Học cách bước vào thế giới số từ ghế nhà trường

Không chỉ biết dùng, mà còn phải biết tự bảo vệ

Ở lứa tuổi tiểu học, nhiều em đã quen với việc xem video, tìm kiếm thông tin hay sử dụng các ứng dụng trên điện thoại, máy tính. Thế nhưng, phía sau những thao tác tưởng chừng đơn giản ấy là không ít nguy cơ: lộ thông tin cá nhân, tiếp cận nội dung không phù hợp, bị lừa đảo hoặc dần lệ thuộc vào thiết bị.

Cô Trương Thị Yến Nhi, giáo viên Trường Tiểu học An Phước, xã Hòa Vang, cho rằng đây là khoảng trống mà nhà trường cần quan tâm. Theo cô, giáo viên đã chủ động lồng ghép một số nội dung như bảo vệ thông tin cá nhân, sử dụng tài khoản trực tuyến an toàn vào bài giảng. Tuy nhiên, việc thiếu hướng dẫn cụ thể, bài bản khiến nhiều thầy cô còn lúng túng khi giáo dục học sinh về năng lực số và trí tuệ nhân tạo (AI).

“Điều quan trọng là giúp các em biết bảo vệ thông tin cá nhân, đồng thời biết cách tìm kiếm kiến thức phục vụ học tập từ internet và các ứng dụng AI”, cô Nhi chia sẻ.

Với học sinh tiểu học, theo cô Nhi, việc tiếp cận AI cần có sự hướng dẫn và kiểm soát. Trẻ dễ bị thu hút bởi những nội dung vui, hấp dẫn trên mạng, nên nếu không được định hướng, các em có thể sử dụng công nghệ cho mục đích khác thay vì học tập.

“Ở trường, các em được thầy cô hướng dẫn từng bước; còn ở nhà cần có sự giám sát của phụ huynh. Với học sinh tiểu học, không thể để các em tự do sử dụng thiết bị và AI mà thiếu kiểm soát”, cô Nhi nói.

Những băn khoăn từ lớp học cũng là một trong những lý do xã Hòa Vang triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục công dân số và Trí tuệ nhân tạo trong trường học năm 2026. Sáng 7-11, UBND xã tổ chức hội nghị triển khai chương trình tại các trường tiểu học, THCS trên địa bàn, với sự đồng hành chuyên môn của Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng.

Ông Lê Phú Nguyện, Chủ tịch UBND xã Hòa Vang, nhìn nhận công nghệ và mạng xã hội phát triển nhanh đem lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác giáo dục, quản lý học sinh. Những tác động tiêu cực từ môi trường mạng có thể ảnh hưởng đến nhận thức, hành vi và quá trình phát triển của các em.

Vì vậy, theo ông Nguyện, quản lý việc sử dụng điện thoại trong nhà trường là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là trang bị cho giáo viên và học sinh kiến thức, kỹ năng để nhận diện nguy cơ, bảo vệ thông tin cá nhân, ứng xử văn minh và biết tự bảo vệ mình khi tham gia môi trường số. Ông đề nghị các trường nghiêm túc triển khai chương trình, gắn nội dung tập huấn với thực tiễn giảng dạy, đồng thời tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội.

Bắt đầu từ nhận thức, không phải thiết bị

Một điều đáng chú ý trong cách tiếp cận của chương trình tại Hòa Vang là không đặt nặng việc học sinh phải có thiết bị hay sử dụng AI thành thạo. Trọng tâm trước hết là giúp các em hình thành nhận thức đúng về công nghệ.

Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh, Trưởng khoa Ngữ văn - Truyền thông, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, Trưởng nhóm phối hợp với xã Hòa Vang xây dựng chương trình, cho biết nhóm nghiên cứu đã khảo sát thực tế năng lực số của giáo viên và học sinh để xây dựng nội dung phù hợp với điều kiện địa phương.

Theo cô Oanh, năng lực số và hiểu biết về AI cần được hình thành từng bước, theo hướng đồng tâm qua các cấp học. Với học sinh tiểu học, yêu cầu chủ yếu là nhận biết, hiểu những vấn đề cơ bản, biết sử dụng công nghệ có trách nhiệm và tự bảo vệ mình. Lên THCS, học sinh mới từng bước được hướng dẫn khai thác các ứng dụng AI hỗ trợ học tập, đồng thời hiểu cách sử dụng phù hợp.

“Với học sinh tiểu học, mục tiêu ban đầu không phải là các em phải ứng dụng AI, mà là có nhận thức và hiểu biết: làm sao sử dụng công nghệ có trách nhiệm, làm sao bảo vệ bản thân trên môi trường số”, cô Oanh chia sẻ.

Từ quá trình khảo sát, nhóm nghiên cứu cũng nhận thấy một thực tế: không phải trường học nào cũng có điều kiện công nghệ đầy đủ, không phải học sinh nào cũng thường xuyên được tiếp cận internet. Vì thế, chương trình được thiết kế theo nhiều hình thức, kể cả hoạt động không cần kết nối internet, để mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận kiến thức và kỹ năng cần thiết.

“Mong muốn của chúng tôi là không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau. Ngay cả khi không có môi trường internet, các em vẫn cần được trang bị năng lực số để tự bảo vệ mình”, cô Oanh nói.

Từ định hướng đó, chương trình được triển khai tại ba trường: Tiểu học An Phước, Tiểu học Hòa Phú và THCS Ông Ích Đường. Trong tháng 11-2026, 218 giáo viên tham gia tập huấn theo hình thức kết hợp tự học trực tuyến, học trực tiếp và thực hành thiết kế kế hoạch bài dạy. Giáo viên tin học được bồi dưỡng chuyên sâu hơn để hỗ trợ triển khai nội dung AI.

Các nội dung giáo dục công dân số, AI sẽ được tích hợp vào môn học và hoạt động giáo dục hiện có, thay vì tổ chức thành một môn học riêng. Cùng với đó, phụ huynh được kết nối thông qua các buổi trao đổi tại trường và sổ tay “Đồng hành số”, hướng dẫn thiết lập các chế độ an toàn, thống nhất quy tắc sử dụng thiết bị và nhận diện nguy cơ lệ thuộc công nghệ.

Ở góc độ gia đình, bà Nguyễn Thị Cúc, phụ huynh học sinh tại xã Hòa Vang, cho rằng việc trẻ tiếp xúc sớm với điện thoại, mạng xã hội và AI khiến phụ huynh không khỏi lo lắng. Vì vậy, bên cạnh sự hướng dẫn của nhà trường, phụ huynh cũng mong muốn được cung cấp thêm kiến thức, kỹ năng để quản lý, đồng hành và hỗ trợ con sử dụng công nghệ an toàn tại nhà.

Từ câu chuyện của giáo viên, nhà trường, nhóm chuyên gia đến phụ huynh và chính quyền địa phương, có thể thấy việc đưa AI vào trường học không đơn thuần là thêm một công cụ mới cho bài giảng. Điều cần xây dựng trước tiên là khả năng hiểu, lựa chọn và chịu trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.

Với Hòa Vang, chương trình thí điểm là bước khởi đầu để học sinh không chỉ biết bước vào thế giới số, mà còn biết cách đi trong thế giới ấy một cách an toàn và chủ động.

MAI QUANG