“Quốc bảo” sâm Ngọc Linh giữa đại ngàn và hành trình xây dựng chỉ dẫn địa lý

Từ “thuốc giấu” của người Xê Đăng đến sản phẩm chỉ dẫn địa lý quốc gia

Giữa lớp lớp mây phủ trên đỉnh Ngọc Linh cao hơn 2.500 mét, nơi những cánh rừng nguyên sinh xã Trà Linh, Trà Tập, Trà Leng, Nam Trà My thành phố Đà Nẵng trải dài bất tận, có một loài dược liệu được người Xê Đăng gọi bằng cái tên đầy kính trọng: “thuốc giấu”. Đó là sâm Ngọc Linh – loại sâm đặc hữu của Việt Nam, nay đã trở thành một trong những sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý nổi tiếng nhất cả nước, được xem như “quốc bảo” của ngành dược liệu Việt Nam.

Không chỉ là một sản vật quý hiếm, sâm Ngọc Linh còn là biểu tượng cho hành trình xây dựng thương hiệu quốc gia từ tài nguyên bản địa, gắn với bảo tồn rừng, sinh kế người dân và khát vọng đưa dược liệu Việt vươn tầm thế giới.

Theo nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, sâm Ngọc Linh nằm trong nhóm những loài sâm quý hiếm hàng đầu thế giới. Các nhà khoa học đã phân lập được 52 hợp chất saponin trong củ, thân và lá sâm – con số vượt trội so với nhiều loại sâm nổi tiếng khác. Chính điều này tạo nên giá trị dược liệu đặc biệt của loại “quốc bảo” Việt Nam: tăng cường miễn dịch, chống oxy hóa, giảm stress, hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý nguy hiểm và phục hồi thể trạng.

Từ chỗ chỉ được đồng bào bản địa sử dụng như một cây thuốc quý giữa đại ngàn, sâm Ngọc Linh nay đã bước ra thị trường quốc tế. Nhiều đoàn chuyên gia nước ngoài, kể cả từ Hàn Quốc – quốc gia nổi tiếng với ngành công nghiệp nhân sâm đã tìm đến tận vùng núi Ngọc Linh để nghiên cứu, khảo sát và tìm hiểu loại dược liệu đặc biệt này.

Một dấu mốc đặc biệt của hành trình khẳng định thương hiệu chính là việc Cục Sở hữu trí tuệ cấp chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” cho sản phẩm sâm củ của tỉnh Quảng Nam (cũ). Chỉ dẫn địa lý không chỉ là “tấm hộ chiếu” xác nhận nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm mà còn là cơ chế pháp lý quan trọng để bảo vệ danh tiếng, chống hàng giả và nâng tầm thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.

Việc được công nhận chỉ dẫn địa lý cũng mở ra cơ hội lớn cho địa phương trong phát triển kinh tế. Ở các xã thuộc vùng Nam Trà My, sâm Ngọc Linh đang trở thành cây trồng “tỷ đô” đúng nghĩa.

Chỉ dẫn địa lý và khát vọng nâng tầm dược liệu Việt

Không ít hộ đồng bào Xê Đăng, Ca Dong, Bh'noong từ chỗ nghèo khó đã vươn lên trở thành những “đại gia chân đất” nhờ trồng sâm. Điều đặc biệt là mô hình phát triển sâm Ngọc Linh không đi theo hướng phá rừng lấy đất sản xuất, mà ngược lại, muốn trồng được sâm thì phải giữ rừng. Sâm chỉ sống dưới tán rừng già nguyên sinh, nơi có độ ẩm, thảm thực vật và khí hậu đặc thù. Chính vì vậy, mỗi hecta sâm được mở rộng cũng đồng nghĩa với thêm một vùng rừng tự nhiên được bảo vệ nghiêm ngặt.

Đây được xem là giá trị độc đáo nhất của loài dược liệu quý được cấp chỉ dẫn địa lý này: vừa tạo ra nguồn dược liệu quý cho chăm sóc sức khỏe, vừa đem lại sinh kế bền vững cho người dân miền núi, đồng thời giữ gìn hệ sinh thái rừng nguyên sinh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên thiên nhiên diễn ra ngày càng nghiêm trọng, mô hình phát triển kinh tế dưới tán rừng như sâm Ngọc Linh đang được xem là hướng đi chiến lược.

Từ lợi thế đó, xã Trà Linh, Trà Tập, Trà Leng, Nam Trà My, Trà Vân đang từng bước hình thành vùng dược liệu trọng điểm của thành phố Đà Nẵng. Ngoài sâm Ngọc Linh, các địa phương còn phát triển giảo cổ lam, sâm nam, lan kim tuyến, thất diệp nhất chi hoa… tạo nên hệ sinh thái dược liệu đa dạng. Hàng chục doanh nghiệp đã đầu tư vào lĩnh vực trồng, chế biến dược liệu, xây dựng nhà máy ngay tại vùng nguyên liệu để nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm.

Trong chiến lược phát triển kinh tế xanh và kinh tế bản địa hiện nay, câu chuyện của sâm Ngọc Linh cho thấy giá trị to lớn của chỉ dẫn địa lý đối với dược liệu Việt Nam. Một sản phẩm muốn đi xa không chỉ cần chất lượng vượt trội mà còn phải có câu chuyện văn hóa, có nguồn gốc rõ ràng và được bảo hộ bằng cơ chế pháp lý đủ mạnh.

Từ đại ngàn Ngọc Linh, “quốc bảo” của Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ dược liệu thế giới. Và phía sau mỗi củ sâm quý không chỉ là giá trị bạc tỷ, mà còn là câu chuyện về gìn giữ rừng xanh, bảo tồn tri thức bản địa và khát vọng nâng tầm thương hiệu Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

PHƯƠNG THUẬN