HĐND thành phố lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)

Phó Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi phát biểu

Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi cho biết, Luật Đất đai là đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhiều nội dung quy định phức tạp, có tác động đến mọi mặt của đời sống, kinh tế, xã hội của đất nước. Không chỉ giữ vị trí trung tâm trong hệ thống pháp luật về đất đai mà đạo luật này còn tác động sâu sắc tới việc thực thi các chính sách, các quy định trong rất nhiều đạo luật khác. 

Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) lần này được xây dựng nhằm cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, hoàn thiện chính sách về đất đai phù hợp với yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được nêu tại Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII; tạo động lực để nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao. 

Về nội dung, Hội nghị tổ chức lấy ý kiến đối với toàn bộ dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) gồm: bố cục, nội dung, kỹ thuật trình bày của dự thảo và lấy ý kiến về 09 vấn đề trọng tâm của dự thảo Luật, gồm: (1) Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; (2) Thu hồi và chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; (3) Phát triển quỹ đất; (4) Giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; (5) Đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận và các thủ tục hành chính, dữ liệu, thông tin đất đai; (6) Cơ chế, chính sách, giá đất; (7) Chế độ quản lý, sử dụng các loại đất; (8) Phân cấp, giám sát, kiểm soát quyền lực; (9) Hộ gia đình sử dụng đất.

Đại biểu Trần Thắng Lợi, đại diện Tổ đại biểu quận Hải Châu phát biểu

Tại hội nghị, các vị đại biểu với kinh nghiệm thực tiễn và chuyên môn đã góp ý về những vấn đề trong dự thảo luật, đánh giá tính khả thi của các điều luật đang dự thảo.

Theo đại biểu Huỳnh Bá Cử, đại diện Tổ đại biểu quận Sơn Trà, về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai Điều 225 của dự thảo Luật quy định theo hướng chuyển toàn bộ sang cho Tòa án nhân dân giải quyết; Ủy ban nhân dân các cấp không giải quyết tranh chấp đất đai mà chỉ cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc quản lý sử dụng đất cho Tòa án nhân dân giải quyết.

Hiện nay tại Toà án nhân dân có đội ngũ Hoà giải viên được Tòa án nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm. Đa số Hoà giải viên là những người trước đây đã tham gia công tác trên các lĩnh vực tư pháp, am hiểu pháp luật, có kinh nghiệm trong hoà giải, xét xử tranh chấp dân sự, hôn nhân gia đình... nên việc sử dụng các Hòa giải viên trong các trường hợp  tranh chấp đất đai không những đảm bảo về trình tự thủ tục, thời gian mà còn bảo đảm bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của nhân dân và việc này còn thể hiện tính nghiêm minh thống nhất của pháp luật, phù hợp với chế định một việc chỉ giao cho một cơ quan giải quyết. 

Về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Khoản 2 Điều 89 của dự thảo Luật quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở, đảm bảo thu nhập và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ thông qua quy định trước khi thu hồi đất phải xây dựng khu tái định cư, đồng thời, quy định về các điều kiện để xây dựng các khu tái định (hạ tầng kỹ thuật; hạ tầng xã hội; phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền) và thứ tự ưu tiên lựa chọn địa điểm tái định cư.

“Tôi thống nhất nội dung dự thảo Khoản 2 Điều 89 của Luật, khi xây dựng các khu tái định thì cơ sở hạ tầng đường, điện, mương cống thu thoát nước, trường, trạm... đảm bảo hơn trước và người dân có đất bị thu hồi có chỗ ở, có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Tuy nhiên mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Nhà nước cần xây dựng phương án hài hoà, hợp lý về căn cứ xác định giá đất, để người dân khi nhà nước giao đất thì mua được đất nhưng cũng phải có tiền để xây dựng nhà ở; đồng thời phải đầu tư các cơ sở sản xuất kinh doanh, các chương trình an sinh xã hội để hướng đến đảm bảo thu nhập và điều kiện sống của người dân nơi ở mới," đại biểu nêu ý kiến.

Đồng thời, cần có quy định giao cho cấp tỉnh, thành phố quyết định một số chính sách về hỗ trợ, tái định cư đối với một số trường hợp đặc biệt cho phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội ở địa phương, như chính sách: hỗ trợ khó khăn sau giải tỏa, hỗ trợ trước giá vật tư xây dựng, bố trí nhà ở đối với trường hợp gia đình động nhân khẩu... nhằm thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đến sống của người dân khi Nhà nước thu hồi đất. 

Về trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 85 của dự thảo). Qua nghiên cứu cho thấy, trình tự, thủ tục đã đảm bảo thực tế khi triển khai thực hiện các bước để triển khai dự án, nhất là đảm bảo tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 18 của BCH Trung ương, đó là “Việc thu hồi đất phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; chỉ được thực hiện sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt. Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải đi trước một bước, bảo đảm công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích của Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư theo quy định của Hiến pháp và pháp luật”. 

Tuy nhiên, quy định chưa nêu rõ phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là quyết định phê duyệt phương án tổng thể hay là quyết định phê duyệt vừa là phương án tổng thể vừa là phương án của từng cá nhân khi thu hồi đất thể hiện bằng quyết định của UBND cấp quận, huyện phê duyệt phương án đối với từng người có đất thu hồi để người có đất thu hồi nhận trực tiếp quyết định của cơ quan có thẩm quyền (không có việc cơ quan cấp dưới hoặc Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của cấp quận, huyện thông báo lại phương án), điều này không những công khai minh bạch trong việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư mà còn góp phần đảm bảo quyền khiếu nại của người có đất thu hồi đối với quyết định hành chính theo quy định của pháp luật về khiếu nại. 

Theo đại biểu, về các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế vì lợi ích Quốc gia, công cộng (điều 78), theo dự thảo, trong 10 dự án lớn Nhà nước quyết định thu hồi đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích Quốc gia cộng đồng thì việc thu hồi đất chỉ nằm trong khuôn khổ, phạm vi 10 danh mục qui định của Luật được nêu trong dự thảo.

"Theo tôi, nếu quy định như vậy thì trong thực tiễn sẽ phát sinh các dự án thu hồi đất vì lợi ích Quốc gia cộng đồng nhưng không nằm trong danh mục, lúc đó sẽ khó trong tổ chức thực hiện, chẳng hạn như danh mục “dự án xây dựng công trình giáo dục và đào tạo”. Vì vậy dự thảo Luật cần xây dựng quy định chung về tiêu chí cụ thể, thế nào là các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế vì lợi ích Quốc gia, công cộng," đại biểu nói.

Bằng kinh nghiệm thực tiễn và chuyên môn, các đại biểu tham gia góp ý về những vấn đề trong dự thảo luật

Theo đại biểu Trần Vũ Duy Mẫn, đại diện Tổ đại biểu Liên Chiểu, tại khoản 4, điều 83 quy định “Khi quyết định thu hồi đất có hiệu lực thi hành và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt được công bố công khai, người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất phải chấp hành quyết định thu hồi đất”. 

Do đó, đề nghị điều chỉnh nội dung tại khoản 4, điều 83 thành: “Khi quyết định thu hồi đất có hiệu lực thi hành thì người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất phải chấp hành quyết định thu hồi đất”. Như vậy nên bỏ cụm từ: “phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt được công bố công khai” Cơ sở của việc đề xuất này là: Việc công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt đã được quy định rất cụ thể trong quy trình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. 

Ngoài ra, tại Điều 85 quy định rất cụ thể về việc tổ chức họp lấy ý kiến người dân, niêm yết công khai và gửi cho người dân phương án bồi thường, bố trí tái định cư, đồng thời tại khoản 6 Điều 85 quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành bố trí tái định cư, trừ trường hợp tái định cư tại chỗ hoặc người có đất bị thu hồi đồng ý nhận tiền bồi thường để tự lo chỗ ở hoặc người có đất bị thu hồi đồng ý. 

Quyết định thu hồi đất bản chất là mệnh lệnh hành chính, khi Quyết định có hiệu lực thì các tổ chức, cá nhân phải có trách nhiệm thi hành. Vì vậy không nhất thiết phải có cụm từ “phương án bồi thường. hỗ trợ, tái định cư đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt được công bố công khai” để tránh rắc rối phát sinh trong quá trình thu hồi đất.

Trong Điều 94 về Bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất ở khoản 2 có quy định “Hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất gắn liền với nhà ở phải di chuyển chỗ ở mà không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở, nếu không có chỗ ở nào khác thì được Nhà nước bố trí tái định cư thông qua hình thức bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở hoặc giao đất ở có thu tiền sử dụng đất và được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền mua nhà ở theo quy định của pháp luật”.

Đại biểu đề nghị sửa đổi cụm từ “được Nhà nước bố trí tái định cư” thành “được Nhà nước bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở hoặc giao đất ở có thu tiền sử dụng đất. Giá bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở; giá đất ở tính tiền sử dụng đất khi Nhà nước giao đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định.” Việc đề xuất sửa đổi này nhằm đảm bảo tính công bằng giữa người đủ điều kiện bồi thường về đất ở, người chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về đất đai) với những người không đủ điều kiện bồi thường về đất.

Theo đại biểu, việc quy định đăng ký quyền sử dụng đất là bắt buộc nhưng không bắt buộc đối với việc đăng ký quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất là hệ lụy cho các tranh chấp, mâu thuẫn, bất đồng về sau. Quy định này ảnh hưởng đến việc đảm bảo quyền lợi của vợ hoặc chồng trong giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất khi vợ chồng ly hôn. Bởi nếu chủ sở hữu không thực hiện việc đăng ký quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất, đến khi tranh chấp xảy ra rất khó để xác minh quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất có phải là tài sản của hai vợ chồng hay riêng của vợ hoặc riêng của chồng.

Từ những bất cập trên, đại biểu kiến nghị bổ sung nội dung: “Đăng ký quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất là bắt buộc đối với người chủ sở hữu khi tài sản trên đất đã hình thành và thực sự tồn tại”.

Theo đại biểu Trương Minh Hải, đại diện Tổ đại biểu quận Thanh Khê, vấn đề thứ nhất là về quyền lợi đối các hộ dân bị ảnh hưởng khi thi công các Công trình ngầm, Công trình trên cao, không bị thu hồi đất nhưng bị ảnh hưởng do mặt cắt thu hẹp, chiều cao công trình bị khống chế.... Hiện nay trên địa bàn thành phố có rất nhiều công trình, dự án như thế này, nhưng chưa có luật định, chủ yếu là vận dụng hỗ trợ nhưng cũng chưa thỏa đáng. 

Đơn cử như trên địa bàn quận Thanh Khê hiện nay có nhiều trường hợp nằm trên đường Điện Biên Phủ chịu ảnh hưởng của Dự án nút giao thông khác mức Ngã Ba Huế nhưng chưa có chính sách hỗ trợ thỏa đáng đối với họ. Do đó, tại Điều 77, đề nghị bổ sung quy định hỗ trợ đối với trường hợp không thuộc diện thu hồi đất nhưng bị ảnh hưởng khi đầu tư xây dựng công trình, dự án theo Điều 77, Điều 78 như: giảm giá trị tiền sử dụng đất do giảm mặt cắt đường, hạn chế khả năng sinh lợi, giảm thuận lợi về giao thông... so với trước đây. 

"Vấn đề đặt ra thứ 2 là đất nông nghiệp nói chung và các dự án giải tỏa đền bù có liên quan đến đất nông nghiệp; đất nông nghiệp có vị trí xen kẽ giữa các thửa đất ở trong khu dân cư tại khu vực đô thị, mà hiện nay không còn sử dụng vào mục đích nông nghiệp (trên 20 năm), không có đất ở, nhà ở nào khác kiến nghị được bồi thường về đất và bố trí đất tái định cư. Trên địa bàn thành phố rất nhiều, cụ thể như trên địa bàn quận Thanh Khê có dự án Khu vực cống thoát nước Khe Cạn," đại biểu nói.

Tại Khoản 9 Điều 3 Dự thảo chưa đề cập đến “chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp” giữa người sử dụng đất là hộ gia đình và cá nhân. Do đó, cơ quan soạn thảo cân nhắc bổ sung “chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp” vào nội hàm khái niệm thuật ngữ pháp lý chuyển quyền sử dụng đất tại khoản 9 Điều 3 của Dự thảo hoàn chỉnh như sau: “Chuyển quyền sử dụng đất là việc chuyển giao quyền sử dụng đất từ người này sang người khác thông qua các hình thức chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất, góp vốn, chuyển đổi bằng quyền sử dụng đất".

Tại Khoản 3 Điều 82 quy định: “Đối với đất nông nghiệp đã sử dụng trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 mà người sử dụng đất là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp mà không có Giấy chứng nhận hoặc không đủ điều kiện để cấp Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này thì được bồi thường đối với diện tích đất thực tế đang sử dụng, diện tích được bồi thường không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp quy định tại Điều 145 của Luật này”. 

Tuy nhiên, tại Khoản 1 Điều 82 và Khoản 1 Điều 80 của dự thảo quy định điều kiện được bồi thường về đất là: “có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp”. 

"Do đó, đề nghị điều chỉnh Khoản 3 Điều 82 của dự thảo thành: “Đối với đất nông nghiệp đã sử dụng trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 mà người sử dụng đất là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhưng không có Giấy chứng nhận hoặc không đủ điều kiện để cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này thì được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại đối với diện tích đất thực tế đang sử dụng, diện tích được bồi thường không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp quy định tại Điều 145 Luật này để phù hợp với quy định của Điều 82 và khoản 1 Điều 80," đại biểu đề nghị.

Tại hội nghị, đa số các đại biểu cho rằng, việc thu hồi đất là vấn đề liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, sinh kế của nhiều người dân đặc biệt là vùng dân có đất bị thu hồi là vùng chuyên về sản xuất nông nghiệp, trồng trọt. Đây là một lĩnh vực nhạy cảm có nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài. Vì vậy, cần quy định những trường hợp cụ thể để giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa Nhà nước, chủ đầu tư và người sử dụng đất; giúp địa phương có sự chủ động hơn trong việc thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế xã hội.

Do đó, cần bổ sung thêm điều khoản về thu hồi đất để thực hiện các dự án, công trình sản xuất kinh doanh của chủ đầu tư; để cho nhân dân dễ dàng phân biệt và công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người dân nên được thực hiện thông qua hình thức nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư.

Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi ghi nhận những kiến xác đáng của các đại biểu để hoàn thiện Luật bảo đảm chất lượng, khoa học, hiệu quả; phản ánh được ý chí, nguyện vọng, vì lợi ích chính đáng của Nhân dân, tạo nguồn lực cho sự phát triển của đất nước. Đồng thời, yêu cầu Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND thành phố khẩn trương rà soát, tổng hợp các nội dung, ý kiến của các đại biểu, trong đó tổng hợp, biên tập theo từng nhóm vấn đề; báo cáo, tham mưu Thường trực HĐND thành phố gửi đến Ban soạn thảo cũng như các cơ quan, đơn vị có liên quan.

CÔNG TÂM