Lễ hội Tết Trung thu Hội An

Đối với người dân phố Hội, Tết Trung thu không chỉ là dịp vui chơi cho trẻ em mà còn mang ý nghĩa văn hóa – tâm linh sâu sắc, thể hiện tinh thần sum họp gia đình và lòng biết ơn trời đất sau mùa vụ. Với bề dày lịch sử phát triển qua nhiều thế kỷ, lễ hội này đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng quan trọng, thu hút sự tham gia hào hứng của cả cư dân địa phương lẫn du khách thập phương.

NGUỒN GỐC,  LỊCH SỬ VÀ CÁC NGHI THỨC HÌNH THÀNH

Tết Trung thu có nguồn gốc lâu đời trong văn hóa Á Đông, là lễ hội giữa mùa thu nhằm cầu mong mùa màng bội thu, gia đình hạnh phúc và quốc thái dân an. Tại Việt Nam, Tết Trung thu đã được tổ chức từ hàng trăm năm trước, hòa quyện giữa tín ngưỡng bản địa và ảnh hưởng văn hóa từ Trung Hoa. Riêng ở Hội An – một thương cảng quốc tế sầm uất từ thế kỷ XVI–XVIII – lễ Tết Trung thu dần hình thành và phát triển rực rỡ nhờ sự giao thoa giữa các nền văn hoá, tạo nên những nét đặc sắc riêng có của vùng đất này.

Từ năm 1998, cùng với việc bảo tồn phố cổ và phát triển du lịch, Hội An bắt đầu tổ chức “Đêm rằm phố cổ” vào mỗi dịp rằm nhằm tái hiện không gian truyền thống không đèn điện, chỉ lung linh ánh đèn lồng. Đặc biệt, Tết Trung thu Hội An trong những năm qua đã gắn liền với hoạt động “Đêm rằm phố cổ”, trở thành một lễ hội mùa thu độc đáo, lung linh huyền ảo thu hút đông đảo du khách tham gia.

Mặc dù Tết Trung thu thiên về vui chơi, Hội An vẫn lưu giữ những nghi thức mang tính lễ nghi cổ truyền vào dịp rằm tháng Tám. Trong phạm vi gia đình, hầu như mọi nhà đều chuẩn bị mâm cỗ cúng trăng vào đêm Trung thu. Trên bàn thờ tổ tiên và trước sân nhà, người ta bày biện hoa quả, bánh nướng, bánh dẻo, trà thơm và các lễ phẩm đặc trưng (như bưởi, hồng, na…) để dâng lên thần linh, gia tiên và cúng thập loại chúng sinh. Nghi thức cúng rằm tháng Tám này thể hiện lòng tri ân trời Phật và ông bà, cầu mong gia đạo bình an, mùa màng thuận lợi, buôn bán hanh thông. Khi trăng lên đỉnh đầu, các gia đình làm lễ khấn vái, trẻ em thành kính vòng tay trước mâm cỗ rồi cùng nhau “phá cỗ”, tức là thưởng thức quà bánh trong tiếng cười đùa rộn rã.

VAI TRÒ VÀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA – DU LỊCH CỦA LỄ HỘI

Đối với cộng đồng Hội An, Tết Trung thu từ lâu đã vượt khỏi ý nghĩa một ngày Tết thiếu nhi thông thường để trở thành di sản văn hóa phi vật thể quý giá của địa phương. Lễ hội này kết tinh nhiều giá trị văn hóa truyền thống độc đáo, từ nghệ thuật làm lồng đèn, làm bánh Trung thu, múa lân – Thiên Cẩu cho đến các làn điệu dân ca, trò chơi cổ truyền. Thông qua lễ hội, những phong tục tốt đẹp như cúng trăng rằm tháng Tám, tặng quà bánh cho trẻ em, sum vầy gia đình đều được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ. Tinh thần cộng đồng gắn kết cũng thể hiện rõ: cả thành phố cùng chung tay chuẩn bị lễ hội, các nghệ nhân lớn tuổi tận tình truyền dạy cho lớp trẻ cách làm đầu lân, lồng đèn, cách múa Thiên Cẩu… Nhờ đó, Tết Trung thu Hội An vừa lưu giữ được hồn cốt văn hóa cổ truyền, vừa thổi sức sống mới vào đời sống tinh thần của người dân trong nhịp sống hiện đại.

Về mặt danh hiệu di sản, Lễ hội Tết Trung thu ở Hội An đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào đầu năm 2023. Việc vinh danh này khẳng định tầm quan trọng của lễ hội trong kho tàng di sản phi vật thể dân tộc, đồng thời mở ra cơ hội để quảng bá sâu rộng hình ảnh văn hóa Hội An.

Ngày nay, Tết Trung thu đã trở thành sản phẩm du lịch văn hóa – lễ hội hấp dẫn, góp phần thu hút lượng lớn du khách đến với phố cổ mỗi dịp rằm tháng Tám. Du khách không chỉ được hòa mình vào không gian đèn lồng cổ tích và tham gia nhiều hoạt động lễ hội sôi nổi, mà còn có cơ hội hiểu thêm về những giá trị tinh thần, tín ngưỡng đặc sắc của cư dân địa phương. Chính quyền và người dân Hội An hiện nay rất chú trọng bảo tồn và phát huy lễ hội truyền thống này, coi đó là niềm tự hào và trách nhiệm chung trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Tết Trung thu Hội An vì vậy vừa là tài sản tinh thần vô giá của người Hội An, vừa là điểm nhấn du lịch độc đáo, mang lại ấn tượng sâu đậm cho bạn bè trong và ngoài nước về một đô thị cổ kính, giàu bản sắc.

Các nguồn tài liệu tham khảo:

1. Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An:hoianheritage.net;
2. CAND online – Chuyên trang của báo Công an Nhân Dân TP. Đà Nẵng: cadn.com.vn;
3. Báo vnexpress.net.
4. Trung tâm XTDL Đà Nẵng