Cố kiến trúc sư Kazik – dấu son hữu nghị Việt Nam và Ba Lan

Sáng 24-10, trong chuyến thăm Hội An, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk dừng chân tại tượng đài cố kiến trúc sư Kazimierz Kwiatkowski, gợi nhắc về một người con Ba Lan đã dành nhiều năm gắn bó với di sản Việt Nam, đặc biệt là Hội An. Phố cổ chào đón vị Thủ tướng với thời tiết khô ráo, mát mẻ.

Bền bỉ gìn giữ di sản Việt Nam

Người dân Hội An quen gọi ông bằng cái tên thân mật: Kazik. Đầu thập niên 1980, ông đến Việt Nam tham gia công tác nghiên cứu, bảo tồn và phục chế các di tích cổ tại Mỹ Sơn theo chương trình hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Ba Lan. Từ công việc chuyên môn, Kazik dần gắn bó với mảnh đất Quảng Nam và nhận ra những giá trị đặc biệt của phố cổ Hội An.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An, năm 1981, khi tiếp xúc với Hội An, Kazik nhận thấy nơi đây vẫn lưu giữ nhiều dấu tích quý giá của một đô thị cổ, từ những ngôi nhà gỗ, mái ngói âm dương rêu phong, cấu trúc quy hoạch đến phong tục truyền thống gắn với đời sống người dân. Trong mắt ông, những giá trị ấy cần được gìn giữ trước tác động của thời gian và quá trình phát triển đô thị.

Kazik kiên trì vận động chính quyền địa phương quan tâm bảo tồn, trùng tu phố cổ; đồng thời giới thiệu những nét đặc sắc của Hội An đến giới nghiên cứu và bạn bè quốc tế. Những nghiên cứu, khảo sát của ông góp phần khơi mở sự quan tâm đối với đô thị cổ, tạo thêm cơ sở để Hội An được nhìn nhận đúng với giá trị vốn có.

Trong công tác trùng tu, Kazik đề cao giữ gìn tối đa yếu tố gốc của các di tích, hạn chế những can thiệp không cần thiết làm thay đổi hiện trạng. Ông coi trọng việc nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi phục hồi, bởi mỗi dấu tích kiến trúc đều có thể chứa đựng thông tin về lịch sử và văn hóa. Theo tư liệu về cuộc đời ông, Kazik từng trở về Ba Lan mang hóa chất sang Việt Nam phục vụ công tác trùng tu. Hành động ấy cho thấy sự tận tâm của người kiến trúc sư với công việc mình theo đuổi, góp phần đặt nền móng cho việc bảo tồn các giá trị kiến trúc, lịch sử của Hội An.

Ngày 04-12-1999, phố cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới; cùng năm, Khu đền tháp Mỹ Sơn cũng được ghi danh vào danh sách này.

Đó là kết quả của quá trình nghiên cứu, bảo tồn và hoàn thiện hồ sơ với sự tham gia của nhiều cá nhân, tổ chức. Trong hành trình ấy, những đóng góp của Kazik để lại dấu ấn đáng trân trọng. Từ công việc chuyên môn, ông góp sức gìn giữ những giá trị văn hóa của Việt Nam, đưa Hội An và Mỹ Sơn được công nhận là Di sản văn hóa thế giới và đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Hội An tri ân người bạn Ba Lan

Với Hội An, Kazik trở thành người thân quen của phố cổ – người dành trọn tâm huyết gìn giữ những mái nhà rêu phong và ký ức văn hóa của vùng đất bên sông Hoài.

Năm 2007, thị xã Hội An khi đó xây dựng Công viên Kazik tại khu vực trung tâm phố cổ, đặt tượng bán thân cố kiến trúc sư để tri ân những đóng góp của ông trong công cuộc bảo tồn di sản. Qua nhiều năm, chính quyền và người dân địa phương tiếp tục tổ chức các hoạt động tưởng nhớ Kazik. Tháng 3-2022, Hội An tổ chức lễ kỷ niệm 25 năm ngày mất của cố kiến trúc sư, nhắc nhớ hành trình gắn bó của ông với di sản và con người nơi đây.

Sự tri ân ấy cho thấy những đóng góp của Kazik được người dân địa phương trân trọng sau nhiều năm ông qua đời. Từ những công trình được gìn giữ đến ký ức về một người tận tâm với di sản, câu chuyện của ông tiếp tục nối dài tình hữu nghị, gắn bó giữa Việt Nam và Ba Lan.

Trong chuyến thăm Hội An vào sáng 24-10, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk dừng chân, đặt vòng hoa tại tượng đài Kazik. Hình ảnh ấy gợi nhắc về kiến trúc sư người Ba Lan đã dành nhiều năm gắn bó với Việt Nam, để lại dấu ấn trong công cuộc bảo tồn di sản và được người dân Hội An trân trọng.

Kazik không kịp chứng kiến ngày Hội An và Mỹ Sơn được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới; ông qua đời tháng 3-1997, trước dấu mốc ấy gần hai năm. Nhưng những ngôi nhà gỗ ông từng lo sẽ mất đi, đến hôm nay vẫn được bảo tồn vẹn nguyên, và giữa phố cổ có một công viên mang tên ông. Người Hội An không gọi ông là kiến trúc sư Kazimierz Kwiatkowski. Họ gọi ông là Kazik, thân thương như gọi một người quen cũ.

ĐÌNH NGUYÊN