Đặc điểm cấu trúc không gian phát triển đô thị

Khu vực trung tâm hành chính, thương mại – dịch vụ và tài chính vẫn tập trung chủ yếu tại các quận Thanh Khê và Hải Châu (trước sáp nhập).

Đây là khu vực có mật độ dân cư cao, hạ tầng kỹ thuật – xã hội hoàn chỉnh và mức độ đô thị hóa gần 90%, tiếp tục giữ vai trò đô thị lõi của toàn thành phố. Bên cạnh đó, có thể nhận thấy sự khác biệt rõ rệt về mô hình phát triển đô thị giữa Đà Nẵng và Quảng Nam trước khi sáp nhập.

Đà Nẵng hình thành mô hình đô thị tập trung – mật độ cao – phát triển mạnh về dịch vụ, du lịch và công nghệ, với cấu trúc không gian tương đối nén và hệ thống hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh.

Trong khi đó, Quảng Nam phát triển theo mô hình đô thị phân tán, với các đô thị trung bình và nhỏ như Hội An, Tam Kỳ, Điện Bàn, Núi Thành… gắn với các hành lang kinh tế và khu công nghiệp. Sự khác biệt này dẫn đến chênh lệch về mức độ đô thị hóa, mật độ dân cư và chất lượng hạ tầng, đồng thời tạo ra yêu cầu phải tái cấu trúc không gian đô thị toàn thành phố theo hướng liên kết, bổ trợ chức năng giữa các khu vực.

Không gian đô thị hiện nay phát triển mạnh dọc theo trục ven biển và Quốc lộ 1 theo hướng Bắc – Nam.

Các khu vực tăng trưởng mới hình thành theo trục này, đặc biệt là các khu đô thị ven biển, khu vực phía Nam Hội An và các khu đô thị mở rộng về phía Điện Bàn – Tam Kỳ. Cấu trúc này cho thấy xu hướng phát triển tuyến tính theo hành lang giao thông chiến lược.

Ở góc độ cấu trúc không gian, sự phát triển đô thị của thành phố cũng thể hiện sự khác biệt rõ rệt giữa khu vực phía Đông và phía Tây.

Khu vực phía Đông, bao gồm dải ven biển từ Sơn Trà – Ngũ Hành Sơn – Điện Bàn – Hội An, có địa hình bằng phẳng, thuận lợi cho phát triển đô thị mật độ cao, du lịch biển và các dịch vụ thương mại – tài chính.

Đây là khu vực có mức độ đô thị hóa cao, tập trung các khu đô thị mới, khu du lịch nghỉ dưỡng và các trung tâm dịch vụ quốc tế.

Ngược lại, khu vực phía Tây, bao gồm Hòa Vang và các vùng trung du – miền núi phía Tây Quảng Nam, có địa hình đồi núi, mật độ dân cư thấp và tỷ lệ đất rừng lớn.

Không gian này chủ yếu phát triển theo mô hình đô thị sinh thái, đô thị vệ tinh quy mô nhỏ gắn với nông nghiệp, du lịch sinh thái và bảo tồn cảnh quan tự nhiên.

Khu vực này đóng vai trò là vùng sinh thái, vùng dự trữ phát triển và hành lang môi trường của toàn đô thị, đồng thời là không gian quan trọng cho các chức năng như bảo vệ rừng, điều tiết nguồn nước và thích ứng biến đổi khí hậu.

Các khu sản xuất – kinh doanh, đặc biệt là hệ thống khu công nghiệp và cụm công nghiệp, phân bố chủ yếu dọc theo cao tốc Bắc – Nam và các trục giao thông liên vùng.

Điều này hình thành chuỗi công nghiệp – logistics chạy song song với trục phát triển đô thị, tạo động lực tăng trưởng kinh tế nhưng cũng đặt ra áp lực về môi trường và tổ chức không gian.

Hệ thống hạ tầng đầu mối quan trọng như sân bay quốc tế Đà Nẵng và ga đường sắt hiện hữu vẫn nằm trong khu vực trung tâm đô thị cũ.

Việc các công trình đầu mối này nằm trong lõi đô thị vừa tạo lợi thế kết nối, vừa gây áp lực về quỹ đất, giao thông và tái cấu trúc không gian trung tâm trong dài hạn.

Các nút du lịch trọng điểm phân bố tập trung tại bán đảo Sơn Trà, dọc theo bờ biển Đà Nẵng – Hội An, Cù Lao Chàm và chuỗi không gian di sản Hội An – Mỹ Sơn.

Hệ thống du lịch có tính chất ven biển và di sản rõ nét, đóng vai trò động lực kinh tế quan trọng nhưng phân bố chưa cân bằng về không gian.