[E-magazine] - Đưa “quốc bảo” Sâm Ngọc Linh xuống phố

Dừng chân trước gian trưng bày những củ Sâm Ngọc Linh tươi tại khu vực chợ đêm An Hải (gần bờ đông cầu Rồng), nhiều người dân, du khách không giấu được sự thích thú. Người chăm chú quan sát hình dáng củ sâm Ngọc Linh, người lấy điện thoại chụp ảnh, người liên tục hỏi về tuổi sâm, vùng trồng và cách nhận biết sâm thật.

Với không ít người tại khu vực trung tâm thành phố, đây là lần đầu tiên họ được tận mắt nhìn thấy những cây Sâm Ngọc Linh thật còn nguyên hoa, lá, củ.

Trước đó, Sâm Ngọc Linh thường được biết đến qua báo chí, truyền hình hoặc những sản phẩm đã qua chế biến. Danh xưng “quốc bảo” Việt Nam không xa lạ, nhưng hình dáng thực tế của củ sâm, mắt sâm, phần thân rễ hay hành trình nhiều năm cây sinh trưởng dưới tán rừng vẫn còn mới mẻ với nhiều người.

Bởi vậy, khi những cây sâm tươi được đồng bào Xơ Đăng trên núi Ngọc Linh đưa về trung tâm thành phố, khoảng cách giữa sự hình dung và trải nghiệm thực tế dường như được rút ngắn.

Lần đầu tận mắt nhìn thấy những củ Sâm Ngọc Linh tươi, chị Nguyễn Thị Thu Hà, người dân phường An Hải, tỏ ra khá bất ngờ. Chị đi chậm quanh gian trưng bày, chăm chú nhìn từng củ sâm trước khi hỏi người giới thiệu về tuổi cây và cách nhận biết sâm thật.

“Trước giờ tôi chỉ nghe nói Sâm Ngọc Linh rất quý, giá trị cao chứ chưa hình dung củ sâm thật trông như thế nào. Hôm nay được nhìn tận mắt, tôi thấy rất lạ và thích thú. Đặc biệt, khi được chỉ cách nhận biết, nghe giải thích sâm trồng ở đâu, bao nhiêu năm tuổi, tôi mới hiểu để có một củ sâm như vậy không hề đơn giản”, chị Hà nói.

Với chị Hà, việc đưa Sâm Ngọc Linh về giới thiệu ngay giữa thành phố còn giúp người dân dễ tiếp cận hơn với sản phẩm vốn lâu nay được xem là “xa xỉ” và khá xa lạ.

“Ít nhất mình được nhìn thấy sâm thật, được hỏi trực tiếp. Sau này nếu có nhu cầu mua sản phẩm từ sâm, mình cũng biết phải quan tâm đến nguồn gốc và thông tin gì”, chị Hà chia sẻ.

Không chỉ người dân địa phương, những củ sâm tươi giữa phố cũng khiến nhiều du khách tò mò dừng chân.

Đang tham quan khu vực gần cầu Rồng, anh Trần Minh Hoàng, du khách đến từ Hà Nội, tình cờ ghé vào không gian giới thiệu sản phẩm. Ban đầu chỉ định xem vài phút, nhưng anh dành khá nhiều thời gian nghe giới thiệu về vùng trồng và quá trình sinh trưởng của Sâm Ngọc Linh.

“Tôi từng nghe đến Sâm Ngọc Linh, nhưng trong suy nghĩ chỉ biết đây là một loại sâm quý của Việt Nam. Đến khi tận mắt nhìn củ sâm thật và nghe nói cây phải sinh trưởng nhiều năm dưới tán rừng già nguyên sinh, tôi mới thấy giá trị của nó không chỉ nằm ở giá bán”, anh Hoàng nói.

Điều khiến vị du khách Hà Nội ấn tượng là câu chuyện về vùng đất và những người gắn bó với cây sâm. Theo anh, việc giới thiệu sản phẩm tại khu vực đông khách du lịch là cách thú vị để du khách biết thêm một sản vật đặc biệt của Đà Nẵng.

“Đi du lịch, ngoài cảnh đẹp hay món ăn, tôi cũng muốn biết địa phương có sản vật gì đặc biệt. Nếu không tình cờ ghé qua đây, có lẽ tôi vẫn chỉ biết cái tên Sâm Ngọc Linh. Bây giờ thì tôi đã có một câu chuyện để nhớ về loại sâm này”, anh Hoàng chia sẻ.

Không chỉ “xem cho biết”, nhiều người còn quan tâm đến câu chuyện thật - giả của Sâm Ngọc Linh. Đây cũng là băn khoăn dễ hiểu đối với một sản phẩm có giá trị cao, trong khi người tiêu dùng phổ thông khó có đủ kinh nghiệm để tự nhận diện.

Việc được trực tiếp ngắm nhìn sâm tươi, tìm hiểu quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và nghe hướng dẫn nhận biết sâm thật - giả vì thế mang lại một trải nghiệm khác. Sự tin cậy đối với sản phẩm không chỉ đến từ tên gọi “Sâm Ngọc Linh”, mà được hình thành từ những thông tin cụ thể về vùng trồng, đơn vị sản xuất và chất lượng sản phẩm.

Những trải nghiệm ấy diễn ra tại Chương trình giới thiệu, quảng bá sản phẩm Sâm Ngọc Linh và dược liệu thành phố Đà Nẵng năm 2026. Chương trình lần đầu được tổ chức tại trung tâm thành phố, trên diện tích khoảng 600m², với 50 gian hàng của các doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, kinh doanh Sâm Ngọc Linh, dược liệu và sản phẩm chế biến từ dược liệu.

Không gian giới thiệu được bố trí theo nhiều khu vực chuyên đề. Bên cạnh Sâm Ngọc Linh tươi và các sản phẩm chế biến từ sâm là khu vực trưng bày dược liệu, trình diễn, trải nghiệm sản phẩm; giới thiệu các tour, tuyến du lịch trải nghiệm vùng trồng sâm.

Các hoạt động kết nối giao thương, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số, giới thiệu quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng cũng giúp người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm theo cách trực quan hơn.

Đặc biệt, tại chương trình, việc bố trí tổ kiểm định là những hộ đồng bào Xơ Đăng trồng sâm lâu năm để hỗ trợ nhận diện sâm thật, sâm giả được xem là một trong những giải pháp góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong bối cảnh thị trường còn xuất hiện những sản phẩm kém chất lượng, nguồn gốc chưa rõ ràng, minh bạch thông tin sản phẩm là yếu tố quan trọng để củng cố uy tín thương hiệu Sâm Ngọc Linh.

Nhưng ý nghĩa của việc đưa sâm xuống phố không chỉ dừng ở trải nghiệm lần đầu của người dân, du khách.

Phía sau những củ sâm được trưng bày giữa trung tâm thành phố là một vùng trồng đang được bảo tồn, mở rộng và từng bước định hình thành vùng nguyên liệu có quy mô.

Hiện nay, Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu (thuộc Sở Nông nghiệp và Môi Trường) đang phụ trách quản lý 50,25 ha rừng tự nhiên tại thôn 2 xã Trà Linh. Trong đó, phần diện tích phục vụ bảo tồn nguồn gen được quy hoạch riêng, còn khu vực sản xuất cây giống được tổ chức theo hướng chuyên biệt nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển vùng trồng trong thời gian tới.

Trung tâm duy trì sản xuất khoảng 200.000 cây giống mỗi năm và đặt mục tiêu nâng công suất lên khoảng 500.000 cây vào năm 2030. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để từng bước chủ động nguồn giống gốc chất lượng, phục vụ mở rộng diện tích trồng sâm Ngọc Linh trên địa bàn.

Ngoài nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen gốc, Trung tâm còn thực hiện nghiên cứu khoa học, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về sâm Ngọc Linh và dược liệu; cung ứng cây giống; sản xuất các mặt hàng đặc hữu. Thời gian qua, đơn vị cũng phối hợp với nhiều cơ quan, viện nghiên cứu triển khai các nghiên cứu kỹ thuật nhằm phục vụ phát triển cây sâm Ngọc Linh theo hướng bài bản, khoa học.

Tại các xã Nam Trà My, Trà Leng, Trà Tập và Trà Linh của thành phố Đà Nẵng đã quy hoạch vùng trồng sâm Ngọc Linh với diện tích khoảng 15.000 ha khu vực rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.300 mét trở lên. Hiện nay đang thực hiện bảo tồn khoảng 100 ha, tương đương với khoảng 2 triệu cây và phát triển vùng nguyên liệu sâm trên 1.650 ha với hơn 1.800 hộ dân tham gia trồng; thu hút 22 doanh nghiệp đăng ký trồng sâm dưới tán rừng, với diện tích gần 350 ha.

Một bên là vùng nguyên liệu với hàng triệu cây sâm đang sinh trưởng dưới tán rừng. Một bên là trung tâm đô thị với lợi thế về du lịch, thương mại, giao thông và logistics. Việc đưa Sâm Ngọc Linh về giới thiệu giữa thành phố đang tạo thêm một điểm kết nối giữa hai không gian ấy.

Giữa dòng người ghé xem các gian trưng bày, anh Nguyễn Văn Lượng - người đồng bào Xơ Đăng với thâm niên gần 40 năm trồng sâm Ngọc Linh tại thôn 2 xã Trà Linh - dành phần lớn thời gian trò chuyện, giới thiệu sản phẩm và trả lời những câu hỏi về Sâm Ngọc Linh.

Mang những sản phẩm sâm và dược liệu của gia đình đến tham gia chương trình, điều anh Lượng mong muốn không chỉ là tìm thêm khách hàng. Với anh, đây là cơ hội để người làm sâm trực tiếp gặp người tiêu dùng, kể câu chuyện về sản phẩm và quan trọng hơn là tạo dựng niềm tin.

“Việc tôi quyết định mang Sâm Ngọc Linh và các sản phẩm dược liệu tham gia chương trình mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng về kinh tế, thương hiệu và niềm tin”, anh Lượng chia sẻ.

Anh Lượng cho biết, Sâm Ngọc Linh là sản phẩm có giá trị cao, nhưng không phải người tiêu dùng nào cũng hiểu rõ về nguồn gốc, vùng trồng hay đặc điểm nhận diện. Khoảng cách thông tin ấy đôi khi tạo ra tâm lý e ngại, nhất là khi trên thị trường xuất hiện những sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Bởi vậy, mang sâm đến gần người tiêu dùng là cách để sản phẩm tự “kể” câu chuyện của mình.

Khách có thể trực tiếp cầm trên tay cây sâm, củ sâm để ngắm nhìn, hỏi về tuổi cây, vùng trồng, quy trình chăm sóc. Người sản xuất cũng có điều kiện giải thích rõ hơn về nguồn gốc, chất lượng và những yếu tố tạo nên sự khác biệt của Sâm Ngọc Linh.

Theo anh Lượng, việc tham gia chương trình còn góp phần khẳng định thương hiệu, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm OCOP.

“Đây là chiến lược ‘ba trong một’: vừa góp phần bảo vệ người tiêu dùng khỏi hàng giả, vừa giúp người trồng nâng cao giá trị kinh tế, đồng thời quảng bá văn hóa và thế mạnh du lịch của vùng núi Ngọc Linh”, anh Lượng nói.

Câu chuyện anh thường kể với khách bắt đầu từ chính vùng đất nơi cây sâm sinh trưởng.

Khu vực Nam Trà My trước đây được biết đến là vùng gắn bó mật thiết với Sâm Ngọc Linh. Điều kiện tự nhiên nguyên sinh cùng quy trình chăm sóc khắt khe tạo nên những giá trị riêng của cây sâm.

Anh Lượng cho rằng, sự khác biệt trước hết nằm ở thổ nhưỡng và khí hậu. Độ cao, độ ẩm cùng thảm rừng tự nhiên tạo môi trường đặc thù cho cây sâm sinh trưởng. Sâm Ngọc Linh chỉ phát triển dưới tán rừng nguyên sinh, trong điều kiện gần với môi trường tự nhiên vốn có, ở độ cao từ 1.300 mét trở lên và khí hậu mát mẻ quanh năm. Sâm Ngọc Linh không sống dựa vào phân bón mà chỉ hút dinh dưỡng từ thảm thực vật lá rừng hoai mục.

Người trồng vì thế lựa chọn cách chăm sóc “thuận tự nhiên”, tôn trọng quá trình sinh trưởng của cây. Qua nhiều năm, cây sâm từng bước tích lũy dược chất trước khi được khai thác.

Bên cạnh điều kiện tự nhiên, nguồn gene và quá trình tích lũy dược chất cũng góp phần tạo nên đặc trưng của Sâm Ngọc Linh. Anh Lượng gọi đó là “tính nguyên bản”.

“Nếu so sánh Sâm Ngọc Linh Nam Trà My với những nơi khác, sự khác biệt nằm ở tính nguyên bản. Những nơi không có độ cao, độ ẩm và thảm rừng nguyên sinh tương tự sẽ khó tạo ra củ sâm có hàm lượng saponin cao và hương vị dược liệu đặc trưng như vùng núi Ngọc Linh”, anh Lượng chia sẻ.

Chính vì vậy, với anh Lượng, đưa sâm xuống phố không đơn thuần là mang một sản phẩm đến nơi đông người. Đó là cách đưa vùng trồng đến gần thị trường bằng câu chuyện về nguồn gốc. Là cơ hội để người tiêu dùng hiểu vì sao cây sâm quý, vì sao điều kiện sinh trưởng có ý nghĩa và vì sao cần lựa chọn những sản phẩm có thông tin rõ ràng.

Ở chiều ngược lại, những cuộc trò chuyện trực tiếp cũng giúp người làm sâm hiểu hơn nhu cầu của thị trường. Từng câu hỏi, băn khoăn của khách hàng là những phản hồi để cơ sở sản xuất hoàn thiện sản phẩm và cách tiếp cận người tiêu dùng.

Đặc biệt, khi chương trình được tổ chức tại khu vực tập trung đông khách du lịch, cơ hội tiếp cận thị trường ngoài thành phố và khách quốc tế cũng rộng mở hơn. Sâm Ngọc Linh và các sản phẩm dược liệu có thêm không gian để được giới thiệu không chỉ như sản phẩm chăm sóc sức khỏe mà còn gắn với câu chuyện về vùng đất, văn hóa và du lịch.

Sự hiện diện của Sâm Ngọc Linh giữa trung tâm Đà Nẵng đang mở ra một cách tiếp cận gần gũi hơn với người tiêu dùng. Mỗi cuộc trò chuyện tại không gian giới thiệu sản phẩm góp phần làm rõ hơn giá trị, nguồn gốc của loại dược liệu quý. Khi niềm tin được xây dựng bằng chất lượng và sự minh bạch, “quốc bảo” Ngọc Linh sẽ có thêm cơ hội khẳng định thương hiệu, vươn xa trên thị trường.

Nếu muốn tận mắt thấy, tay sờ vào cây "quốc bảo" giữa lòng thành phố và nghe đồng bào Xơ Đăng, Ca Dong, Bh'noong kể câu chuyện văn hóa sâm, hãy đến với chợ đêm An Hải (gần bờ đông cầu Rồng) định kỳ từ 18 giờ đến 22 giờ vào tối thứ Bảy và Chủ Nhật của tuần thứ hai hằng tháng trong năm 2026.

THỦY THANH