Khai mở "kho báu" bản địa vùng Nam Giang

Khai mở "kho báu"

Trong đời sống của đồng bào Cơ Tu ở vùng đất Nam Giang, nền văn hóa bản địa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Những năm gần đây, các giá trị văn hóa đặc trưng không chỉ hiện diện trong sinh hoạt cộng đồng mà còn từng bước trở thành sản phẩm phục vụ du lịch và tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

Trong quá trình đó, phương pháp “Săn tìm kho báu” (Treasure Hunting) do Dự án EMMi triển khai từ năm 2021 đã mang đến một góc nhìn mới về cách khai thác các giá trị bản địa. Thay vì chỉ tập trung vào từng sản phẩm riêng lẻ, cộng đồng được khuyến khích nhìn nhận toàn diện hơn các nguồn lực sẵn có để phát triển đồng thời sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm du lịch.

Từ cách tiếp cận này, nhiều hộ dân đã thay đổi tư duy sản xuất. Thay vì bán nguyên liệu thô, bà con chú trọng chế biến, đóng gói, hoàn thiện sản phẩm nhằm gia tăng giá trị. 

Nhiều sản phẩm đặc trưng đã hình thành như si rô gừng đỏ, dầu đậu phụng, mè tự nhiên, các mặt hàng thổ cẩm, đan lát và trang sức thủ công. Không ít sản phẩm đã có mặt tại các cửa hàng thực phẩm sạch, khách sạn, khu nghỉ dưỡng ở Đà Nẵng, phố cổ Hội An; một số mặt hàng thủ công còn được xuất khẩu sang Nhật Bản và bày bán tại các sân bay quốc tế như Kansai, Narita và Osaka.

Bên cạnh đó, người dân còn khai thác chính bản sắc văn hóa của mình để phát triển du lịch cộng đồng. Những nghề truyền thống, tập quán sinh hoạt, ẩm thực địa phương hay các điệu múa dân gian của người Cơ Tu trở thành những trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách khi đến với vùng đất Nam Giang.

Theo anh Atu Bhơ Rju, điều thay đổi lớn nhất là người dân đã nhận ra giá trị từ chính những gì vốn quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày.

“Trước đây nhiều sản vật và nghề truyền thống chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt hoặc được bán nhỏ lẻ. Nay chúng đã trở thành sản phẩm phục vụ du khách và mang lại thu nhập cho gia đình. Khi nghề truyền thống tạo ra giá trị kinh tế, bà con cũng có ý thức hơn trong việc gìn giữ và truyền lại cho thế hệ trẻ”, anh chia sẻ.

Giữ hồn, nuôi sinh kế

Sau khi xác định được những thế mạnh của địa phương, Hợp tác xã Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu – Nam Giang (HTX) trở thành đầu mối kết nối người dân tham gia sản xuất sản phẩm và phát triển du lịch cộng đồng.

Hoạt động theo nguyên tắc lấy cộng đồng làm trung tâm, HTX vừa hỗ trợ tổ chức sản xuất, xây dựng sản phẩm, vừa tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ các hoạt động kinh tế cộng đồng.

Hiện HTX có 652 thành viên tham gia trong 62 nhóm sáng kiến cộng đồng, hình thành mạng lưới liên kết từ sản xuất sản phẩm, cung cấp dịch vụ đến tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho du khách. Tùy điều kiện và khả năng của mình, mỗi người dân đều có thể tham gia vào chuỗi giá trị, từ làm sản phẩm thủ công, cung cấp dịch vụ ăn uống, lưu trú đến hướng dẫn các hoạt động trải nghiệm văn hóa và thiên nhiên.

Trong năm 2025, HTX đã tổ chức khoảng 50 tour, đón hơn 600 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm. Các sản phẩm du lịch ngày càng đa dạng, từ trải nghiệm văn hóa cộng đồng, du lịch địa chất đến các chương trình đạp xe khám phá làng quê và hệ sinh thái miền núi.

Đáng chú ý, trong tổng doanh thu khoảng 1,5 tỷ đồng của HTX năm 2025, gần 1 tỷ đồng, tương đương 65%, được chi trả trực tiếp cho người dân tham gia cung cấp dịch vụ. Phần còn lại được sử dụng cho vận hành HTX, phát triển sản phẩm mới và tái đầu tư cho các hoạt động cộng đồng.

Ông Briu Thương, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu – Nam Giang nhìn nhận, khi thu nhập gắn trực tiếp với các sản phẩm và dịch vụ văn hóa, người dân có thêm động lực để duy trì nghề truyền thống, nâng cao chất lượng phục vụ và bảo vệ những giá trị đặc trưng của cộng đồng.

“Những điệu múa truyền thống, nghề dệt, nghề đan lát hay các tập quán văn hóa không còn chỉ là ký ức hay hoạt động sinh hoạt thường ngày, mà đã trở thành một phần của sinh kế. Khi văn hóa mang lại thu nhập, việc bảo tồn cũng trở nên thiết thực và lâu dài hơn”, ông Thương nói.

ĐÌNH NGUYÊN