Người Xơ Đăng cúng rừng

Những ngày đầu xuân, chúng tôi đến gặp già làng Nguyễn Văn Xuyên ở Làng Tắk Ta, xã Trà Linh. Tại đây già Xuyên đang họp bàn các nghi thức cúng Thần Rừng với bà con Xơ Đăng. Bên ché rượu cần, già Xuyên nói lại cho dân làng về thời gian, thể thức, lễ vật để dâng lên Thần Rừng cũng như ý nghĩa tâm linh của nghi thức văn hóa này. Trong đó, quy định của người Xơ Đăng là đúng 3 năm sẽ cúng rừng một lần, già làng làm chủ cúng và các sản vật từ rừng sẽ được hiến tế.

Nơi diễn ra lễ cúng rừng là khoảng sân rộng gần bìa rừng. Tại đây dân làng dựng cây nêu được trang trí nhiều hoa văn đẹp mắt và các sản vật dâng lên thần rừng sẽ được treo lên cây nêu để thần linh chứng giám. Trong bài cúng, già làng sẽ kể lại công ơn của rừng đã ban cho dân làng được mùa, không đau ốm trong suốt 3 năm qua.Tạ ơn rừng đã cho làng củ quả, thực phẩm. Đi liền với nghi thức cúng thần rừng, thì người Xơ Đăng cũng đã cúng Thần Sâm, bởi cây Sâm đã mang lại cho họ sự đổi đời. Và cây Sâm cũng là một loại thần dược được bà con Xơ Đăng dùng để chữa bệnh.

Nghi thức cúng rừng xuất hiện từ ngàn đời nay. Đã ăn sâu vào tâm thức và trở thành nét văn hóa truyền thống, thể hiện sự coi trọng thiên nhiên của dân làng Xơ Đăng. Bà con sống dựa vào núi rừng nên việc tổ chức lễ cúng tạ ơn thần rừng cũng là lẽ đương nhiên trong văn hóa phương đông. Nghi thức cúng rừng thể hiện được lòng tri ân, trân trọng những điều tốt đẹp của con người trước thiên nhiên, vạn vật. Đây cũng là một nét văn hóa mới để góp phần vào kho tàng văn hóa dân gian phục vụ cho mục đích phát triển du lịch khám phá văn hóa cho địa phương.

Bao đời gắn bó với rừng, giữ rừng để có cơm no, áo ấm, bà con Xơ Đăng ở chân núi Ngọc Linh coi rừng như mái nhà chung của mình. Giờ đây, khi cây Sâm Ngọc Linh đang mở ra cơ hội làm giàu, thì rừng càng có ý nghĩa quan trọng với cộng đồng người Xơ Đăng. Và cái bụng họ càng vui hơn, khi nghi thức tâm linh, cúng “thần rừng” được phục dựng và tái hiện ở những sự kiện lớn của quê hương. Và khi xuân đến, đất trời hòa quyện vào nhau, vạn vật nơi rừng xanh đua nhau khoe sắc, rộn ràng nhựa sống, dân làng Xơ Đăng lại tất bật vào rừng làm lễ cúng tạ thần linh sau những tháng ngày no ấm, an bình.