Lập lại trật tự đô thị ở Hội An: Giữ “hồn phố” trong nề nếp đô thị

Áp lực không gian

Phố cổ Hội An đang chịu áp lực lớn về không gian khi mọi hoạt động từ tham quan, mua sắm đến kinh doanh cùng “dồn” vào một khu vực.

Chỉ cần bước vào khu phố cổ, không khó để bắt gặp cảnh dòng người chen nhau trên những tuyến đường vốn đã nhỏ hẹp. Nhiều đoạn, khách đi bộ phải né từng chiếc xe đẩy, từng quầy hàng tràn ra lối đi; có lúc gần như không còn ranh giới rõ ràng giữa lòng đường và không gian dành cho người đi bộ.

Ông Tống Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND phường Hội An nhìn nhận, tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để buôn bán, đặt bảng hiệu, mái che vẫn phổ biến. Các điểm giữ xe tự phát, phương tiện đậu đỗ sai quy định xuất hiện rải rác, đặc biệt vào buổi tối, khiến không gian vốn hạn chế càng trở nên ngột ngạt, mất mỹ quan di sản.

Thực tế cho thấy, nhiều người dân phải tận dụng những khoảng trống ít ỏi để mưu sinh, chủ yếu là những gánh hàng tàu hủ, xí mà, thịt nướng, đồ lưu niệm… Với họ, việc sử dụng tạm một góc nhỏ ven đường hay trước hiên nhà gần như là lựa chọn duy nhất để mưu sinh, nhất là khi phụ thuộc vào khách hàng là những dòng người bộ hành.

Một người bán tàu hủ dạo trong khu phố cổ cho biết, mỗi ngày bà phải len lỏi tìm một góc nhỏ ven đường để bày bán. “Không có điểm cố định, chỉ cần có chỗ ngồi là có đồng ra đồng vào; còn không thì rất khó trang trải chi phí sinh hoạt”.

Trong khi đó, một số hộ kinh doanh trên các tuyến đường Trần Phú, Bạch Đằng, Nguyễn Phúc Chu, từ cửa hàng lưu niệm đến nhà hàng, quán ăn cho biết diện tích bên trong chật hẹp, khó bố trí không gian phục vụ và trưng bày nên phải tận dụng thêm phần vỉa hè phía trước.

Bà Huỳnh Thị Yên chủ một quán ăn chia sẻ, “khách du lịch chủ yếu đi bộ, nếu không bố trí không gian bên ngoài thì khó thu hút lắm”.

Nhiều ý kiến cho rằng, những gánh hàng rong, quầy hàng ven đường với những món ăn dân dã cũng là một nét riêng tạo nên sức hấp dẫn của phố cổ, giúp níu chân du khách. Tuy nhiên, tình trạng lộn xộn, chen lấn vào giờ cao điểm cũng ảnh hưởng đến trải nghiệm tham quan, đặc biệt trên các tuyến phố hẹp.

Thực tế này đặt ra một bài toán không dễ: nếu siết chặt quá mức, nguy cơ làm mất đi sinh kế và nét văn hóa đặc trưng của Hội An; nhưng nếu buông lỏng quản lý, áp lực quá tải sẽ làm giảm chất lượng không gian di sản và trải nghiệm du lịch.

Vì vậy, việc lập lại trật tự đô thị không thể hiểu theo nghĩa “xóa sạch”, mà cần được thực hiện theo hướng sắp xếp lại một cách có chọn lọc, hài hòa giữa quản lý và gìn giữ bản sắc, dân sinh.

Nâng chuẩn quản lý

Thực hiện Chỉ thị 14 - CT/TU ngày 05-3-2026 của Ban Thường vụ Thành ủy và Kế hoạch 109/KH-UBND của UBND thành phố về lập lại trật tự vỉa hè, hướng tới xây dựng nếp sống văn minh đô thị, phường Hội An đã tổ chức nhiều đợt khảo sát, nắm bắt hiện trạng trên toàn địa bàn. Trên cơ sở đó, địa phương định hướng vừa siết chặt quản lý, vừa giữ gìn bản sắc đặc trưng của phố cổ.

Lãnh đạo phường Hội An cho biết, việc lập lại trật tự vỉa hè được triển khai theo 3 giai đoạn: trước hết là tuyên truyền, vận động để người dân hiểu và đồng thuận; tiếp đó là kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm và cuối cùng là duy trì nề nếp lâu dài. Cách làm được nhấn mạnh quyết liệt nhưng không cực đoan, đặt trọng tâm vào ý thức tự giác của cộng đồng dân cư.

Đáng chú ý, phường Hội An dự kiến xây dựng mô hình “phường số”, ứng dụng hệ thống camera giám sát tích hợp trí tuệ nhân tạo để theo dõi 24/24. Khi phát hiện vi phạm, hệ thống loa sẽ tự động nhắc nhở, đồng thời lực lượng chức năng sẽ kịp thời xử lý.

Song song với đó, các biện pháp quản lý hành chính cũng được siết chặt: các hộ kinh doanh sẽ phải ký cam kết không vi phạm, hộ chấp hành tốt sẽ được biểu dương; trường hợp tái phạm sẽ bị xử lý nghiêm, thậm chí thu hồi giấy phép kinh doanh theo quy định.

Về lâu dài, phường đang rà soát, quy hoạch lại các khu vực kinh doanh theo hướng tập trung, bài bản hơn. Dự kiến sẽ hình thành một số điểm riêng biệt với chức năng cụ thể như khu ẩm thực đêm, khu hàng lưu niệm – thủ công mỹ nghệ, kết hợp không gian trình diễn nghề truyền thống.

Các khu vực này sẽ được đầu tư hạ tầng đồng bộ, từng bước di dời hoạt động buôn bán tự phát ra khỏi khu phố cổ. Điều này giúp giảm áp lực lên không gian di sản và mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế dịch vụ, giải quyết bài toán dân sinh.

Ông Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An đánh giá, việc giữ gìn trật tự đô thị, vệ sinh môi trường, nếp sống văn minh và ứng xử văn hóa nơi công cộng đối với địa phương không chỉ là nhiệm vụ quản lý nhà nước thông thường, mà còn là yêu cầu có ý nghĩa chính trị, văn hóa, xã hội rất sâu sắc; gắn trực tiếp với hình ảnh, uy tín và thương hiệu của Hội An trong lòng nhân dân và du khách.

Theo ông, việc lập lại trật tự đô thị là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân. “Giữ được trật tự đô thị cũng chính là giữ gìn môi trường du lịch, giữ sinh kế và tương lai của chính người dân”, ông Bình nói.

QUANG HÀ