Ngày xuân về Hội An nghe hô Bài Chòi

Hội Bài Chòi diễn ra xuyên Tết

Đã có lúc, hô hát Bài Chòi tưởng chừng chỉ còn trong ký ức của những bậc cao niên. Thế nhưng từ khi dự án “Đêm phố cổ Hội An” được thực hiện năm 1998, loại hình diễn xướng dân gian này dần được khôi phục và trở thành hoạt động văn hóa thường nhật giữa lòng di sản. Đặc biệt vào dịp Tết, hội hô Bài Chòi trở thành một phần không khí xuân không thể thiếu.

Tại phố cổ Hội An, bên những mái ngói rêu phong, các chòi tre được dựng lên, trống phách điểm nhịp. Người dân và du khách ngồi quây quần, háo hức chờ anh hiệu, chị hiệu (người hô Bài Chòi) xướng tên con bài. Mỗi con bài mở ra là một câu chuyện, một tiếng cười, một lời nhắc nhớ dung dị về tình làng nghĩa xóm, về đạo lý, về cách sống ở đời.

Ông Nguyễn Đáng - một trong những anh hiệu gắn bó lâu năm với phố cổ vẫn đều đặn có mặt mỗi đêm để hô Bài Chòi. Ông Đáng chia sẻ, ông biết hô Bài Chòi từ năm 1980. Tuy gia đình không ai theo nghề, nhưng với ông, Bài Chòi như một cái duyên. Ông đến với Bài Chòi bằng cách nghe những người lớn tuổi trong xóm cất giọng rồi tự thấm từng giai điệu từ khi nào không hay.

Năm 1998, khi Hội An bắt đầu đưa Bài Chòi vào chương trình “Đêm phố cổ”, ông Đáng là một trong những người đầu tiên tham gia. Đến nay, cứ mỗi dịp Tết đến xuân về, ông cùng hội Bài Chòi gồm 9 thành viên vẫn thay phiên nhau hô xuyên Tết.

“Những ngày đầu năm là đông nhất. Hằng đêm anh em chúng tôi đều hô Bài Chòi, vui lắm. Vừa chơi xuân với bà con, vừa giữ gìn và tiếp nối mạch nguồn văn hoá của cha ông để lại”, ông Đáng nói.

Để di sản sống trong lòng du khách

Để hội Bài Chòi sống được trong lòng du khách là cả một quá trình bền bỉ và sáng tạo thầm lặng. Người làm văn hóa ở Hội An vừa phải giữ được hồn cốt của nghệ thuật dân gian, vừa điều chỉnh để phù hợp với nhịp sống hiện đại và sự đa dạng của khách tham quan.

Vì là diễn xướng, người hô không chỉ hát mà còn phải diễn, phải giao lưu để người xem hiểu. Những năm gần đây, phần giới thiệu, hướng dẫn cách chơi được lồng ghép thêm tiếng Anh. Khi phát con bài, đội hô Bài Chòi giải thích để du khách quốc tế có thể hiểu cách chơi. Đồng thời, cách phát âm, nhịp điệu cũng được linh hoạt để du khách từ nhiều vùng miền dễ nghe, dễ hiểu và dễ cảm nhận.

Chị Lê Minh Anh (du khách đến từ Hà Nội) lần đầu đến Hội An và tham gia chơi Bài Chòi chia sẻ: “Tôi từng biết đến Bài Chòi là di sản văn hóa phi vật thể, nhưng khi trực tiếp tham gia mới thấy hấp dẫn. Những câu hô rất vui, có khi ứng tác theo tình huống nên không hề nhàm chán. Cảm giác vừa chơi vừa thưởng thức nghệ thuật rất thú vị”.

Anh Thomas Becker (du khách đến từ Đức) bày tỏ niềm vui và sự háo hức khi tham gia chơi Bài Chòi. Mặc dù không hiểu hết lời hô nhưng anh vẫn nghe được kết quả mỗi con bài.

“Tôi cảm nhận được năng lượng rất đặc biệt và bị cuốn hút bởi những giai điệu này. Mọi người cười với nhau, chờ đợi từng con bài. Tôi thấy mình dường như không còn là khách du lịch mà được sống trong chính văn hoá của người dân nơi đây”, anh Thomas Becker cho biết.

Mỗi độ xuân về, giữa sắc màu rực rỡ và dòng người tấp nập, tiếng hô Bài Chòi vẫn đều đặn vang lên giữa lòng phố cổ rêu phong. Đó không chỉ là trò chơi, mà là một không gian diễn xướng lưu giữ tiếng nói, cách nghĩ, nếp cảm của con người nơi đây. Và cũng chính thanh âm giản dị đó đã níu bước bao người, để rồi trong những ngày chuyển giao giữa năm cũ - năm mới, giữa vô vàn lựa chọn vui chơi, nhiều người vẫn tìm về một chòi tre nhỏ bên dòng sông Hoài thơ mộng, ngồi giữa cộng đồng, nghe xuân cất tiếng từ những tiếng hô thân thương: Đi chơi Bài Chòi thôi bà con ơi!

QUỐC KHÁNH