Làng Nam Ô- Kỳ 3: Món ngon của làng

Sinh ra từ… khắc nghiệt

Cuối năm nào, chúng tôi cũng ghé ghềnh Nam Ô để tận tay mua mứt biển mà bà con vừa hái lên.

Khi trời còn giăng sương mờ, giá lạnh bao phủ, cũng là lúc những cư dân của làng í ới nhau ra ghềnh để “ăn” mứt. Cơn mưa phùn cùng sóng biển táp vào những khối đá khổng lồ bọt tung trắng xóa, ướt nhèm và trơn trượt. Người sau nhìn bước chân kẻ trước, dò dẫm, cẩn thẩn...

Từ những tảng đá hiện lên màu huyền của lộc trời ban tặng cho vùng đất trù phú này. Trùm kín mấy lớp áo, thêm chiếc áo mưa mỏng bên ngoài, bà Võ Thị Phổ bì bõm mép biển. Những con sóng dữ xô ào vào tảng, bắn tung toé như dội nước lên bà già của làng biển. Nhưng đôi chân bà Phổ vẫn đứng vững, 2 tay đều đều hái lộc như chẳng có chi xảy ra. “Mứt biển ni lạ lắm, chỉ có vào những tháng cuối năm, trời rét, mưa phùn, sóng vỗ trắng ghềnh” - tiếng bà Phổ đan xen trong sóng ầm.

Vào cuối năm, nhiều người đi hái mứt biển trên ghềnh Nam Ô

Trời sáng rạng, dòng người ra ghềnh đã đông hơn. Trên tay họ, người mang theo rổ, túi lưới, “dũm” (miếng kim loại, được cắt tròn, đường kính chừng 10cm) …để cạo mứt. 

Vài giờ dầm trong nước biển lạnh buốt, chân bà Phổ trắng bệch, nhưng bàn tay của bà vẫn thoăn thoát hết tảng đá này đến tảng đá kia. Bà Phổ đã sống với nghề “ăn” mứt này từ lúc còn cô gái làng biển đôi mươi. “Cũng chẳng biết bắt đầu từ khi nào, theo cha mẹ, cô chú ra ghềnh hái mứt. Cứ vậy, năm này qua năm khác, khi đông về…là nghề đến. Đến khi lấy chồng, sinh con và chừ có 4-5 đứa cháu vẫn gắn bó với nghề ni” - bà Phổ tâm sự.

Ở cái tuổi đáng lý được nghỉ ngơi, nhưng gia cảnh ngặt nghèo, bà Phổ lấy ghềnh Nam Ô làm kế sinh nhai cho những ngày cận tết với niềm mong nhỏ nhoi có thêm tấm áo mới, gói bánh, bì hạt dưa…cho các cháu trong mấy ngày tết.

Cánh đàn ông có sức vóc hơn họ lấy “dũm” cạo mứt thay vì hái. Tiếng “dũm” rít vào đá hòa cùng tiếng sóng vỗ, gió gào khiến ghềnh trở nên huyên náo.

Trong hàng chục người đang cần mẫn “ăn” mứt trên ghềnh, cũng có nhiều người chỉ tạt qua để kiếm một mớ về nấu canh ăn cho mát ruột gan.

Gần trưa, ông Hùng cùng vài người làng mang theo chiếc rổ nhựa cùng 1 cái …muỗng inox. “Sáng thấy người hơi mệt nên tranh thủ ra hái ít mứt. Làm tô canh mứt biển, thêm vài miếng ba chỉ, hành tươi, ớt xanh…húp vô là phẻ liền” - ông Hùng cười khà khà nói.  

Món ngon của làng

Làng Nam Ô được thiên nhiên ban tặng những sản vật quý mà trong số đó là mứt-tương truyền là món tiến vua. Món ăn bổ dưỡng, trong mát và tràn đầy sinh lực.

“Sử gia” của làng Nam Ô - ông Đặng Dùng nhắc đến những sản vật của làng, mắt của ông ánh lên niềm tự hào.

Nhấp ngụm trà, nhìn về biển, ông Dùng chậm rãi: Xưa kia, những sản vật tiến vua thì làng Nam Ô đã tham dự vào đó 2-3 món. Vùng đất này nổi danh không chỉ nước mắm Nam Ô, biển cả còn dành cho nơi đây những con cá tươi ngon để người Nam Ô làm ra món gỏi cá mà du khách nào đến đây cũng phải thưởng thức. Nếu chưa ăn gỏi cá Nam Ô coi như chưa từng đến nơi này.

Làng Nam Ô được thiên nhiên ban tặng nhiều sản vật quý, làm nên thương hiệu của vùng đất này

Một sản vật nữa phải kể đến là mứt Nam Ô. Một đặc sản ra đời khi hội đủ điều kiện vô cùng khắc nghiệt, kết tinh của từng đợt sóng bủa vây ghềnh được pha ít nước ngọt từ các nguồn sông lên những tảng đá và thêm khí trời lạnh giá. Từ trong đá phun ra loài rêu màu đen mà người xưa gọi là mứt.

Cũng theo vị “sử gia của làng”, mứt có 2 loại: loại mảnh mai dài như mái tóc gọi là mứt tóc, còn loại nữa thì to bản thường kêu là mứt lá. Thuở trước, những người “ăn” mứt thường mang gùi, hoặc thêm cái cảu đan bằng tre, và mớ “dũm” để cạo…Dân nghề thì có “ăn” mứt bộ và “ăn” mứt ghe. Gặp khi biển động, ghe không xuất bến, họ thành nhóm 5-7 người dậy từ 2 giờ sáng cuốc bộ. Còn khi trời yên biển lặng, họ đi ghe hái mứt.  “Nghề hái mứt chỉ dành cho những ai gan dạ, quen sóng gió…” - ông Dùng chia sẻ thêm.

Cũng theo ông Dùng, chữ mứt này tương đương với mứt bánh ngày tết để đãi đành khách thân quý. Mứt ở đây có lẽ là ngon như mứt tết.

Tiếng lành về món ngon bổ dưỡng, mát lành của vùng đất Nam Ô đã khiến những người Hoa sành ăn từ trong Sài Gòn tìm về đây mua để mang về chế biến trong các nhà hàng. Người Hoa gọi mứt Nam Ô là “tóc tiên”. Và tên “tóc tiên” này trong giai thoại về mứt Nam Ô cũng được nhắc tới.

Mứt Nam Ô đã vượt xa ra khỏi ngôi làng biển này mà mỗi khi có ai ghé qua thành phố biển này cũng cố mua được bì mứt khô nếu trái mùa. Để thỏa niềm ao ước…

HỒNG THANH