Đà Nẵng hướng đến mô hình đô thị đa trung tâm, sinh thái và bền vững

Đại diện Liên danh tư vấn cho biết, trong bối cảnh mới, đặc biệt sau khi hợp nhất Đà Nẵng – Quảng Nam, việc tổ chức phát triển không gian đô thị và nông thôn đang đứng trước những thay đổi căn bản. Các kịch bản phát triển kinh tế – xã hội đều cho thấy sự dịch chuyển lớn về phạm vi, cấu trúc và vai trò của đô thị. Trước hết, phạm vi nghiên cứu của thành phố sau sáp nhập tăng từ hơn 1.000km² lên khoảng hơn 11.000km², gấp 10 lần trước đây. Tuy nhiên, tỷ lệ đất xây dựng đô thị lại giảm mạnh, từ khoảng 50% xuống chỉ còn 8%. Đây là một thay đổi rất lớn, đặt ra nhiều thách thức cho công tác quy hoạch và phát triển đô thị.

Cùng với đó, tỷ lệ đô thị hóa giảm đột ngột từ 87,81% xuống còn hơn 50%. Nhiều thị trấn, thị xã trước đây được sáp nhập thành xã, khiến đô thị hiện nay chủ yếu tập trung tại 23 phường khu vực đô thị lõi. Cấu trúc đô thị vì vậy cũng thay đổi đáng kể. Nếu trước đây, không gian đô thị Đà Nẵng phát triển mạnh theo trục ven biển phía Đông và trục kết nối Đông – Tây, thì hiện nay cấu trúc đô thị chủ yếu tập trung ở phía Đông với ba cụm đô thị lớn: khu vực đô thị Đà Nẵng cũ, cụm đô thị Điện Bàn – Hội An và cụm đô thị phía Nam là Tam Kỳ. Điều này làm giảm sự đối trọng phát triển giữa khu vực phía Đông và phía Tây.

Đáng chú ý, sau sáp nhập, gần một nửa diện tích thành phố nằm trong khu vực khó khăn và đặc biệt khó khăn, chủ yếu ở miền núi phía Tây. Nhiều khu vực từng là trung tâm thị trấn, thị xã trước đây vẫn thuộc diện khó khăn, tạo áp lực lớn cho việc phát triển đồng bộ hạ tầng và kinh tế – xã hội. Đây là thách thức lớn, đòi hỏi các giải pháp mang tính tổng thể, hài hòa và bền vững.

Tuy nhiên, bên cạnh thách thức, Đà Nẵng vẫn có nhiều lợi thế nổi trội, là đô thị ven biển có tốc độ đô thị hóa cao, giàu tiềm năng phát triển kinh tế biển, sở hữu hệ sinh thái đa dạng, vùng đất giàu bản sắc văn hóa vị trí chiến lược liên vùng và quốc tế, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về quốc phòng – an ninh, sẽ tạo điều kiện tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển đô thị, hình thành vùng động lực đa trung tâm ở phía Đông, từ đó lan tỏa phát triển sang khu vực miền núi phía Tây.

Tại hội thảo, đại diện liên danh tư vấn đề xuất các hướng quy hoạch, tổ chức lại không gian đô thị và nông thôn. Trên cơ sở kế thừa các quy hoạch trước đây, các cụm đô thị được phân định theo chức năng: du lịch – bảo tồn; logistics – cảng biển – hàng không; công nghệ – đổi mới sáng tạo; tài chính – thương mại – dịch vụ; năng lượng tái tạo, sinh thái, văn hóa – y tế – tri thức, gắn với khu vực rừng sinh thái và tín chỉ carbon ở phía Tây.

Cấu trúc đô thị tổng thể được định hình theo chuỗi đô thị đa trung tâm, gồm: Đô thị trung tâm Đà Nẵng hiện hữu giữ vai trò hạt nhân hành chính, kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo; chuỗi đô thị ven biển Bắc – Nam (Đà Nẵng – Điện Bàn – Hội An – Tam Kỳ – Chu Lai); các hành lang đô thị công nghiệp, dịch vụ, nông nghiệp theo trục Đông – Tây và các đầu mối hạ tầng đa phương thức.

Để thúc đẩy phát triển đô thị bền vững, khung kết nối hạ tầng đóng vai trò then chốt, Đà Nẵng có lợi thế với hệ thống giao thông đa dạng gồm cao tốc, đường sắt, cảng hàng không, cảng biển và các trung tâm logistics. Việc phát triển hạ tầng sẽ tuân thủ quy hoạch ngành, bảo đảm đồng bộ, hiệu quả, phù hợp điều kiện địa hình và nhu cầu thực tiễn, qua đó phát huy nội lực và thu hút các thành phần kinh tế.

Theo TS. KTS. Phạm Thị Nhâm - Nguyên Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thông quốc gia, chuyên gia đô thị, việc hợp nhất tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng là quyết sách mang tính lịch sử và cũng là cơ hội để chúng ta tái kiến trúc lại cái mô hình phát triển của thành phố Đà Nẵng mới. Khu vực Đà Nẵng và Quảng Nam hiện nay sở hữu một cái cấu trúc lãnh thổ rất là đặc biệt, kéo dài từ ven biển đến miền núi, biên giới, cho đến đô thị, nông thôn với đầy đủ các lợi thế trên các lĩnh vực công nghiệp, nông sản, sinh thái… tạo nhiều cơ hội rất lớn để Đà Nẵng mới phát triển bền vững.

Tuy nhiên, TS. KTS. Phạm Thị Nhâm cũng chỉ ra những điểm nghẽn cần “khơi thông” như: Đô thị hóa có xu hướng dồn nén vào khu vực ven biển, gây tác động, áp lực rất lớn đối với hạ tầng và môi trường. Cùng với đó, khu vực phía tây, vùng nông thôn, trung du miền núi có rất nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác. Đặc biệt kết nối nội vùng đang còn yếu.

Để Đà Nẵng trở thành một vùng đô thị sáng tạo, sinh thái và thông minh, theo TS. KTS. Phạm Thị Nhâm, các giải pháp quy hoạch cũng như các định hướng phát triển phải linh động, kết nối với tiềm năng sẵn có vùng biển, vùng núi, đô thị gắn với công nghệ và bản sắc để biến cả một vùng Quảng Nam-Đà Nẵng trở thành một vùng lãnh thổ có mô hình đáng sống.

Góp ý Quy hoạch chung TP Đà Nẵng, PGS.TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, cho rằng tổ chức không gian ven sông, ven biển theo hướng xanh, thích ứng và bền vững cần được xác định là trục chiến lược cho phát triển đô thị trong tương lai.

Theo PGS.TS Võ Văn Minh, trong bối cảnh mới, Đà Nẵng cần lựa chọn mô hình phát triển không chỉ dựa trên mở rộng không gian, mà trên nền tảng sinh thái, tri thức và đổi mới sáng tạo. Không gian ven sông, ven biển cần được xem là trục sinh thái – kinh tế – văn hóa cốt lõi, thay vì khai thác quỹ đất ngắn hạn. PGS.TS Võ Văn Minh nhấn mạnh ba nguyên lý phát triển: bảo đảm hành lang sinh thái để thoát lũ, điều tiết khí hậu và đa dạng sinh học; tăng khả năng thích ứng, hạn chế kè cứng; tích hợp sinh thái với đổi mới sáng tạo, văn hóa và dịch vụ chất lượng cao.

TS. Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh vai trò thích ứng với biến đổi khí hậu và cần phải xem đây là trục xuyên suốt trong tổ chức không gian và phát triển đô thị.

Ông Thắng đề xuất xác định hệ lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn là “cực trọng tâm” cho phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu. Đây là trụ cột an ninh nguồn nước, hành lang thoát lũ tự nhiên, không gian sinh thái đầu nguồn và nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội. Việc quản lý lưu vực cần được thực hiện theo hướng tổng hợp, đa mục tiêu, ứng dụng chuyển đổi số, dữ liệu thời gian thực và các giải pháp dựa vào tự nhiên.

Bên cạnh đó, cần hình thành hai hành lang chiến lược gồm hành lang xanh phía Tây gắn với bảo tồn rừng và sinh thái đầu nguồn; hành lang xanh ven biển phía Đông với các vùng đệm sinh thái, phục hồi hệ sinh thái cửa sông, ven biển nhằm giảm thiểu rủi ro nước biển dâng.

Ghi nhận những ý kiến của các chuyên gia tại hội thảo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hồ Kỳ Minh cho biết, các ý kiến đã tập trung vào các vấn đề trọng tâm công tác điều chỉnh quy hoạch như  phân tích đánh giá những tiềm năng, lợi thế, những điểm nghẽn trong phát triển, quan điểm mục tiêu, kịch bản phát triển, phương hướng phát triển các ngành, lĩnh vực quan trọng và phương án phát triển hệ thống đô thị, hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật, xã hội…đồng thời các đại biểu đề xuất những nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp chính sách đột phá để quy hoạch có tính khả thi cao.

“Thành phố Đà Nẵng và các đơn vị tư vấn ghi nhận, tiếp thu tất cả những ý kiến đóng góp quý báu, tiếp tục hoàn thiện dự thảo báo cáo và khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt theo quy định. Với sự đồng lòng và tầm nhìn dài hạn, tôi tin tưởng rằng bản quy hoạch điều chỉnh này là "nền móng" vững chắc để thành phố Đà Nẵng bứt phá, vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới của dân tộc”- Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hồ Kỳ Minh nhấn mạnh.

THÚY HẰNG- QUANG HÀ- BẢO YẾN