Sơn Trà xây dựng mô hình giáo dục "Xanh - Số - Bản sắc"

Giáo dục từ chính không gian sống 

Ban Chấp hành Đảng bộ phường Sơn Trà ngày 05-8 đã thông qua Đề án "Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; kế thừa và phát triển, giữ gìn bản sắc văn hóa, con người Sơn Trà giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045". Đây là đề án cụ thể hóa nhiệm vụ đột phá về giáo dục trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ phường Sơn Trà nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Đề án được xây dựng từ yêu cầu thực tiễn khi Sơn Trà vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cấp phường lần đầu trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước về giáo dục, không còn tầng quận trung gian, trong khi địa bàn đang chịu áp lực đô thị hóa, gia tăng dân số cơ học và nhu cầu học tập ngày càng lớn.

Không chỉ đối mặt với bài toán quá tải trường lớp, chênh lệch cơ hội học tập và yêu cầu chuyển đổi số, Sơn Trà còn sở hữu nhiều giá trị đặc trưng như truyền thống làng chài, lễ hội Cầu ngư, tri thức biển, văn hóa khuyến học, Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà và quần thể voọc chà vá chân nâu. Theo đề án, đây là nền tảng để hình thành bản sắc giáo dục của địa phương, đưa không gian sống, văn hóa và thiên nhiên trở thành nguồn học liệu phục vụ quá trình dạy và học.

Mục tiêu đến năm 2030 là cơ bản hình thành mô hình "Phường học tập: Xanh - Số - Bản sắc", bảo đảm mọi trẻ em, học sinh, không phân biệt hoàn cảnh kinh tế - xã hội hay điều kiện cư trú, đều được tiếp cận cơ hội giáo dục có chất lượng; được học từ chính không gian sống của Sơn Trà và được chuẩn bị những năng lực nền tảng cho kinh tế biển xanh, kinh tế số, dịch vụ chất lượng cao và xã hội học tập.

Theo đó, trụ cột "Xanh" hướng đến hình thành năng lực sống an toàn và có trách nhiệm trong môi trường biển, trang bị kỹ năng an toàn nước, nâng cao ý thức bảo tồn thiên nhiên và định hướng nghề nghiệp gắn với kinh tế biển xanh.

Trụ cột "Số" tập trung phát triển năng lực số, AI có trách nhiệm, tư duy dữ liệu, ngoại ngữ và hướng nghiệp kinh tế số thông qua Hộ chiếu năng lực số Sơn Trà.

Trụ cột "Bản sắc" giúp học sinh hiểu biết và tham gia thực tế vào các giá trị văn hóa biển, làng chài, lễ hội Cầu ngư, lịch sử cộng đồng, di sản bán đảo Sơn Trà và chủ quyền Hoàng Sa, gắn việc học với sản phẩm học tập và sự đồng hành của gia đình, dòng họ.

Đề án cũng xây dựng hệ thống chỉ tiêu theo ba trụ cột "Xanh - Số - Bản sắc", từ kỹ năng bơi, an toàn nước, bảo tồn sinh thái đến năng lực số, ngoại ngữ và giáo dục di sản.

Tầm nhìn đến năm 2045, Sơn Trà hội đủ điều kiện đóng góp vào hồ sơ "thành phố học tập" của Đà Nẵng và từng bước tham chiếu các tiêu chí của Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO. Học sinh sau khi hoàn thành chương trình giáo dục được kỳ vọng hình thành năng lực số và tư duy dữ liệu, bản sắc và công dân sinh thái, năng lực hội nhập nghề nghiệp, năng lực cảm xúc - xã hội cùng khả năng thích ứng trong bối cảnh phát triển mới.

Từ đầu tư trường lớp đến xây dựng hệ sinh thái học tập

Để hiện thực hóa mô hình "Phường học tập: Xanh - Số - Bản sắc", đề án tập trung nguồn lực vào các nhóm giải pháp trọng tâm, từ đầu tư hạ tầng giáo dục, phát triển đội ngũ, xây dựng học liệu địa phương đến bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Theo đó, địa phương sẽ rà soát danh mục đầu tư và hoàn thiện hồ sơ kiến nghị trường THPT; duy tu, sửa chữa, bổ sung phòng học, phòng học bộ môn. Xây dựng lũy kế 24 phòng học thông minh và góc tư vấn tâm lý; thống nhất cơ chế quản lý đối với các cơ sở giáo dục ngoài công lập. Tổ chức dạy bơi và kiểm tra kỹ năng an toàn nước cho học sinh. Hạ tầng số cũng được đầu tư theo lộ trình, hướng đến khoảng 40% lớp học trong giai đoạn đầu, 70 - 85% ở giai đoạn hai và 100% ở giai đoạn ba.

Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, đề án xác định phát triển đội ngũ là yếu tố then chốt. Trong giai đoạn 2026 - 2030, địa phương sẽ tổ chức các chương trình bồi dưỡng năng lực số, AI có trách nhiệm, STEM, AI, IoT, giáo dục hòa nhập và giáo dục địa phương; bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên Tin học và Tiếng Anh. Xây dựng chương trình "Nhà giáo Sơn Trà sáng tạo", mạng lưới "giáo viên cộng đồng" và duy trì sinh hoạt chuyên môn liên trường. Ít nhất 40% thời lượng bồi dưỡng được gắn với thực hành và sản phẩm cụ thể tại lớp học.

Một điểm nhấn nổi bật của đề án là đưa bản sắc địa phương trở thành học liệu phục vụ giảng dạy. Kho học liệu số mở sẽ được xây dựng với các chủ đề về biển, làng chài, lễ hội Cầu ngư, voọc chà vá chân nâu, đa dạng sinh học, lịch sử và văn hóa cộng đồng ven biển.

Cùng với đó là mô hình "Lớp học không tường" tại Cảng cá Thọ Quang, biển Mỹ Khê, Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà, chùa Linh Ứng và làng chài Mân Thái. Tổ chức Ngày hội Bản sắc, cuộc thi sản phẩm giáo dục địa phương gắn với hướng nghiệp và xây dựng 5 Hub kỹ năng số theo thế mạnh của từng trường.

Đề án cũng dành một nhóm nhiệm vụ riêng nhằm bảo đảm công bằng trong giáo dục. Theo đó, 100% học sinh yếu thế sẽ được lập hồ sơ điện tử; triển khai học bổng "Tiếp sức số Sơn Trà", tủ thiết bị và phòng máy dùng chung, dự kiến từ 800 - 1.000 suất học bổng mỗi năm trong giai đoạn đầu. Tổ chức các chương trình "Cha mẹ học cùng con", "Gia đình học tập số". Lập kế hoạch giáo dục cá nhân cho 100% trẻ khuyết tật và từng bước hình thành cơ sở hỗ trợ phát triển hòa nhập của phường. Trong mọi kịch bản tài chính, các chỉ tiêu về công bằng và an toàn đều được xác định phải bảo đảm ở mức 100%.

Đổi mới quản trị giáo dục bằng dữ liệu

Bên cạnh các nhóm giải pháp về đầu tư, phát triển đội ngũ và giáo dục bản sắc, đề án xác định đổi mới phương thức quản trị là yếu tố quyết định để bảo đảm tính bền vững. Sơn Trà hướng tới chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị giáo dục dựa trên dữ liệu, lấy dữ liệu và bằng chứng làm căn cứ trong quy hoạch, phân bổ nguồn lực, theo dõi kết quả và đánh giá hiệu quả thực hiện.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương sẽ xây dựng hệ thống GIS giáo dục; liên thông 100% trường công lập với cơ sở dữ liệu ngành; triển khai học bạ số, sổ theo dõi ký số và Hộ chiếu năng lực số Sơn Trà. Đồng thời, vận hành bảng điều khiển số phục vụ công tác quản lý, tổ chức khảo sát định kỳ hai năm một lần và đánh giá độc lập vào các năm 2028, 2030.

Một điểm đáng chú ý là đề án yêu cầu tách dữ liệu dân cư theo nhóm tuổi đến trường, cập nhật hằng năm trên GIS giáo dục và đưa biến số nhập cư vào quy hoạch mạng lưới trường lớp. Trong bối cảnh dân số cơ học tiếp tục gia tăng, đây được xem là cơ sở để dự báo nhu cầu trường học, giáo viên và cơ sở vật chất, góp phần chủ động hơn trong công tác quản lý nhà nước về giáo dục.

Lộ trình thực hiện Đề án được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn 2026 - 2027 tập trung xây dựng nền tảng với việc hoàn thiện dữ liệu, xây dựng GIS giáo dục, thành lập Hội đồng tư vấn giáo dục, xây dựng đội ngũ cốt cán, khởi tạo kho học liệu và hoàn thiện hồ sơ kiến nghị trường THPT. Giai đoạn 2028 - 2029 mở rộng, chuẩn hóa các mô hình; đến năm 2030 hoàn thiện hệ sinh thái giáo dục số trên toàn phường, mở rộng xã hội hóa, chuẩn bị hồ sơ tham gia Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO và tổ chức đánh giá cuối kỳ.

Có thể thấy, giá trị nổi bật của đề án không chỉ nằm ở hệ thống nhiệm vụ hay nguồn lực đầu tư, mà còn ở cách tiếp cận mới trong quản trị giáo dục: từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ trường học khép kín sang hệ sinh thái học tập mở; từ lồng ghép bản sắc mang tính minh họa sang giáo dục bản sắc có học liệu, sản phẩm và chỉ số đo lường.

Khi được triển khai đồng bộ, đề án không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trên địa bàn mà còn từng bước định hình Sơn Trà trở thành "Phường học tập" hiện đại, nhân văn, có bản sắc, đồng thời tạo mô hình tham chiếu về quản trị giáo dục cấp phường trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

THANH THẢO