đe dọa, giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực hoặc bị lôi kéo vào các hoạt động nguy hiểm cần được quan tâm, đánh giá và định hướng kịp thời.

Tuy nhiên, phát hiện nguy cơ không đồng nghĩa với việc gắn nhãn một người trẻ là đối tượng vi phạm. Công tác quản lý cần đi cùng sự phân loại, đánh giá đúng hoàn cảnh và biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Mục tiêu là ngăn hành vi sai phạm xảy ra, chứ không đẩy thanh, thiếu niên vào tâm lý mặc cảm hoặc xa cách với gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Cùng với lực lượng công an, nhà trường và các tổ chức đoàn thể cần tham gia thực chất vào quá trình giáo dục pháp luật.

Theo số liệu được Công an thành phố cung cấp, Phòng Cảnh sát hình sự đã phối hợp với Công an các đơn vị, địa phương, cấp ủy, chính quyền cơ sở và trường học tổ chức 7 buổi tuyên truyền, giáo dục kiến thức pháp luật, kết hợp phân công quản lý, giáo dục, phòng ngừa thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật cho gần 1.000 học sinh, thanh, thiếu niên thuộc diện quản lý tại địa phương.

Ngoài ra, gia đình cũng không thể đứng ngoài quá trình này. Theo Thượng tá Lương Quốc Nghĩa, cần nâng cao trách nhiệm của gia đình trong quản lý, giáo dục con em; hướng dẫn cha mẹ, người giám hộ và người trực tiếp nuôi dưỡng nhận diện sớm những biểu hiện bất thường, quan tâm đến tâm lý, quan hệ xã hội và việc sử dụng mạng xã hội của con em.

Gia đình cần phối hợp với Công an và nhà trường, không bao che, buông lỏng quản lý nhưng cũng không kỳ thị, tạo điều kiện để các em sửa chữa sai lầm, tiến bộ.

Đây là yêu cầu không dễ thực hiện nếu sự đồng hành chỉ dừng ở những lời nhắc nhở hoặc trách phạt sau mỗi lần xảy ra sự việc.

Người trẻ cần được lắng nghe, hướng dẫn cách giải quyết bất đồng và giúp nhận ra hậu quả từ hành vi của mình. Sự nghiêm khắc phải đi cùng trách nhiệm giáo dục; việc tạo cơ hội sửa sai không đồng nghĩa với bỏ qua vi phạm.

Đối với những trường hợp đã vi phạm pháp luật, xử lý nghiêm minh là cần thiết để bảo đảm tính răn đe và thượng tôn pháp luật. Nhưng sau xử lý, việc phối hợp giữa gia đình, nhà trường và địa phương để giáo dục, hỗ trợ tiến bộ cũng có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong phòng ngừa tái phạm.

Thượng tá Lương Quốc Nghĩa nhấn mạnh hiệu quả công tác phòng ngừa không chỉ thể hiện ở số vụ việc được xử lý, mà quan trọng hơn là phát hiện sớm nguy cơ, ngăn chặn vi phạm từ cơ sở và tạo chuyển biến thực chất trong ý thức chấp hành pháp luật của thanh, thiếu niên.

Việc xử lý phải nghiêm minh, đúng quy định, đồng thời chú trọng giáo dục, phòng ngừa tái phạm và bảo vệ sự phát triển lành mạnh của thế hệ trẻ.

Gen Z là thế hệ năng động, giàu khát vọng và có nhiều cơ hội khẳng định mình trong xã hội hiện đại. Nhưng giá trị của tuổi trẻ không nằm ở việc giành phần thắng trong những cuộc hơn thua, mà ở khả năng làm chủ hành vi, tôn trọng người khác và ý thức rõ trách nhiệm trước pháp luật.

Mỗi người đều có thể mắc sai lầm, song không thể lấy sự bồng bột của tuổi trẻ làm lý do biện minh cho hành vi vi phạm. Sự trưởng thành của Gen Z cần được thể hiện bằng những lựa chọn có trách nhiệm, đủ bản lĩnh để vượt qua sự kích động và không đánh đổi tương lai chỉ vì một phút hiếu thắng.

THỦY THANH - QUANG HÀ - THU NGÂN