Gìn giữ dấu ấn Đình làng Hải Châu hơn nửa thiên niên kỷ

Nằm tại kiệt 42 đường Phan Châu Trinh, phường Hải Châu, Đình làng Hải Châu được xem là "địa chỉ đỏ" lưu giữ những dấu ấn đầu tiên của quá trình khai phá, hình thành vùng đất Đà Nẵng.

Giữa nhịp sống đô thị hiện đại, Đình làng Hải Châu vẫn giữ được không gian cổ kính với hồ nước phía trước, hòn non bộ phủ bóng cây bồ đề cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Trên cổng Tam quan vẫn còn nguyên bốn chữ Hán "Hải Châu Chánh Xã", gợi nhắc về một trong những ngôi làng cổ lâu đời nhất của thành phố.

Qua cổng Tam quan là quần thể kiến trúc truyền thống gồm Đình Hải Châu, Nhà thờ Tiền hiền và hai nhà thờ tộc được bố trí theo hình chữ "nhất". Trong đó, Kính Ái Tự là nơi thờ chung 42 bài vị của 42 tộc họ, những lưu dân từ thôn Hiếu Hiền, xã Hải Châu, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia (nay thuộc tỉnh Thanh Hóa) theo chân vua Lê Thánh Tông vào Nam mở cõi năm Tân Mão (1471).

Sau khi đặt chân đến vùng cửa sông Hàn, các bậc tiền nhân đã khai khẩn đất đai, lập nên làng Hải Châu - một trong ba ngôi làng đầu tiên trên vùng đất Đà Nẵng, đặt nền móng cho quá trình hình thành và phát triển đô thị hơn nửa thiên niên kỷ sau này.

Không chỉ là nơi tưởng nhớ các bậc tiền hiền khai canh, khai cư, Đình làng Hải Châu còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của cộng đồng cư dân địa phương qua nhiều thế hệ.

Trải qua hơn 555 năm lịch sử lập làng và hơn 220 năm dựng đình, di tích vẫn lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về lịch sử, kiến trúc, mỹ thuật và văn hóa dân gian. Trong khuôn viên hiện còn bảo tồn đình làng, Nhà thờ Tiền hiền, Kính Ái Tự, Miếu Bà thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na cùng nhiều hiện vật quý như sắc phong, bia đá, tượng gỗ, hệ thống kiến trúc gỗ truyền thống và các hoa văn chạm khắc tinh xảo.

Điểm đặc sắc của Đình làng Hải Châu còn nằm ở sự giao thoa giữa văn hóa Việt và văn hóa Chăm. Di tích lưu giữ nhiều pho tượng gỗ mít có niên đại hàng trăm năm, trong đó nổi bật là bộ tượng Tam vị Thánh Mẫu đại diện cho ba miền đất nước, pho tượng "ông lữ" cùng nhiều chi tiết kiến trúc phản ánh sự tiếp biến văn hóa trong quá trình người Việt đến khai phá vùng đất mới.

Những giá trị vật thể và phi vật thể ấy đã tạo nên bản sắc riêng của Đình làng Hải Châu, phản ánh đời sống tín ngưỡng, văn hóa và quá trình hình thành cộng đồng cư dân Đà Nẵng qua nhiều thế kỷ.

Năm 2001, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận Đình và nhà thờ chư phái tộc Hải Châu là di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Từ năm 2009 đến nay, thành phố thường xuyên tổ chức Lễ hội Đình làng Hải Châu vào dịp cận Giỗ Tổ Hùng Vương, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và khẳng định chiều sâu lịch sử của vùng đất Đà Nẵng.

Chính bởi những giá trị lịch sử đặc biệt đó, UBND thành phố vừa ban hành Quyết định số 2941/QĐ-UBND phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Bảo tồn, tu bổ, phục hồi khu di tích Đình Hải Châu với tổng mức đầu tư gần 19,9 tỷ đồng từ nguồn ngân sách thành phố.

Dự án do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm chủ đầu tư kiêm điều hành, triển khai trong giai đoạn 2026 - 2028.

Mục tiêu của dự án là bảo tồn, tu bổ và phục hồi di tích nhằm giữ gìn, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc truyền thống; bảo đảm điều kiện tổ chức các hoạt động tín ngưỡng, lễ hội, sinh hoạt văn hóa cộng đồng; đồng thời góp phần giáo dục truyền thống, bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân theo tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Dự án sẽ tập trung bảo tồn, tu bổ các hạng mục đã xuống cấp như Đình Hải Châu, nhà thờ 42 họ tộc, Nhà thờ Tiền hiền, Miếu Bà, lầu chuông, nhà bia, bia di tích, cổng chính và hệ thống tường rào.

Bên cạnh đó, thành phố sẽ cải tạo hệ thống hạ tầng kỹ thuật gồm sân đường nội bộ, cây xanh cảnh quan, hệ thống cấp, thoát nước, cấp điện, chiếu sáng; đồng thời xây mới nhà vệ sinh và nhà trù phục vụ các hoạt động tại di tích.

Việc đầu tư không chỉ góp phần khắc phục tình trạng xuống cấp của công trình mà còn tạo điều kiện để Đình làng Hải Châu tiếp tục phát huy vai trò là không gian văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng, nơi lưu giữ ký ức về quá trình mở cõi, lập làng của cha ông và là địa chỉ giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Quyết định đầu tư dự án cũng cho thấy định hướng nhất quán của Đà Nẵng trong việc thực hiện công tác bảo tồn di sản văn hóa gắn với phát triển đô thị bền vững.

Trong bối cảnh thành phố không ngừng mở rộng không gian phát triển, các công trình có giá trị lịch sử như Đình làng Hải Châu được xem là những "địa chỉ ký ức", góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và tạo nên chiều sâu cho đô thị hiện đại.

THANH HẢI