Khơi thông điểm nghẽn, thúc đẩy công nghệ sinh học phát triển

Động lực đổi mới mô hình tăng trưởng

Công nghệ sinh học (CNSH) đang được xác định là một trong những động lực quan trọng để Đà Nẵng đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và kinh tế sinh học.

Qua 3 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước trong tình hình mới, Đà Nẵng đã đạt nhiều kết quả bước đầu, đồng thời xác định rõ những điểm nghẽn cần tháo gỡ để tạo đột phá trong giai đoạn tới.

Thời gian qua, Đà Nẵng đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 36-NQ/TW, đồng thời lồng ghép phát triển công nghệ sinh học vào Đề án phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2026-2030, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy lĩnh vực này phát triển.

Các chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, bảo hộ sở hữu trí tuệ và khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từng bước phát huy hiệu quả.

Đà Nẵng định hướng nâng cấp Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng thành tổ hợp nghiên cứu và phát triển (R&D) tích hợp, tạo hạt nhân cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Trên lĩnh vực y tế, nhiều kỹ thuật sinh học phân tử như PCR, ELISA, giải trình tự gen đã được ứng dụng phục vụ chẩn đoán, dự phòng dịch bệnh. Công tác nghiên cứu dược liệu, chuẩn hóa vùng trồng theo tiêu chuẩn GACP-WHO và xây dựng cơ sở dữ liệu số về nguồn cây thuốc được đẩy mạnh.

Ở lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, Đà Nẵng đã chuyển giao nhiều quy trình sản xuất chế phẩm vi sinh, phân bón sinh học, ứng dụng công nghệ sinh học trong xử lý chất thải, nước thải và bảo tồn nguồn gen quý hiếm tại bán đảo Sơn Trà, Khu bảo tồn Bà Nà - Núi Chúa, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

Tiềm lực khoa học và công nghệ tiếp tục được củng cố với 3 tổ chức nghiên cứu và phát triển (R&D) chuyên sâu về công nghệ sinh học; dự án đầu tư trang thiết bị nghiên cứu hiện đại trị giá hơn 56 tỷ đồng được phê duyệt.

Đến cuối tháng 3-2026, Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp thu hút 662 dự án đầu tư, mở ra dư địa lớn để phát triển các ngành công nghệ cao, trong đó có công nghệ sinh học. Một số doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực này đã bước đầu thương mại hóa sản phẩm.

Song song đó, hợp tác quốc tế được mở rộng thông qua mạng lưới liên kết với nhiều tổ chức, trường đại học và viện nghiên cứu của Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Thụy Sĩ, Lào... Dự án BioLINK Mekong 2.0 do Bộ Ngoại giao Hàn Quốc tài trợ được xem là điểm nhấn, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và kết nối tri thức quốc tế.

Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực bứt phá

Cùng với những kết quả đạt được, công nghệ sinh học của Đà Nẵng vẫn đối mặt với nhiều hạn chế như hạ tầng nghiên cứu chưa đồng bộ, thiếu phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế, nguồn nhân lực đầu ngành còn thiếu, tốc độ thương mại hóa sản phẩm chậm và sự liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp với cơ quan quản lý chưa thực sự chặt chẽ.

Theo đánh giá, ba điểm nghẽn lớn cần được tháo gỡ gồm nhận thức và cơ chế điều phối chưa đồng bộ; cơ chế tài chính chưa đủ linh hoạt để chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm; cùng với sự đứt gãy trong chuỗi liên kết từ nghiên cứu đến thị trường khiến nhiều kết quả khoa học chưa thể thương mại hóa.

Định hướng đến năm 2030, Đà Nẵng phấn đấu trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo về công nghệ sinh học của khu vực miền Trung - Tây Nguyên; hoàn thành nâng cấp Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng thành tổ hợp R&D tích hợp mở, xây dựng tối thiểu hai phòng thí nghiệm trọng điểm dùng chung và phát triển mạnh doanh nghiệp công nghệ sinh học.

Tầm nhìn đến năm 2045, Đà Nẵng hướng tới trở thành đô thị sinh thái, trung tâm kinh tế sinh học (Bio-Hub) quan trọng của khu vực ASEAN, từng bước hình thành các sản phẩm có giá trị cao trong lĩnh vực dược sinh học, công nghệ sinh học biển và sản phẩm tự nhiên, tham gia sâu vào chuỗi giá trị sinh học toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Đà Nẵng đề ra 7 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù; hiện đại hóa hạ tầng nghiên cứu và dữ liệu số; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; tập trung đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên như y - dược sinh học, dược liệu, nông nghiệp sinh học, môi trường và sinh học biển; thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm; tăng cường hợp tác quốc tế và liên kết vùng; đồng thời nâng cao năng lực quản trị an toàn sinh học và an ninh sinh học.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để công nghệ sinh học trở thành một trong những trụ cột của mô hình tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển kinh tế xanh và phát triển bền vững của Đà Nẵng trong giai đoạn đến.

TS. LÊ ĐỨC VIÊN