Đảm bảo an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng hai con số từ điện khí LNG

Cần có cơ chế phù hợp

Theo ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, yêu cầu về độ tin cậy, ổn định và linh hoạt của hệ thống điện ngày càng lớn, nguồn khí LNG được xác định là nguồn điện chuyển tiếp chiến lược. LNG có vai trò cân đối cung - cầu điện năng, hỗ trợ các nguồn năng lượng tái tạo, nâng cao độ ổn định, an toàn của hệ thống điện và góp phần thực hiện các cam kết quốc tế về Net Zero.

Quy hoạch điện VIII xác định đến năm 2030 tổng công suất nhiệt điện khí LNG khoảng 22.400 MW, chiếm khoảng 15% tổng công suất nguồn điện. Đồng thời, định hướng phát triển khoảng 2.000-3.000 MW nguồn điện linh hoạt có khả năng khởi động nhanh, góp phần điều chỉnh phụ tải và duy trì ổn định hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao. Tuy nhiên, thực tế triển khai các dự án điện khí LNG còn chậm và gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tế này, ông Bùi Quốc Hùng cho rằng cần tập trung vào 5 nhóm vấn đề. Trước hết, cơ chế hợp đồng và huy động điện phải tạo được sự ổn định cần thiết. Do chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn, nếu hợp đồng mua bán điện ngắn hạn hoặc thiếu ổn định về sản lượng, doanh thu sẽ khó thu xếp tài chính cũng như bảo đảm nguồn khí LNG dài hạn.

Hợp đồng mua bán điện (PPA) cần hài hòa 3 yêu cầu: đủ hấp dẫn để nhà đầu tư huy động vốn, đủ linh hoạt để hệ thống điện vận hành tối ưu và đủ minh bạch để kiểm soát chi phí đối với người sử dụng điện.

Cùng với đó, cần đồng bộ hạ tầng LNG, nghiên cứu các mô hình hạ tầng dùng chung, nhất là cảng, kho LNG, hệ thống tái hóa và đường ống cung cấp khí; phát triển đồng bộ với hạ tầng lưới điện; nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư về năng lực tài chính, nguồn nhiên liệu, tiến độ giải phóng mặt bằng, xây dựng và đấu nối. LNG cũng phải được phát triển tương thích với quá trình chuyển dịch năng lượng, trong đó các nhà máy về lâu dài được định hướng chuyển sang đốt kèm hoặc hoàn toàn bằng hydro, kết hợp với các công nghệ thu giữ carbon.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực cũng cho rằng, cần rà soát toàn bộ danh mục các dự án LNG trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, phân loại theo mức độ sẵn sàng về đầu tư, đất đai, hạ tầng LNG, nguồn khí, thu xếp tài chính và đấu nối; xác định các dự án có khả năng hoàn thành sớm để tập trung tháo gỡ.

Đồng thời, nghiên cứu xây dựng các trung tâm khí - điện LNG có hạ tầng dùng chung, tiếp tục hoàn thiện cơ chế về giá, mua bán điện, PPA và tăng cường phối hợp giữa Bộ Công Thương, địa phương, EVN, PVN, doanh nghiệp khí và các nhà đầu tư.

Trong khi đó, PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng giá trị của một MW điện không nằm ở con số ghi trong quy hoạch mà ở lượng điện thực phát trong cạnh tranh thực tế; đồng thời phải phát đúng lúc, đúng chỗ, đúng chức năng và có mức độ sẵn sàng cao. Theo ông, các nhà đầu tư công nghệ cao khi đến Việt Nam sẽ quan tâm đến số giờ, số phút mất điện cũng như mức độ dao động của nguồn phát. Vì vậy, thước đo chính sách đối với nguồn điện cũng cần thay đổi.

PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, an ninh của điện khí không chỉ nằm ở một nhà máy mà ở toàn bộ chuỗi từ khai thác, hóa lỏng, vận tải, kho chứa, tái hóa khí đến đường ống. Do các dự án LNG có vốn đầu tư lớn, thời gian triển khai dài, cần có cơ chế phù hợp về phân bổ rủi ro, bao tiêu sản lượng, huy động vốn và giá điện để tạo điều kiện cho nhà đầu tư triển khai dự án. Ông cũng đề xuất cơ chế thanh toán cần tính đến khả năng sẵn sàng phát điện của nguồn LNG, thay vì chỉ dựa trên sản lượng điện thực tế.

PGS.TS Ngô Trí Long chỉ ra 3 rào cản lớn của điện khí là vốn, giá và rủi ro, trong đó hai nút thắt quan trọng là cơ chế tài chính và thị trường. Theo ông, muốn đưa LNG từ quy hoạch thành dự án có thể huy động vốn và vận hành hiệu quả phải đồng thời “mở khóa” về vốn với dòng tiền rõ ràng, hợp đồng đủ điều kiện vay vốn và “mở khóa” về thị trường với tín hiệu giá minh bạch, cạnh tranh, vận hành hiệu quả.

Ông đề xuất PPA phải đủ điều kiện vay vốn, làm rõ sản lượng, giá điện, tỷ giá, nguyên tắc huy động và trách nhiệm khi lưới điện chậm; rủi ro cần được chia sẻ có nguyên tắc. Đồng thời, đa dạng hóa nguồn vốn thông qua tín dụng quốc tế, quỹ hạ tầng, hợp tác công - tư, trái phiếu doanh nghiệp và nguồn vốn xanh.

Kinh nghiệm từ Nhơn Trạch 3, 4 đến bài toán LNG Hòa Ninh

Từ thực tiễn triển khai dự án Nhà máy điện LNG Nhơn Trạch 3, 4, ông Lê Bá Quý, Giám đốc Ban Quản lý Dự án Điện thuộc Chi nhánh Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam - PV Power cho biết, cụm nhà máy có tổng công suất 1.624 MW và là cụm nhà máy LNG đầu tiên tại Việt Nam vận hành hoàn toàn bằng LNG nhập khẩu.

Theo ông Lê Bá Quý, điện khí LNG có những đặc thù khác với nhiều nguồn điện truyền thống. LNG là nhiên liệu nhập khẩu, giá chịu tác động của thị trường quốc tế, chi phí vận chuyển, tỷ giá... Trong khi đó, các dự án điện khí LNG thường có tổng mức đầu tư lớn, vòng đời dài, đòi hỏi nguồn vốn dài hạn và khả năng dự báo tương đối ổn định về dòng tiền.

Do đó, đối với các dự án LNG tiếp theo, nếu áp dụng mô hình tài trợ thì yêu cầu về hợp đồng mua bán điện dài hạn là vấn đề rất quan trọng. Bên cạnh đó, việc thu xếp vốn quốc tế còn gắn với các vấn đề về tỷ giá, đồng tiền định giá, thay đổi pháp luật, bất khả kháng hay chấm dứt hợp đồng. Việc mở rộng đối tượng mua bán điện trực tiếp là một trong nhiều mắt xích cần được tháo gỡ. Để thúc đẩy điện khí LNG, các vấn đề liên quan đến sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn, chuyển ngang giá nhiên liệu LNG sang giá điện, hợp đồng mua bán điện và hạ tầng nhập khẩu, tồn trữ, tái hóa LNG cũng cần được xử lý đồng bộ.

Chia sẻ thêm về 2 dự án này, ông Phạm Văn Cường, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Đồng Nai cho biết, Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 vận hành thương mại ngày 20-11-2025 và Nhà máy điện Nhơn Trạch 4 vận hành vào cuối tháng 12-2025.

Từ thực tiễn triển khai, Sở Công Thương Đồng Nai nhận thấy việc chuẩn bị đồng bộ quy hoạch về đất đai, hạ tầng, đấu nối, giải phóng mặt bằng và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ các dự án năng lượng quy mô lớn.

Ông Phạm Văn Cường đánh giá, không chỉ bổ sung nguồn điện cho hệ thống điện quốc gia, Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 còn tạo nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế của Đồng Nai. Theo thiết kế, khi vận hành ổn định, hai nhà máy dự kiến cung cấp khoảng 9 tỷ kWh điện mỗi năm, đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của các khu, cụm công nghiệp, khu đô thị, dịch vụ và các ngành kinh tế có hàm lượng công nghệ cao.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, hai nhà máy sản xuất khoảng 2,5 tỷ kWh điện, với giá trị sản xuất khoảng 9.063 tỷ đồng. Sự đóng góp của hai nhà máy tạo tác động rõ nét đến kết quả tăng trưởng của ngành sản xuất và phân phối điện trên địa bàn. Theo số liệu thống kê 6 tháng đầu năm 2026, ngành sản xuất và phân phối điện của Đồng Nai tăng khoảng 30% so với cùng kỳ, qua đó góp phần vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế của địa phương.

Trong thời gian tới, Sở Công Thương Đồng Nai đề xuất tiếp tục bảo đảm vận hành an toàn, ổn định, hiệu quả hai nhà máy; khai thác tối ưu nguồn LNG; đẩy nhanh tiến độ các công trình lưới điện truyền tải đấu nối, nhất là đường dây 220 kV, 500 kV để giải tỏa công suất, bảo đảm đồng bộ giữa nguồn và lưới. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương, đơn vị điện lực và chủ đầu tư; gắn nguồn điện với định hướng phát triển công nghiệp và thu hút đầu tư, nhất là các ngành công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các ngành có nhu cầu sử dụng điện lớn.

Đối với Đà Nẵng, điện khí LNG là nguồn có khả năng cung cấp công suất lớn, ổn định và linh hoạt, góp phần hỗ trợ hệ thống khi nguồn năng lượng tái tạo biến động, đồng thời tạo dư địa chuyển dịch từng bước sang các công nghệ và nhiên liệu phát thải thấp hơn. Tuy nhiên, phát triển LNG không chỉ dừng ở một nhà máy điện mà phải được nhìn nhận như một hệ sinh thái gồm cảng nhập khẩu, kho chứa, hạ tầng khí, nhà máy điện, hệ thống truyền tải, logistics và thị trường tiêu thụ.

Theo ông Nguyễn Văn Trừ - Phó Giám đốc Sở Công Thương, thực trạng phân bố nguồn điện tại chỗ của Đà Nẵng đang mất cân đối. Thống kê tháng 5-2026 cho thấy sản lượng điện sản xuất tại chỗ của Đà Nẵng ước đạt khoảng 344 triệu kWh, trong khi sản lượng tiêu thụ hơn 683 triệu kWh, tăng 15% so với cùng kỳ. Như vậy, nguồn phát tại chỗ mới đáp ứng khoảng một nửa nhu cầu, phần còn lại phụ thuộc vào hệ thống truyền tải quốc gia.

Ông Nguyễn Văn Trừ cho rằng, yêu cầu về một nguồn điện nền chất lượng cao tại chỗ càng trở nên cấp thiết khi Đà Nẵng đang đón nhận những tín hiệu tích cực từ làn sóng đầu tư vào công nghiệp công nghệ cao. Đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực bán dẫn, trung tâm dữ liệu..., bất kỳ sự gián đoạn nguồn điện nào, dù chỉ tính bằng giây, cũng có thể gây thiệt hại nghiêm trọng.

“Do đó, việc đầu tư xây dựng nhà máy điện chạy nền sạch tại chỗ chính là cam kết cụ thể nhất của thành phố Đà Nẵng nhằm bảo đảm hạ tầng an ninh năng lượng cho doanh nghiệp”, ông Nguyễn Văn Trừ nhấn mạnh.

Theo ông, giải pháp chiến lược của Đà Nẵng là đồng thời giải quyết hai bài toán bảo đảm an ninh năng lượng tại chỗ và chuyển đổi xanh. Trong đó, Dự án Nhà máy điện khí LNG Hòa Ninh giai đoạn 1, công suất 1.500 MW, tổng vốn đầu tư 1,59 tỷ USD được xác định là lựa chọn phù hợp. Đây là nguồn điện có mức phát thải CO₂ thấp hơn đáng kể so với điện than, được kỳ vọng là bước đệm trong lộ trình thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.

Điểm quan trọng của Dự án Nhà máy điện khí LNG Hòa Ninh là không hoạt động độc lập mà gắn với tổ hợp bến cảng khí lỏng và dự án kho LNG Liên Chiểu nhằm bảo đảm nguồn nhiên liệu cho nhà máy.

Để dự án sớm được triển khai, Sở Công Thương tham mưu thành phố kiến nghị Trung ương tập trung 3 nhóm vấn đề: Xem xét cập nhật Dự án Nhà máy điện khí LNG Hòa Ninh từ danh mục dự phòng phát triển sang danh mục dự án được phép triển khai chính thức trong giai đoạn 2031-2035, hoặc sớm hơn trước năm 2030; Đồng ý điều chỉnh nâng công suất kho LNG Liên Chiểu và bổ sung quy hoạch đường ống dẫn khí Liên Chiểu - Hòa Ninh trong quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia; Hỗ trợ, hướng dẫn thực hiện nhanh các thủ tục cho nhà đầu tư các công trình lưới điện truyền tải 220 kV, 500 kV đồng bộ theo cơ chế rút gọn, bảo đảm sẵn sàng giải tỏa công suất.

“Chuyển đổi xanh là con đường tất yếu để thành phố Đà Nẵng giữ vững thương hiệu thành phố đáng sống. Dự án điện khí LNG Hòa Ninh chính là nguồn năng lượng xanh đáng tin cậy, đưa Đà Nẵng bứt phá”, ông Nguyễn Văn Trừ nhấn mạnh.

Từ quy hoạch đến triển khai thực tế, điện khí LNG đang đặt ra yêu cầu tháo gỡ đồng bộ các nút thắt về PPA, giá điện, vốn, rủi ro và hạ tầng. Với Hòa Ninh, việc chuẩn bị đồng bộ nguồn LNG, kho chứa, đường ống và lưới điện sẽ là cơ sở quan trọng để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số của Đà Nẵng.

THANH NGUYÊN