Làng gốm Thanh Hà: Từ làng nghề truyền thống trở thành Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025

Hơn hai thập kỷ khôi phục và phát triển

Làng gốm Thanh Hà là một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu và lâu đời của vùng đất Hội An, với lịch sử hình thành và phát triển gần 500 năm. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, gốm Thanh Hà không chỉ tạo ra những sản phẩm phục vụ đời sống dân sinh, mà còn hình thành nên một không gian văn hóa đặc sắc – nơi hội tụ giữa lao động thủ công, mỹ cảm dân gian và tri thức bản địa được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Giá trị riêng có của làng gốm Thanh Hà nằm ở mối quan hệ gắn bó hài hòa giữa con người với đất, với lửa, với dòng sông và không gian làng quê. Gốm Thanh Hà không cầu kỳ, không phô trương, mà mộc mạc, dung dị và bền bỉ – như chính cốt cách của người Hội An. Mỗi sản phẩm gốm là kết tinh của đôi bàn tay tài hoa, của sự cảm nhận tinh tế với đất và lửa, với nhịp sống tự nhiên, chứ không đơn thuần là kết quả của kỹ thuật.

Giữa dòng chảy mạnh mẽ của đời sống hiện đại, điều đáng trân trọng là các thế hệ nghệ nhân Thanh Hà vẫn bền bỉ giữ lửa nghề, kiên trì truyền dạy kỹ thuật, gìn giữ từng bí quyết, từng dáng gốm, từng “hơi thở” của làng nghề – như một cách gìn giữ căn cốt văn hóa của làng, của Hội An và của cả vùng di sản.

Bước ngoặt quan trọng của làng gốm Thanh Hà gắn với định hướng phát triển du lịch cộng đồng. Năm 2001, thành phố Hội An (cũ) phê duyệt phương án tổ chức khai thác tuyến tham quan du lịch làng gốm Thanh Hà. Thời điểm đó, cả làng chỉ còn 8 cơ sở sản xuất với 24 lao động theo nghề. Đến năm 2004, UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) tiếp tục phê duyệt dự án khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống Thanh Hà gắn với hoạt động du lịch, tạo tiền đề quan trọng cho quá trình phục hồi và phát triển bền vững làng nghề.

Những nỗ lực đó từng bước mang lại kết quả rõ nét. Năm 2014, Thanh Hà được công nhận là làng nghề cấp tỉnh; đến năm 2019, nghề gốm Thanh Hà vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sau hơn 20 năm triển khai dự án khôi phục và phát triển, làng gốm Thanh Hà đã trở thành điểm du lịch làng nghề tiêu biểu của thành phố Đà Nẵng và cả nước.

Lượng khách tham quan tăng trưởng ổn định qua từng năm. Nếu năm 2001, làng gốm Thanh Hà chỉ đón 674 lượt khách, doanh thu hơn 8 triệu đồng, thì đến năm 2025 đã đón hơn 251 nghìn lượt khách tham quan, trong đó có khoảng 224 nghìn lượt khách quốc tế. Những con số này phản ánh hiệu quả rõ nét của mô hình phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản làng nghề.

Theo ông Bùi Văn Dũng, Chủ tịch UBND phường Hội An Tây, giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025” lần này là sự ghi nhận của các cấp, các ngành đối với những nỗ lực của địa phương trong bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề gắn với phát triển du lịch thời gian qua, trên nền tảng các giá trị văn hóa bản địa, với cộng đồng cư dân là chủ thể và di sản sống được gìn giữ, phát huy.

Phát triển bền vững

Cùng với sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, ngành, chính cộng đồng nghệ nhân là lực lượng nòng cốt, chủ động thích ứng để đưa làng nghề hòa nhịp với xu thế phát triển mới của thị trường du lịch.

Chị Nguyễn Thị Hà Phương cho biết, nghề gốm của gia đình chị được truyền lại qua nhiều thế hệ. Trong giai đoạn dịch Covid-19, trước những khó khăn kéo dài, chị đã chủ động tìm hướng đi mới, nghiên cứu tạo dáng các sản phẩm gốm men trên nền gốm đất nung truyền thống, khai thác màu sắc đặc trưng của đất gốm Thanh Hà, qua đó từng bước nâng cao giá trị sản phẩm. Năm 2025, sản phẩm “Bộ trang trí đèn lồng từ gốm” do chị thực hiện đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Theo chị Phương, những kết quả đạt được có sự đồng hành tích cực của chính quyền địa phương. Suốt nhiều năm qua, làng nghề Thanh Hà thường xuyên nhận được sự quan tâm, hỗ trợ thông qua các lớp đào tạo, mời nghệ nhân, giảng viên về truyền dạy, góp phần nâng cao tay nghề cho người làm gốm.

Bên cạnh đó, các cơ sở sản xuất gốm được phân bổ một phần doanh thu từ vé tham quan. “Các hoạt động trải nghiệm dành cho du khách được tổ chức miễn phí, khi du khách mua sản phẩm, chúng tôi có thêm nguồn thu nhập trực tiếp”, chị Phương nói.

Nghệ nhân Phạm Mẹo chia sẻ, danh hiệu “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025” vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra trách nhiệm lớn đối với mỗi người dân làng gốm Thanh Hà.

“Cộng đồng làng nghề xác định tiếp tục bảo tồn nghề truyền thống, không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, quyết tâm xây dựng môi trường du lịch cộng đồng thân thiện, văn minh và bền vững”, nghệ nhân Phạm Mẹo nói.

Lãnh đạo phường Hội An Tây cho biết, trong thời gian tới, địa phương sẽ tập trung các định hướng phát triển mang tính dài hạn, trong đó chú trọng bảo tồn giá trị truyền thống gắn với di sản sống, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo trên nền tảng bản sắc.

“Song song với đó, phường từng bước hoàn thiện hạ tầng, tổ chức không gian tham quan hài hòa, thân thiện với môi trường và tăng cường kết nối Làng gốm Thanh Hà với các tuyến du lịch văn hóa, làng nghề, sinh thái – nông nghiệp của phường và thành phố”, ông Bùi Văn Dũng nêu.

Định hướng phát triển trong thời gian tới, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trương Thị Hồng Hạnh cho rằng phường Hội An Tây cần chú trọng xây dựng lực lượng nghệ nhân kế cận, đặc biệt là thế hệ trẻ, gắn với việc khuyến khích sáng tạo sản phẩm phù hợp nhu cầu thị trường và trải nghiệm của du khách.

Cùng với đó, việc tăng cường kết nối làng gốm Thanh Hà với các làng nghề và điểm du lịch lân cận không chỉ giúp giữ vững danh hiệu, mà còn hình thành các tour tuyến du lịch hấp dẫn, lan tỏa tinh thần gìn giữ di sản đến cộng đồng.

Lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành về cơ chế, chính sách và chuyên môn cùng địa phương và cộng đồng, tạo điều kiện thuận lợi để Làng gốm Thanh Hà phát triển bền vững, góp phần nâng cao vị thế của Hội An trên bản đồ du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng của Việt Nam và khu vực.

ĐÌNH NGUYÊN