Nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, phòng chống tham nhũng

Thanh tra gắn với trách nhiệm người đứng đầu

Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ thường xuyên, có ý nghĩa quan trọng nhằm phát huy hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của Nhân dân.

Trong đó, thanh tra không chỉ thực hiện chức năng phát hiện, xử lý vi phạm mà còn góp phần nhận diện những bất cập trong cơ chế, chính sách, kịp thời kiến nghị khắc phục sơ hở trong quản lý, hạn chế nguy cơ phát sinh tham nhũng từ sớm, từ xa.

Đối với thành phố Đà Nẵng, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và mở rộng phân cấp, phân quyền cho cơ sở.

Khi thẩm quyền quản lý được phân định theo hướng tăng tính chủ động cho địa phương, việc thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả là điều kiện quan trọng để bảo đảm các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực thi đúng chức trách, nhiệm vụ được giao.

Theo ông Huỳnh Duy Phúc, Phó Chánh Thanh tra thành phố Đà Nẵng, thực tiễn hoạt động thanh tra cho thấy, hiệu quả phòng, chống tham nhũng, tiêu cực không chỉ được thể hiện qua số vụ việc phát hiện, xử lý hay giá trị tài sản thu hồi, mà còn ở khả năng nhận diện những bất cập trong quản lý, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực thi công vụ.

Giai đoạn 2021-2025, toàn ngành Thanh tra trên địa bàn thành phố triển khai 1.124 cuộc thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.

Qua thanh tra, các cơ quan chức năng phát hiện vi phạm về kinh tế với tổng số tiền 227 tỷ đồng và hơn 267ha đất; kiến nghị thu hồi cho ngân sách nhà nước, xử lý theo quy định pháp luật đối với các khoản sai phạm.

Đồng thời, kiến nghị kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với 744 tổ chức và 1.063 cá nhân có liên quan đến những tồn tại, hạn chế, vi phạm được phát hiện.

Đáng chú ý, từ kết quả thanh tra, cơ quan thanh tra đã chuyển 19 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.

Các vụ việc phát sinh trong những lĩnh vực nhạy cảm, tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, tiêu cực như quản lý đất đai, đầu tư xây dựng, tài chính công, quản lý tài sản công và thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Những kết quả này cho thấy vai trò của thanh tra trong phát hiện, chấn chỉnh sai phạm, bảo vệ tài sản công và giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương hành chính.

Việc chuyển các vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra cũng thể hiện sự phối hợp giữa cơ quan thanh tra với các cơ quan bảo vệ pháp luật trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Tuy nhiên, hiệu quả của công tác thanh tra không thể chỉ được đánh giá qua số lượng cuộc thanh tra hay số tiền kiến nghị xử lý. Điều quan trọng hơn là những vi phạm được phát hiện có được khắc phục triệt để hay không; kiến nghị sau thanh tra có được thực hiện nghiêm túc hay không và những bất cập trong cơ chế quản lý có được điều chỉnh để ngăn ngừa sai phạm tương tự hay không.

Từ góc độ này, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị, địa phương có ý nghĩa quan trọng. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quản lý và sử dụng các nguồn lực thuộc phạm vi phụ trách, mà còn phải chủ động nhận diện nguy cơ, thiết lập cơ chế kiểm soát nội bộ và kịp thời chấn chỉnh những hạn chế trong thực thi công vụ.

Đối với các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tham nhũng, tiêu cực cao như đất đai, đầu tư công, tài chính - ngân sách, đấu thầu, đấu giá và quản lý tài sản công, trách nhiệm này càng cần được thể hiện rõ.

Việc phân công nhiệm vụ phải gắn với thẩm quyền và trách nhiệm cụ thể; quy trình giải quyết công việc cần bảo đảm công khai, minh bạch; những khâu dễ phát sinh tiêu cực phải được kiểm soát thường xuyên.

Khi xảy ra sai phạm, cần làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan, nhất là trách nhiệm quản lý, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát của người đứng đầu.

Việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ tính chất, mức độ vi phạm và quy định pháp luật, bảo đảm khách quan, nghiêm minh, tránh tình trạng chỉ xử lý người trực tiếp thực hiện mà chưa làm rõ trách nhiệm quản lý.

Theo ông Huỳnh Duy Phúc, hoạt động thanh tra cần được nhìn nhận như một thiết chế kiểm soát quyền lực có tính phòng ngừa, không chỉ dừng ở xử lý những sai phạm đã xảy ra.

Thông qua thanh tra, các cơ quan chức năng có thể nhận diện những rủi ro trong quản lý, phát hiện kẽ hở của cơ chế, chính sách và kiến nghị giải pháp khắc phục, qua đó hạn chế nguy cơ lạm quyền, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi.

Đây cũng là cơ sở để nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính, đồng thời tạo điều kiện để người đứng đầu chủ động rà soát, hoàn thiện quy trình quản lý, không để những hạn chế kéo dài trở thành nguyên nhân dẫn đến vi phạm.

Đổi mới phương thức, nâng cao hiệu quả phòng ngừa

Thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, thành phố Đà Nẵng đã kiện toàn tổ chức Thanh tra thành phố trên cơ sở hợp nhất tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ và đội ngũ cán bộ của Thanh tra thành phố Đà Nẵng và Thanh tra tỉnh Quảng Nam trước đây.

Việc tổ chức lại hệ thống thanh tra không chỉ là thay đổi về cơ cấu mà còn tạo điều kiện tập trung nguồn lực, thống nhất đầu mối chỉ đạo, điều hành và nâng cao hiệu quả phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ.

Phạm vi quản lý rộng hơn đòi hỏi cơ quan thanh tra phải tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn, chủ động nắm bắt tình hình, lựa chọn đúng lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ phát sinh vi phạm để tiến hành thanh tra có trọng tâm, trọng điểm.

Trong tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, khi nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước được phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cấp cơ sở, công tác kiểm soát quyền lực cần được triển khai đồng bộ giữa các cơ chế giám sát của Đảng, hoạt động thanh tra của Nhà nước, sự giám sát của Hội đồng nhân dân và vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí và Nhân dân.

Trong đó, hoạt động thanh tra có lợi thế ở khả năng tiếp cận trực tiếp quá trình tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật và thực thi công vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý nhà nước.

Qua thanh tra, những sai phạm cụ thể được làm rõ, đồng thời các bất cập trong quy trình, cơ chế quản lý cũng có thể được nhận diện để kiến nghị sửa đổi, bổ sung.

Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao hiệu quả thực hiện kết luận, kiến nghị sau thanh tra. Nếu kết luận thanh tra chỉ dừng ở việc xác định sai phạm mà không được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc thì tác dụng răn đe, phòng ngừa sẽ bị hạn chế.

Do đó, cần tăng cường theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và kịp thời xử lý những trường hợp chậm thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc né tránh trách nhiệm.

Song song với đó, chuyển đổi số cần được xem là một giải pháp quan trọng để đổi mới phương thức hoạt động thanh tra. Việc xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu tập trung; số hóa hồ sơ; liên thông thông tin giữa các cơ quan; ứng dụng công nghệ trong theo dõi tiến độ thực hiện kết luận, kiến nghị sẽ góp phần nâng cao tính chính xác, khách quan và hiệu quả giám sát.

Đặc biệt, việc kết nối, phân tích và đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn có thể hỗ trợ nhận diện dấu hiệu bất thường trong quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính công, tài sản công và đấu thầu.

Trên cơ sở đó, cơ quan thanh tra chủ động đánh giá rủi ro, lựa chọn đối tượng thanh tra phù hợp, chuyển dần từ phương thức chủ yếu phát hiện vi phạm sau khi xảy ra sang tăng cường cảnh báo, phòng ngừa từ sớm.

Đối với trách nhiệm của người đứng đầu, chuyển đổi số cũng tạo điều kiện nâng cao khả năng theo dõi, kiểm tra và giải trình. Khi quy trình xử lý công việc, tiến độ giải quyết nhiệm vụ và việc thực hiện kết luận thanh tra được cập nhật, theo dõi trên hệ thống, những trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm hoặc không tuân thủ quy định sẽ có cơ sở để kiểm tra, đánh giá rõ ràng hơn.

Từ thực tiễn công tác thanh tra tại Đà Nẵng, ông Huỳnh Duy Phúc nhấn mạnh ý nghĩa của việc gắn phát hiện, xử lý vi phạm với hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức kiểm soát quyền lực.

Những kiến nghị sau thanh tra cần hướng đến khắc phục nguyên nhân phát sinh sai phạm, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực thi công vụ.

Để công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đạt hiệu quả bền vững, theo ông Phúc, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra; thực hiện nghiêm các kết luận, kiến nghị; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan có chức năng kiểm tra, giám sát, thanh tra và điều tra; đồng thời phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, điều hành.

Kiểm soát quyền lực hiệu quả không nhằm hạn chế tính chủ động của cơ quan, đơn vị mà để bảo đảm quyền lực được thực thi đúng mục đích, đúng thẩm quyền và đúng quy định pháp luật.

Khi trách nhiệm cá nhân được xác định rõ, hoạt động thanh tra được thực hiện thực chất và các kiến nghị được triển khai nghiêm túc, nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực sẽ từng bước được kiểm soát, góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp, tạo nền tảng cho thành phố Đà Nẵng phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

THANH HẢI - HỒNG QUÂN