Tăng cường kiểm soát nguồn phóng xạ vô chủ và phế liệu nhập khẩu

Theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ thành phố, tại Đà Nẵng hiện có 12 cơ sở bức xạ sử dụng nguồn bức xạ và phóng xạ do Cục An toàn bức xạ và hạt nhân quản lý trực tiếp (74 nguồn bức xạ, trong đó có 28 nguồn phóng xạ các loại). Tổng số nguồn bức xạ gồm 243 thiết bị bức xạ và có khoảng 300 nhân viên làm việc trực tiếp với nguồn bức xạ. Ngoài ra, Đà Nẵng còn là đầu mối giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không có hoạt động trung chuyển các nguồn phóng xạ qua địa bàn.

Khoa học hạt nhân ngày càng được ứng dụng trong công nghiệp, năng lượng, nông nghiệp, thăm dò và khai thác khoáng sản cho đến ứng dụng trong y tế, kiểm soát hàng hóa... Tuy nhiên, việc tiếp xúc với chất phóng xạ gây nhiễm xạ, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người và sinh vật; không có cơ thể sinh vật nào có khả năng miễn dịch với tia phóng xạ và cũng không có phương pháp nào điều trị đặc hiệu. Đặc biệt, ngành khoa học hạt nhân đã được ứng dụng nhiều ở các nước phát triển, việc xử lý tồn dư lượng chất thải phóng xạ rất khó khăn và tốn kém. Do đó, xu hướng đẩy các chất phóng xạ, nhập khẩu trái phép các chất phóng xạ vào Việt Nam rất lớn, tiềm tàng các nguy cơ từ các hoạt động sử dụng không đảm bảo an toàn tại các cơ sở, nguy cơ gián tiếp liên quan đến nguồn phóng xạ như phát hiện nguồn phóng xạ vô chủ, tai nạn khi vận chuyển nguồn phóng xạ, sự cố nhà máy điện hạt nhân, vệ tinh sử dụng pin phóng xạ...

Hiện thành phố đã ban hành các kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ hạt nhân, đào tạo cho lực lượng ứng phó sự cố, phân cấp ứng phó và huy động lực lượng ứng phó sự cố. Tuy nhiên, việc kiểm soát nhiễm bẩn phóng xạ đang có nhiều khó khăn do quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với phế liệu nhập khẩu chưa đầy đủ: phế liệu xỉ hạt nhỏ nhập khẩu, thạch cao nhập khẩu, kim loại màu nhập khẩu, thủy tinh nhập khẩu... Tại Đà Nẵng có trên 220 cơ sở thu gom phế liệu, 3 doanh nghiệp nhập khẩu, tái chế sắt thép phế liệu với công suất 500 ngàn tấn/năm. Trong khi đó, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Khoa học và Công nghệ hoàn toàn không nắm thông tin về các lô hàng nhập khẩu để chủ động kiểm tra.

Tại hội thảo, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Tài nguyên và Môi trường đề nghị các bộ ngành cần phải có cơ chế liên kết ứng phó sự cố bức xạ hạt nhân cấp vùng để hỗ trợ lẫn nhau, hỗ trợ cho các địa phương xây dựng trạm quan trắc môi trường. Đồng thời, xây dựng văn bản hướng dẫn rõ hơn trong công tác bảo đảm an toàn phóng xạ đối với phế liệu nhập khẩu, tái chế phế liệu. Cùng với những quy định rõ ràng hơn về việc bảo đảm an toàn bức xạ tại các cơ sở tái chế sắt thép phế liệu, cần sớm ban hành các quy chuẩn đo và xử lý bức xạ, thông số kỹ thuật thiết bị.

Theo ông Nguyễn Tuấn Khải - Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, các địa phương cần rà soát lại toàn bộ hoạt động của các cơ sở quản lý nguồn phóng xạ, xây dựng cơ sở dữ liệu về tình hình hoạt động, sử dụng/lưu trữ nguồn phóng xạ cũng như cập nhật thông tin về những thay đổi của cơ sở. Đặc biệt, nắm bắt các thông tin cập nhật về tình trạng hoạt động, quản lý bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ của các cơ sở tiến hành công việc bức xạ trên địa bàn và báo ngay Cục An toàn bức xạ và hạt nhân khi phát hiện các dấu hiệu mất an toàn, an ninh nguồn phóng xạ tại cơ sở.

CÔNG TÂM