Như một sự tri ân bản làng...

Người mẹ hiền

Trần Thị Bích Thu (32 tuổi) sinh ra trong một gia đình đồng bào nghèo tại thôn Giàn Bí (xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng) cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 45km đường chim bay. Nói đến Giàn Bí, người ta nghĩ đến một vùng đất miền núi xa xôi, hẻo lánh nhất thành phố Đà Nẵng. Cùng với Tà Lang thì Giàn Bí là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Cơ Tu. Trước đây, đời sống khó khăn, đường sá đi lại vô cùng trắc trở; trong khi thôn không có một người học cao để làm giáo viên dạy cho đồng bào dân tộc. Vì vậy, những thầy cô giáo người Kinh lên “cắm bản” phải nỗ lực, yêu nghề mới có thể trụ được ở nơi xa xôi này.

Gần 25 năm trước, cũng như những đứa trẻ trong thôn, Thu nhỏ thỏm nhưng ý nghĩ thì rất lớn lao. Đó là mong muốn sau này trở thành một giáo viên đứng lớp để dạy cho các em trong thôn. Thu tâm sự, hồi đó, các thầy cô giáo người Kinh lên dạy nhìn sao em thấy khâm phục, ngưỡng mộ lắm nên những tiết dạy của các thầy cô giáo em say sưa nghe giảng như muốn nuốt trọn từng con chữ vậy. “Các giáo viên người Kinh sao họ làm được mà người dân tộc mình không làm được, câu hỏi đó cứ trăn trở mãi trong em dù khi đó em còn bé xíu”, Thu cười nhớ lại.

Cô gái người dân tộc Cơ Tu đã nỗ lực học tập để mong muốn sau này sẽ thực hiện được ước mơ. Tuy nhiên, hoàn cảnh gia đình quá khó khăn đã ngăn cản những nỗ lực của Thu. Học hết THPT, cô gái Cơ Tu đã gác lại ước mơ để lo việc gia đình. Những tưởng cuộc đời cô thôn nữ sẽ gắn với núi rừng, những gùi bắp, gùi măng, khuôn mặt lem luốc vì chồng, vì con, nhưng ý chí mạnh mẽ, bản tính kiên cường, Thu đã về phố thi và học Trung cấp sự phạm (Đại học sư phạm - Đại học Đà Nẵng). Để có tiền trang trải cuộc sống, học tập, Thu đã làm thêm nhiều việc. Qua 2 năm, Thu có tấm bằng Trung cấp mầm non trong tay để về xin việc.  

Cô Thu với tiết dạy về văn hóa dân tộc người Cơ Tu

Rất may mắn, ước nguyện từ nhỏ cũng như những nỗ lực của Thu được lãnh đạo ngành giáo dục huyện Hòa Vang nhìn thấy. Năm 2010, Thu được phân về dạy tại Trường mầm non xã Hòa Bắc và tập sự tại điểm trường thôn Nam Yên. Sau một năm kết thúc tập sự, với nguyện vọng thiết tha được chăm sóc, dạy dỗ những đứa trẻ của đồng bào dân tộc Cơ Tu, lãnh đạo Trường mầm non xã Hòa Bắc điều động cô giáo trẻ Trần Thị Bích Thu về “cắm bản” tại thôn Tà Lang.

Đối với trẻ em là đồng bào Cơ Tu, việc học tiếng Việt là cả một vấn đề. Vì vậy, cô giáo Bích Thu nhiều lần trăn trở và suy nghĩ làm thế nào để trẻ em dân tộc Cơ Tu thành thạo tiếng Việt, mạnh dạn tự tin sử dụng tiếng Việt để giao tiếp với mọi người cũng như tiếp thu bài nhanh khi cô giáo truyền đạt kiến thức.

Để làm được điều đó, Thu nhận thấy đầu tiên là tạo cho trẻ cảm giác an toàn khi đến lớp. Đồng thời xác định mức độ biết tiếng Việt của từng trẻ để chia nhóm và đề ra kế hoạch phù hợp với từng nhóm. Cạnh đó, cung cấp vốn tiếng Việt cho trẻ bằng cách phiên dịch tất cả các chủ đề từ tiếng Cơ Tu sang tiếng Việt. Cuối cùng là để trẻ tham gia các sự kiện, lễ hội tại địa phương, tại trường, lớp nhằm tạo sự mạnh dạn, tự tin cho trẻ để phát huy khả năng nói tiếng Việt.

“Mọi hoạt động lấy trẻ làm trung tâm, luôn phát huy khả năng của từng trẻ; đồng thời dạy trẻ mọi nơi, mọi lúc. Chỉ có biết tiếng Việt thì có thể hiểu và học. Khi biết tiếng Việt rồi, mọi vấn đề sẽ được tháo gỡ một cách dễ dàng khi giữa cô và trẻ đều hiểu nhau”, cô Thu lý giải.

Nhiều học sinh mầm non tại điểm trường Tà Lang giờ đây đã lên THCS nhưng vấn không quên được thời gian Thu chăm sóc, dạy dỗ trên lớp. Em Khánh Huyền (lớp 6, Trường THCS Nguyễn Tri Phương, xã Hòa Bắc) tâm sự: “May mắn của em là được cô Thu chăm sóc, dạy dỗ từ khi mới bập bẹ đánh vần con chữ của Cơ Tu. Tuy nhiên, với sự tận tình của “một người mẹ hiền”, bọn em đã nói thông viết thạo Tiếng Việt trước khi bước vào học Tiểu học”.

Không chỉ dạy cho các cháu mầm non,  Thu còn dạy cho các cô giáo người Kinh về tiếng Cơ tu. “Em là người dân tộc thì đơn giản rồi, nhưng các cô người Kinh lên dạy thì vất vả lắm. Các em nói Tiếng Cơ Tu thì cô giáo chỉ có đứng ngẩn ngơ. Vì vậy, em sẽ dạy cơ bản cho các cô để các cô dần dần tiếp cận với các em, dạy các em tiếng Việt dễ hơn”, Thu chia sẻ.

Đưa văn hóa Cơ Tu vào trong trường học

Ngay từ thời mới tập sự, lãnh đạo nhà trường đã nhận ra khả năng của Thu nên phân dạy chuyên đề làm quen văn học. Những tiết học văn mà cô dạy tại lớp mẫu giáo luôn làm các em thích thú. Sau khi hết tập sự, Thu bắt đầu phát huy được khả năng của một cô giáo mầm non, là người mẹ của những đứa con dân tộc Cơ Tu.

Là giáo viên, ai cũng mong muốn sẽ đạt được nhiều thành tích nổi trội, nhưng Thu rất khiêm tốn, sợ mình không tham gia nổi các cuộc thi. Sự sợ sệt ấy giống như một cô gái ở vùng sơn cước lần đầu xuống phố. Rồi em đã mạnh dạn đăng ký dự thi giáo viên giỏi cấp trường, cấp huyện và đã thể hiện được năng lực của một giáo viên trẻ. Được sự động viên của lãnh đạo nhà trường, của đồng nghiệp, năm học 2017-2018, Bích Thu mạnh dạn đăng ký thi giáo viên dạy giỏi cấp thành phố.

Ngày thao giảng, Thu giật mình khi có nhiều cô giáo đến dự. Trước giờ thao giảng, được lãnh đạo ngành mầm non thành phố động viên, như tiếp thêm sức mạnh để Thu hoàn thành tốt tiết dạy của mình. “Sau khi kết thúc tiết dạy, cô giáo Đặng Thị Cẩm Tú – Trưởng Phòng Giáo dục mầm non (Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố) nhận xét một câu mà em thấy rất vui. Câu nói của cô như cho em một liều thuốc để em càng thấy yêu nghề hơn: “Cô có được một buổi chiều tuyệt vời trên thảo nguyên. Tiết dạy của em rất tuyệt. Cô không thể ngờ là em dạy hay đến thế...”, Thu hạnh phúc hồi tưởng. Kết quả kỳ thi, Thu đạt thành tích xuất sắc; tiết dạy của Thu được ngành giáo dục thành phố chọn lên chuyên đề để cho các trường trong thành phố Đà Nẵng về tham dự.

Mô hình nhà Rông thu nhỏ do cô Thu thiết kế, tạo không gian văn hóa gần gủi trong trường học cho trẻ em Cơ Tu

Cách đây ít năm, Thu được đi tập huấn với lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố ở tỉnh Gia Lai. Đó là bước ngoặt giúp Thu tạo ra được một môi trường học tập đầy màu sắc văn hóa Cơ Tu trong lớp học. Nhìn không gian văn hóa dân tộc được mô phỏng trong các lớp học, Thu chợt nghĩ vì sao mình không đem văn hóa Cơ Tu của mình vào trường học.

Thu cho rằng, mang văn hóa ở đây không phải một lần mà mình có thể mang hết, truyền đạt hết. Khi các em đi học các em nói tiếng Việt, tìm hiểu văn hóa người Kinh nên nhiều trẻ chưa cân bằng. Vì vậy, em nghĩ nên xây dựng một mô hình văn hóa người Cơ Tu để bên cạnh nền văn hóa Việt để trẻ được thỏa sức khám phá văn hóa hai bên.

Cô giáo Thu đã tham mưu, trình bày với nhà trường về những ý tưởng của mình là làm mô hình nhà Rông thu nhỏ trong trường học. Ý tưởng quá độc đáo, chưa một giáo viên miền núi nào nghĩ ra nên lãnh đạo nhà trường đã đồng ý ngay. Mừng vì được nhà trường chấp thuận, Thu nhanh chóng họp phụ huynh để thông báo ý tưởng của mình và cam kết tất cả các dụng cụ của người đồng bào Cơ Tu sẽ được đưa vào nhà Rông từ các hoạt động vui chơi nhảy múa, tranh ảnh, trang phục, nhạc cụ của đồng tào Cơ Tu. Thu tự thiết kế mô hình, vận động phụ huynh giúp đỡ tre nứa, xây dựng lên nhà Rông.

Sự đồng lòng, chung sức của phụ huynh, mô hình ngôi nhà Rông đã được hoàn thành trong 1 tháng và chẳng khác nào ngôi nhà thật sự. Sau khi có mô hình nhà Rông, hàng ngày các em rất thích thú, sau mỗi giờ ra chơi các em mặc sức khám phá. Thu cảm thấy rất mãn nguyện khi đã làm được một việc có ý nghĩa cho trẻ em là đồng bào dân tộc Cơ Tu của mình.

Không dừng lại ở đó, ở lễ hội văn hóa Cơ Tu diễn ra hàng năm tại địa phương, Thu nhận thấy chưa có một gian hàng nào dành cho học sinh đồng bào dân tộc, nên đã mạnh dạn tham mưu, đề xuất để mở gian hàng, giúp các con của mình thỏa thích khám phá văn hóa ẩm thực đặc sắc của thôn bản.

Một tiết dạy của cô Thu được nhiều giáo viên quan tâm

Được sự chấp thuận của lãnh đạo nhà trường, từ năm học 2017-2018, phiên chợ vùng cao với đầy đủ văn hóa ẩm thực của người dân tộc Cơ Tu như cơm lam, bánh sừng trâu, ếch xông khói, cá niêng nướng, ốc đá… được Thu tái hiện tại lễ hội văn hóa người Cơ Tu.

Sau khi Phiên chợ khai mạc, các em học sinh mầm non hóa vào các vai người bán, người mua như một phiên chợ thực giữa đời thường. Nhìn những đứa trẻ say sưa buôn bán mà ai cũng thán phục ý nghĩ táo bạo và mới mẻ này của Thu. Mong muốn của nhiều người, phiên chợ ẩm thực vùng cao này sẽ được nhân rộng ra ở các trường, giúp học sinh hiểu hơn nữa về văn hóa, con người Cơ Tu...

Chia tay cô giáo Trần Thị Bích Thu khi trời chập choạng tối, Thu tâm sự: “Không gì là không thể làm được, chỉ cần có trái tim biết yêu thương, có niềm đam mê vô hạn, có mong muốn được cống hiến thì mọi thứ sẽ thành hiện thực. Những việc làm của em trong thời gian qua chỉ là góp một chút sức mọn để giúp cho con em đồng bào mình. Em thấy các em quá thiệt thòi so với các em học sinh ở huyện Hòa Vang nói riêng, thành phố Đà Nẵng nói chung. Tuy nhiên, để làm được điều đó có sự ủng hộ tích cực của các cấp lãnh đạo các cấp, của Ban Giám hiệu nhà trường và bạn bè đồng nghiệp luôn yêu thương, giúp đỡ”. Với tôi, đó không chỉ là tấm lòng của một cô giáo dành cho các em học sinh, mà đây chính là sự trả ơn đối với vùng đất, với đồng bào nơi mình sinh ra và lớn lên.

PHƯƠNG THANH