Ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, quyết liệt chống khai thác IUU

Ngư dân yên tâm bám biển

Ngư dân Đà Nẵng đang vào chính vụ đánh bắt hải sản trong năm, việc chuẩn bị cho chuyến vươn khơi trên mỗi tàu cá, mỗi ngư dân đã có nhiều thay đổi.

Tại cảng cá Thọ Quang (phường Sơn Trà), bên cạnh việc kiểm tra ngư lưới cụ, nhiên liệu, nhiều chủ tàu cẩn trọng rà soát thiết bị giám sát hành trình (VMS), cập nhật nhật ký khai thác trước giờ rời bến.

Ngư dân Nguyễn Thành Nam (phường Thanh Khê) cho biết, bà con ngư dân hiện nay đang tuân thủ rất nghiêm túc quy định cấm khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) theo khuyến cáo của Ủy ban châu Âu (EC).

“Ngư dân không còn vi phạm ranh giới trên biển, chỉ khai thác trong vùng biển được phép, đúng quy định pháp luật. Mỗi chuyến biển đều khai báo đầy đủ, báo cáo sản lượng để cơ quan chức năng kiểm tra, xác nhận nguồn gốc hải sản”, ông Nam chia sẻ.

Không chỉ thay đổi về ý thức, trong buồng lái của những tàu cá giờ đây còn trang bị những thiết bị hiện đại, hữu ích, giúp ngư dân cập nhật, báo cáo dữ liệu nhanh giữa biển khơi.

Theo ngư dân Trần Vinh (phường Sơn Trà), khoa học công nghệ hiện đại đang hỗ trợ rất đắc lực cho ngư dân trong quá trình đánh bắt hải sản. Qua đó, việc tuân thủ quy định trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn.

“Trước đây, mỗi chuyến biển chúng tôi chủ yếu ghi chép bằng sổ sách nên rất bất tiện, mất thời gian. Hiện nay, việc sử dụng phần mềm trên điện thoại thông minh giúp khai báo nhanh chóng, thuận tiện hơn rất nhiều. Nhờ đó, chúng tôi yên tâm vươn khơi bám biển, góp phần chống khai thác IUU”, ông Vinh cho biết.

Các lực lượng chức năng liên quan đang triển khai nhiều giải pháp công nghệ giúp kiểm soát chặt chẽ hơn hoạt động tàu thuyền, đặc biệt tại các khu neo đậu, cảng cá.

Mỗi chuyến biển giờ đây không chỉ mang theo ngư lưới cụ, nhiên liệu mà còn đi kèm một hệ thống dữ liệu số hóa. Không còn những chuyến biển “mù” thông tin, mọi hành trình của ngư dân trên biển đều được theo dõi theo thời gian thực.

Trên đất liền, hệ thống VMS thường trực 24/7, liên tục phát tín hiệu cảnh báo khi tàu cá có dấu hiệu vượt ranh giới cho phép hoặc mất kết nối. Danh sách tàu cá có nguy cơ vi phạm được cập nhật, gửi đến các lực lượng chức năng hàng ngày để kịp thời kiểm tra, xử lý.

Số hóa toàn diện công tác quản lý nghề cá

Theo Ban Quản lý Âu thuyền và Cảng cá Đà Nẵng, ngay từ khâu xuất – nhập bến, hoạt động tàu cá được kiểm soát chặt chẽ bằng dữ liệu. Đơn vị này đang đề xuất triển khai một số dự án, trong đó có việc sử dụng thẻ điện tử cho tàu thuyền khi ra vào neo đậu tại âu thuyền.

Thẻ này tích hợp định vị để giám sát hoạt động tàu ra vào. Đơn vị cũng đẩy mạnh đào tạo viên chức, người lao động về kỹ năng số, ứng dụng công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Đà Nẵng hiện có 4.062 tàu cá, 100% đã được đăng ký, cập nhật trên hệ thống VnFishbase. Đặc biệt, 100% tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt thiết bị VMS. Đây là điều kiện bắt buộc để các tàu vươn khơi hợp pháp.

Thành phố cũng đang triển khai hệ thống eCDT, quản lý xuất - nhập bến điện tử, kết nối dữ liệu liên thông giữa các lực lượng. Cùng với đó là nhật ký khai thác điện tử (eLogbook), từng bước thay thế ghi chép thủ công, giúp minh bạch sản lượng, ngư trường, thời gian khai thác.

Nhiều ứng dụng công nghệ hiện đại nói trên giúp cơ quan chức năng dễ dàng phát hiện những bất thường trong hoạt động khai thác hải sản.

Qua kiểm tra 1.347 hồ sơ, các lực lượng đã phát hiện 238 nhật ký khai thác không phù hợp về sản lượng, ngư trường, thời gian… Những con số này cho thấy, khi dữ liệu được số hóa và đối chiếu liên thông, các sai lệch dù nhỏ cũng khó có thể qua mắt công nghệ giám sát.

Theo Chi cục Biển đảo và Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường), ngành thủy sản thành phố đang đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch từ khai thác đến truy xuất nguồn gốc. Thành phố đang hướng tới một hệ sinh thái quản lý nghề cá số hóa toàn diện, hiện đại.

Cụ thể, trong khai thác thủy sản, thành phố đã ứng dụng nhật ký điện tử và hệ thống xác nhận eCDT. Tất cả dữ liệu khai thác của ngư dân đều được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quản lý.

Thông qua hệ thống giám sát hành trình, Chi cục có thể theo dõi tàu đang hoạt động ở đâu, số lượng tàu trên biển và tàu đã về bờ theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, việc truy xuất nguồn gốc cũng được triển khai thông qua mã hóa vùng nuôi. Chỉ cần quét mã QR là có thể xác định đầy đủ thông tin về vị trí, diện tích, đối tượng nuôi và sản lượng. Đây là những bước quan trọng trong chuyển đổi số ngành thủy sản.

Quyết liệt chống khai thác IUU

Ngay từ đầu năm 2026, UBND thành phố đã ban hành Công điện số 01/CĐ-UBND về việc tiếp tục đẩy mạnh công tác chống khai thác IUU trên địa bàn thành phố.

Theo đó, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 10-4-2024 của Ban Bí thư; các văn bản chỉ đạo về chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản trên địa bàn thành phố; cương quyết “tuyên chiến” với IUU; huy động tối đa thời gian, nguồn lực, thường xuyên tổ chức triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao kiểm tra, rà soát toàn bộ trường hợp đã khép hồ sơ xử lý vi phạm hành chính đối với hành vi mất kết nối thiết bị VMS, vượt ranh giới cho phép khai thác trên biển từ năm 2024 đến nay.

Thực hiện nghiêm quy định kiểm tra, kiểm soát thông qua nền tảng số tàu cá rời, cập cảng và giám sát sản lượng hải sản bốc dỡ qua cảng, thu nhận nhật ký khai thác, nhật ký chuyển tải, truy xuất nguồn gốc hải sản; khi phát hiện hành vi vi phạm thì kịp thời phối hợp các đơn vị liên quan xử lý theo quy định.

Ngoài ra, tập trung rà soát, đối soát thông tin tàu cá với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để đảm bảo thông tin tàu cá đúng - đủ - sạch – sống, được cập nhật thường xuyên lên cơ sở dữ liệu VNFishbase; cập nhật thông tin giấy an toàn thực phẩm sau khi cơ quan có thẩm quyền cung cấp trên hệ thống eCDT để các cơ quan kiểm soát theo quy định.

Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị tổ chức các đợt kiểm tra, kiểm soát hoạt động tàu cá; chỉ đạo các đồn, trạm kiểm soát biên phòng tuyến biển theo dõi, kiểm soát chặt tàu cá hoạt động trên địa bàn, nhất là tàu không đủ điều kiện hoạt động, tàu đã thu hồi/xóa đăng ký, tàu “3 không”; không để tàu không đủ điều kiện hoạt động xuất bến/ra khơi.

Mới đây nhất, UBND thành phố ban hành thêm công văn yêu cầu tiếp tục triển khai công tác chống khai thác IUU.

Theo đó, thực hiện kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại phiên họp lần thứ 34 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU và chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ, UBND thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra thành phố căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về chống khai thác IUU.

Các đơn vị được yêu cầu tập trung triển khai kịp thời, hiệu quả các nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách; khẩn trương hoàn thành dứt điểm những nội dung còn tồn đọng trong công tác chống khai thác IUU trên địa bàn thành phố.Trong quá trình thực hiện, kịp thời tham mưu UBND thành phố chỉ đạo xử lý các vấn đề vượt thẩm quyền.

Từ những thiết bị ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, mỗi chuyến biển của ngư dân Đà Nẵng giờ đây không chỉ là hành trình mưu sinh, mà còn là hải trình được quản lý bằng công nghệ chấp pháp.

Nỗ lực của thành phố không chỉ đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU, mà còn hướng tới một nghề cá hiện đại và phát triển bền vững.

THANH HẢI