Gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa trong sắp xếp thôn, tổ dân phố

Giữ hồn văn hóa, lịch sử cộng đồng

Theo Sở Nội vụ, sau hợp nhất từ ngày 1/7/2025, thành phố Đà Nẵng có 1.076 thôn và 3.080 tổ dân phố. Thời gian qua, các thôn, tổ dân phố đã phát huy vai trò là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân; góp phần triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng đời sống văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại từng khu dân cư.

Thực hiện Chỉ thị số 21/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố, thành phố Đà Nẵng đang khẩn trương triển khai các phương án sắp xếp phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Việc sắp xếp phải bảo đảm đáp ứng các tiêu chí theo quy định của Chính phủ; đồng thời xem xét đầy đủ các yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, điều kiện địa lý, quốc phòng, an ninh và sự gắn kết cộng đồng dân cư.

Theo quy định, sau sắp xếp, thôn phải có từ 300 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ gia đình trở lên. Hiện nay, toàn thành phố có 488 thôn có quy mô dưới 300 hộ gia đình, chiếm 45,4%; trong đó có 102 thôn thuộc diện sáp nhập và 51 thôn có yếu tố đặc thù.

Đối với tổ dân phố, có 2.923 tổ có quy mô dưới 450 hộ gia đình, chiếm 94,9%; trong đó 2.932 tổ thuộc diện sắp xếp và 73 tổ có yếu tố đặc thù theo quy định.

Tuy nhiên, tinh thần xuyên suốt của lãnh đạo thành phố là không thực hiện việc sắp xếp một cách cơ học. Trong quá trình xây dựng phương án, các địa phương phải cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố về lịch sử hình thành, bản sắc văn hóa, truyền thống cộng đồng và điều kiện thực tiễn của từng địa bàn.

Đặc biệt, đối với tên gọi của các thôn, tổ dân phố sau sắp xếp, thành phố định hướng đặt tên theo các yếu tố lịch sử, văn hóa, truyền thống, phong tục tập quán của địa phương; riêng tổ dân phố có thể đặt tên theo số thứ tự. Điều này nhằm bảo đảm những địa danh quen thuộc, gắn bó với đời sống người dân tiếp tục được lưu giữ và phát huy trong giai đoạn phát triển mới.

Tại phường Sơn Trà, địa phương hiện có 268 tổ dân phố. Theo phương án dự kiến, sau sắp xếp sẽ còn hơn 41 tổ dân phố. Trong quá trình xây dựng phương án, địa phương lựa chọn hướng tổ chức lại các tổ dân phố gắn với các trục giao thông và địa danh đặc trưng của từng khu vực nhằm tạo thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước và quản lý dân cư.

Chủ tịch UBND phường Sơn Trà Đinh Vui cho biết, việc xác định ranh giới tổ dân phố theo các tuyến đường chính giúp thuận lợi hơn trong quản lý địa bàn, bảo đảm tính liên kết tự nhiên của cộng đồng dân cư.

Bên cạnh đó, địa phương ưu tiên nghiên cứu các tên gọi gắn với những địa danh quen thuộc của ba phường trước sáp nhập (Thọ Quang, Nại Hiên Đông và Mân Thái). Qua đó lưu giữ những dấu ấn lịch sử, văn hóa đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ.

Theo ông Đinh Vui, việc sắp xếp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn hướng đến xây dựng hệ thống quản lý ở cơ sở khoa học, hiệu quả hơn, giữ được bản sắc riêng của từng khu dân cư sau khi sắp xếp.

Cùng với Sơn Trà, nhiều địa phương trên địa bàn thành phố đặc biệt chú trọng yếu tố lịch sử và văn hóa trong quá trình xây dựng phương án.

Tại xã Avương, địa phương miền núi, biên giới với phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, việc rà soát, sắp xếp thôn được thực hiện trên cơ sở đánh giá tổng thể quy mô dân số, điều kiện giao thông, đặc điểm phân bố dân cư, quá trình hình thành cộng đồng, bản sắc văn hóa và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Theo ông Briu Quân, Chủ tịch UBND xã Avương, địa phương xác định việc sắp xếp phải phù hợp với thực tiễn của xã miền núi, biên giới, nơi nhiều cộng đồng dân cư đã hình thành và gắn bó từ lâu đời.

Vì vậy, bên cạnh tiêu chí về quy mô hộ gia đình, địa phương đặc biệt quan tâm đến các yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, khả năng kết nối giao thông và yêu cầu bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.

Tại xã Hiệp Đức, địa phương dự kiến sắp xếp từ 15 thôn xuống còn 9 thôn. Quá trình xây dựng phương án được thực hiện trên cơ sở rà soát kỹ các tiêu chí về dân số, điều kiện địa lý, truyền thống lịch sử, văn hóa và tình hình thực tế của địa phương.

Bí thư Đảng ủy xã Hiệp Đức Lê Quang Quỳnh cho rằng, mỗi cộng đồng dân cư đều mang trong mình những giá trị lịch sử riêng được hình thành và vun đắp qua nhiều thế hệ. Vì vậy, việc sắp xếp phải xuất phát từ thực tiễn đời sống của Nhân dân, tôn trọng lịch sử hình thành cộng đồng và phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng địa bàn.

“Khi mỗi phương án đều xuất phát từ thực tiễn đời sống Nhân dân, tôn trọng lịch sử hình thành của cộng đồng và phù hợp với đặc điểm văn hóa từng địa bàn, việc sắp xếp thôn, khối phố sẽ trở thành động lực để nâng cao hiệu quả quản lý, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và mở ra không gian phát triển mới cho các địa phương”, ông Lê Quang Quỳnh nói.

Đồng thuận từ cơ sở

Cùng với việc xây dựng phương án phù hợp, công tác tuyên truyền, vận động tạo sự đồng thuận trong Nhân dân được các địa phương đặc biệt chú trọng.

Theo Chủ tịch UBND phường Sơn Trà Đinh Vui, địa phương đã tổ chức họp chi bộ, lấy ý kiến tại khu dân cư và tuyên truyền rộng rãi về mục tiêu, ý nghĩa của việc sắp xếp tổ dân phố. Các ý kiến đóng góp của người dân được tổng hợp, nghiên cứu để hoàn thiện phương án trước khi trình cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Đến nay, đa số người dân trên địa bàn đều đồng tình, ủng hộ chủ trương của thành phố. Đặc biệt, nhiều tổ trưởng tổ dân phố đương nhiệm thuộc diện kết thúc nhiệm vụ sau sắp xếp cũng thể hiện sự ủng hộ đối với chủ trương tinh gọn bộ máy, vì lợi ích chung của cộng đồng và sự phát triển lâu dài của địa phương.

Tại khu dân cư Nại Hưng 3A, Bí thư Chi bộ Nguyễn Doãn Vinh Sang cho rằng sự đồng thuận của người dân xuất phát từ việc địa phương công khai thông tin, lắng nghe ý kiến và tôn trọng những giá trị truyền thống đã gắn bó với cộng đồng nhiều năm qua.

Theo ông Sang, khi người dân hiểu rõ mục tiêu của việc sắp xếp là nâng cao hiệu quả quản lý, phục vụ Nhân dân tốt hơn nhưng vẫn giữ gìn được những giá trị văn hóa, lịch sử của khu dân cư, bà con đều sẵn sàng đồng hành cùng chính quyền trong quá trình triển khai thực hiện.

Ở xã Avương, công tác tuyên truyền được thực hiện thông qua các cuộc họp thôn, sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt đoàn thể, hệ thống truyền thanh cơ sở và gặp gỡ trực tiếp người dân.

Địa phương cũng phát huy vai trò của già làng, người có uy tín trong cộng đồng để vận động, giải thích và tạo sự thống nhất trong Nhân dân.

Nhờ cách làm dân chủ, công khai và cầu thị, đa số cán bộ, đảng viên và Nhân dân trên địa bàn đã nhận thức rõ ý nghĩa của việc sắp xếp, tích cực tham gia đóng góp ý kiến và đồng thuận với chủ trương chung.

Không chỉ dừng lại ở việc lấy ý kiến, tuyên truyền và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố lần này còn được thành phố triển khai đồng bộ với kiện toàn chi bộ, Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội ở khu dân cư.

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng hệ thống quản trị cơ sở tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Kế hoạch số 267/KH-UBND, thành phố yêu cầu các địa phương rà soát phương án bố trí đội ngũ người hoạt động không chuyên trách, các thiết chế sinh hoạt cộng đồng và thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách đối với các trường hợp dôi dư sau sắp xếp.

Quá trình triển khai phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan; đồng thời giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và không để phát sinh các vấn đề phức tạp ở cơ sở.

Đặc biệt, thành phố xác định việc sắp xếp thôn, tổ dân phố phải gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Vì vậy, bên cạnh việc sắp xếp tổ chức, các địa phương còn chú trọng lựa chọn, giới thiệu những người có uy tín, tâm huyết, năng lực vận động quần chúng và kỹ năng quản trị cộng đồng để tiếp tục đảm nhận nhiệm vụ tại khu dân cư sau sắp xếp.

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố vì thế không chỉ là bài toán tinh gọn tổ chức hay giảm đầu mối quản lý. Xa hơn, đó là quá trình sắp xếp lại không gian cộng đồng theo hướng hiện đại, khoa học hơn nhưng vẫn giữ được những địa danh thân thuộc, giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ và truyền thống đoàn kết vốn là sức mạnh của mỗi khu dân cư.

Khi lịch sử được tôn trọng, văn hóa được gìn giữ và tiếng nói của người dân được lắng nghe, chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố không chỉ tạo ra một bộ máy vận hành hiệu quả hơn mà còn góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, xây dựng những cộng đồng dân cư ngày càng văn minh, gắn kết và phát triển bền vững trong chặng đường phát triển mới của thành phố Đà Nẵng.

THANH HẢI - MAI CHI