Đề nghị đưa “Định giá kinh tế di sản” là công cụ quản trị, không thương mại hóa di sản

Từ góc nhìn của một địa phương đang trực tiếp quản lý hai Di sản văn hóa thế giới có đặc trưng rất khác nhau là Đô thị cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi cho rằng, việc xây dựng Đề án này không chỉ có ý nghĩa về mặt nghiên cứu, mà còn có thể tạo ra một công cụ quản trị mới, giúp các địa phương trả lời rõ hơn ba vấn đề: di sản đang tạo ra những giá trị gì; những giá trị đó đang lan tỏa và được phân bổ như thế nào; và cần tái đầu tư nguồn lực ra sao để bảo tồn, phát huy giá trị di sản một cách bền vững.

Qua nghiên cứu dự thảo Đề án, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi đánh giá cao sự đầu tư nghiêm túc, bài bản của Ban soạn thảo và các chuyên gia. Dự thảo đã hình thành nên bộ khung phương pháp khoa học để nhận diện và lượng hóa giá trị kinh tế tổng thể di sản thế giới, làm cơ sở cho công tác quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị và hoạch định chính sách.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi cho biết, hiện nay, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng hiện có 02 Di sản văn hóa thế giới là Đô thị cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn, đều được UNESCO công nhận năm 1999. Trong nhiều năm qua, hai di sản đã phát huy hiệu quả, nhất là thông qua du lịch, tạo việc làm, sinh kế và đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội. Trong giai đoạn từ năm 2024 đến nửa đầu năm 2026, doanh thu chỉ tính riêng từ nguồn bán vé của Đô thị cổ Hội An là trên 500 tỷ đồng; doanh thu từ nguồn bán vé và dịch vụ của Khu đền tháp Mỹ Sơn là gần 200 tỷ đồng.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào doanh thu vé, dịch vụ hay lượng khách thì chưa thể phản ánh đầy đủ giá trị mà di sản tạo ra. Di sản còn mang lại giá trị về hình ảnh điểm đến, bản sắc, giáo dục, nghiên cứu, chất lượng môi trường sống, sự gắn kết cộng đồng và khả năng thu hút đầu tư. Vì vậy, việc lượng hóa giá trị kinh tế tổng thể là cần thiết để nhận diện đúng hơn đóng góp của di sản và có cơ sở khoa học cho việc bố trí nguồn lực.

Trên cơ sở đó, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi đề nghị xác định rõ tinh thần của Đề án: TEV là công cụ hỗ trợ quản trị, chứ không phải là việc “định giá” để thương mại hóa di sản. Kết quả lượng hóa cần phục vụ trực tiếp cho các quyết định về bảo tồn, đầu tư, quản lý sức chứa, phân bổ lợi ích, phát triển du lịch bền vững và nâng cao đời sống cộng đồng gắn với di sản.

Khung TEV cần bảo đảm tính thống nhất để có thể so sánh, tổng hợp giữa các di sản, đồng thời đủ linh hoạt để phản ánh đặc trưng của từng loại hình. Với Đô thị cổ Hội An - một “di sản sống”, phạm vi lượng hóa cần tính đến sự lan tỏa tới cộng đồng dân cư, hoạt động thương mại, văn hóa, làng nghề, làng quê và hệ sinh thái xung quanh. Trong khi đó, đối với Khu đền tháp Mỹ Sơn, cần chú trọng giá trị khảo cổ, kiến trúc, cảnh quan, nghiên cứu khoa học, giáo dục, bảo tồn và các giá trị không sử dụng.

Phó Chủ tịch UBND thành phố cũng đề nghị làm rõ cách sử dụng kết quả TEV sau khi lượng hóa, gắn kết quả này với các quyết định cụ thể như ưu tiên đầu tư bảo tồn, đánh giá hiệu quả đầu tư công, xây dựng chính sách phí và tái đầu tư cho di sản, thiết kế cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng, kiểm soát sức ép du lịch và lượng hóa thiệt hại khi di sản bị suy giảm giá trị.

Về tổ chức thực hiện, Phó Chủ tịch UBND thành phố kiến nghị xây dựng bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất ở cấp quốc gia; hình thành dữ liệu nền dùng chung; tăng cường hỗ trợ chuyên môn từ Trung ương và có cơ chế thẩm định độc lập. Đồng thời cân nhắc lựa chọn một di sản để thí điểm, kiểm chứng phương pháp, hoàn thiện dữ liệu và bộ công cụ trước khi triển khai đồng loạt. Kết quả TEV cần được xem là một hệ thống dữ liệu cập nhật định kỳ thay vì một con số cố định.

“Đề án cần lượng hóa mức độ đóng góp của di sản vào nền kinh tế; định giá tổng thể di sản theo phương pháp TEV, bao gồm cả giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng, như giá trị tồn tại, giá trị lưu truyền cho thế hệ tương lai và giá trị lựa chọn từ đó phản ánh đầy đủ hơn giá trị của di sản mà các chỉ tiêu kinh tế truyền thống chưa thể hiện; xác định giá trị của di sản trong đời sống cộng đồng, đánh giá tác động lan tỏa và tác động dài hạn của di sản”- Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi góp ý tại cuộc họp.

MAI CHI