Đà Nẵng thực hiện mục tiêu xanh hóa đô thị

Những nền tảng xanh được định hình

Đề án “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường” giai đoạn 2021-2030 được UBND thành phố ban hành ngày 2-4-2021. Trong 5 năm đầu, mỗi năm thành phố triển khai hơn 70 nội dung, tập trung vào phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm; cải thiện chất lượng môi trường; bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Theo báo cáo tổng kết, đến năm 2025, có 16/29 tiêu chí đạt mục tiêu; 7 tiêu chí chưa đạt; 6 tiêu chí chưa xác định, cần tiếp tục rà soát và 1 tiêu chí chưa đến hạn đánh giá. Trong đó, nhiều chỉ tiêu gắn trực tiếp với đời sống đô thị như cấp nước sạch, thu gom, xử lý nước thải, chất thải rắn, chất thải nguy hại và xử lý các điểm nóng ô nhiễm đạt kết quả tích cực.

Chuyển biến rõ nét trước hết thể hiện ở hạ tầng thu gom, xử lý nước thải. Trước sáp nhập, Đà Nẵng có 6 trạm xử lý nước thải đô thị tập trung với tổng công suất thiết kế 364.650m³/ngày đêm. Tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường đạt 89,9%, vượt mục tiêu 85% của giai đoạn 2021-2025. Tỷ lệ dân số được cấp nước sạch qua hệ thống tập trung và dân số nông thôn sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh đều đạt 100%.

Công tác quản lý chất thải rắn cũng có bước tiến đáng kể. Toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt thuộc phạm vi quản lý được thu gom, xử lý đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định; 100% chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đúng quy định. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được tái chế đạt trên 15% tổng lượng phát sinh, cao hơn mục tiêu trên 10%.

Từ những chương trình thí điểm ban đầu, phân loại rác tại nguồn từng bước được mở rộng trong cộng đồng. Đến nay, 98,97% tổ dân phố, 97,38% hộ gia đình và 91,84% cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, cơ quan, tổ chức đã triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn. Tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, có 215/316 cơ sở báo cáo thực hiện.

Tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Khánh Sơn - nơi chịu áp lực lớn nhất về xử lý rác của thành phố, hạ tầng kỹ thuật tiếp tục được đầu tư, toàn bộ nước rỉ rác được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn. Theo quy hoạch, đến năm 2030, khu vực này sẽ có các nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt với tổng công suất từ 1.800 -2.000 tấn/ngày, cùng các cơ sở xử lý chất thải nguy hại, bùn thải, chất thải xây dựng, chất thải công nghiệp và tái chế rác đô thị.

Hiệu quả xử lý đồng bộ các điểm nóng môi trường cũng được thể hiện tại âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang. Việc xã hội hóa thu gom rác, bố trí lực lượng vệ sinh 24/7 đã cơ bản khắc phục tình trạng rác trôi nổi, tồn đọng trên mặt nước. Dự án nạo vét âu thuyền hoàn thành vào tháng 6-2025; các hạng mục nâng cấp cảng cá, chợ cá, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải tiếp tục được triển khai. Kết quả quan trắc tháng 6-2025 cho thấy chất lượng môi trường tại khu vực đạt quy chuẩn kỹ thuật cho phép.

Ở khu vực sản xuất, yêu cầu bảo vệ môi trường từng bước được gắn với tiết kiệm tài nguyên và năng lượng. Thành phố hỗ trợ 21 doanh nghiệp đánh giá, đề xuất giải pháp sản xuất sạch hơn; hỗ trợ 70 doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn ứng dụng máy móc, thiết bị với tổng kinh phí hơn 36 tỷ đồng, trong đó nguồn khuyến công địa phương khoảng 14 tỷ đồng. Ba mô hình quản lý năng lượng ISO 50001:2018 được hỗ trợ triển khai; 12 doanh nghiệp tại Khu công nghiệp Hòa Khánh được đánh giá hiệu quả tài nguyên, sản xuất sạch hơn.

Giao thông xanh tuy mới ở quy mô bước đầu nhưng đã có những chuyển động cụ thể. Thành phố đưa vào khai thác, thí điểm 60 trạm với 600 xe đạp công cộng, 400 taxi điện và 85 xe điện bốn bánh trên một số tuyến. Từ năm 2023, 100% xe buýt đầu tư mới đáp ứng tiêu chuẩn khí thải Euro 4. Và từ 2026, đưa xe buýt chuyển qua chạy bằng năng lượng điện.

Cùng với đầu tư hạ tầng, công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về môi trường được tăng cường. Giai đoạn 2021-2025, cơ quan chuyên môn xử phạt hành chính 29 đơn vị với tổng số tiền hơn 3,043 tỷ đồng; 100% phản ánh, kiến nghị về ô nhiễm môi trường qua đường dây nóng được xử lý.

Bảo tồn thiên nhiên tiếp tục được chú trọng trong quá trình đô thị hóa. Lực lượng chức năng đã thực hiện 1.081 đợt kiểm tra, truy quét tại các địa phương có rừng và 428 đợt tuần tra liên ngành bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng trên bán đảo Sơn Trà. Công tác giám sát đa dạng sinh học tại Sơn Trà, Bà Nà - Núi Chúa, bảo vệ động vật hoang dã và tuyên truyền tại vùng đệm được duy trì thường xuyên.

Nhìn tổng thể, 5 năm đầu thực hiện Đề án đã tạo dựng những nền tảng quan trọng cho mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành thành phố môi trường. Tuy nhiên, những chỉ tiêu còn chưa đạt cũng cho thấy yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao hơn. Đặc biệt, khi không gian thành phố được mở rộng sau sáp nhập, bài toán đặt ra không chỉ là hoàn thành những mục tiêu còn dang dở mà còn phải thiết lập một chuẩn môi trường mới, phù hợp với quy mô và cấu trúc phát triển mới.

Nâng chuẩn môi trường trong không gian phát triển mới

Sau sáp nhập, quy mô và cấu trúc của Đà Nẵng thay đổi đáng kể. Thành phố mới có diện tích tự nhiên khoảng 11.867km², dân số hơn 3 triệu người, gồm 23 phường, 70 xã và 1 đặc khu. Không gian quản lý môi trường vì thế cũng mở rộng, từ đô thị ven biển đến nông thôn, miền núi, rừng tự nhiên, khu công nghiệp, lưu vực sông và vùng biển.

Sự thay đổi về không gian phát triển đặt ra yêu cầu phải rà soát lại hệ thống tiêu chí của Đề án. Báo cáo của UBND thành phố xác định toàn bộ các tiêu chí cần được đánh giá lại hiện trạng và điều chỉnh trong giai đoạn 2026-2030, phù hợp với quy mô dân số, diện tích, cơ cấu sản xuất và điều kiện tự nhiên sau sáp nhập.

Trong giai đoạn mới, cách tiếp cận đối với mục tiêu thành phố môi trường cũng được mở rộng. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là xử lý nước thải, rác thải và khắc phục các điểm ô nhiễm, thì thời gian tới, yêu cầu bảo vệ môi trường sẽ gắn chặt hơn với kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon, tăng sử dụng năng lượng tái tạo, phát triển khu công nghiệp sinh thái và giao thông sử dụng điện, năng lượng xanh.

Đây cũng là bước chuyển từ tư duy xử lý chất thải ở cuối quy trình sang giảm phát sinh ngay từ hoạt động sản xuất và tiêu dùng, qua đó sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên và giảm áp lực lên môi trường.

Đối với nước thải và chất thải rắn, thành phố hướng tới tái sử dụng nước thải phù hợp với mục đích sử dụng; khuyến khích áp dụng công nghệ tiên tiến trong xử lý chất thải, phát triển các dự án tái chế và các sản phẩm thay thế túi ni lông, nhựa dùng một lần. Cùng với đó là yêu cầu tăng diện tích cây xanh công cộng, phát triển giao thông xanh, đô thị sinh thái, bảo vệ cảnh quan đất ngập nước và đa dạng sinh học biển.

Một điểm mới trong giai đoạn tới là chất lượng môi trường được đặt gần hơn với trải nghiệm thực tế của người dân. Bên cạnh các chỉ số kỹ thuật và kết quả đầu tư hạ tầng, việc đánh giá mức độ hài lòng của tổ chức, người dân và doanh nghiệp về chất lượng môi trường được đưa vào định hướng triển khai. Điều này đặt ra yêu cầu các kết quả về môi trường không chỉ được thể hiện qua số liệu, mà phải được cảm nhận rõ hơn trong đời sống hằng ngày.

Sau 5 năm, Đà Nẵng tạo được những nền tảng quan trọng về xử lý nước thải, quản lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm và bảo tồn thiên nhiên. Trong không gian thành phố rộng lớn hơn, hành trình đến năm 2030 đặt ra yêu cầu cao hơn: vừa khắc phục những chỉ tiêu còn chưa đạt, vừa thay đổi cách sử dụng tài nguyên, kiểm soát phát thải và bảo vệ môi trường sinh thái.

Mục tiêu xây dựng thành phố môi trường vì thế không chỉ dừng ở việc xử lý tốt hơn những vấn đề ô nhiễm hiện hữu, mà cần trở thành một phần của mô hình phát triển mới - nơi tăng trưởng, chất lượng sống và bảo vệ môi trường được đặt trong cùng một quỹ đạo phát triển bền vững.

MAI CHI