Phát huy giá trị Chỉ dẫn địa lý quế Trà My

Có tên gọi là quế Trà My bởi nó có nguồn gốc từ vùng núi Trà My. Do sinh trưởng ở khu vực có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc biệt nên quế Trà My có những đặc tính vượt trội hơn tất cả các loại quế khác trong nước và quốc tế.

Dưới thời nhà Nguyễn, cao sơn Ngọc quế Trà My được xem là sản vật quý để cống nộp cho triều đình hằng năm. Hình ảnh cây quế được vua Minh Mạng cho khắc trên nghị đỉnh trong bộ Cửu đỉnh ở cung đình Huế. Qua đây cho thấy giá trị thực sự của cây quế Trà My đã được biết đến từ rất lâu đời.

Quế Trà My luôn được thu mua với giá cao bởi chất lượng. Qua các tài liệu cho thấy, sản phẩm quế Trà My rất nổi tiếng, đã được các nơi trong nước và quốc tế sử dụng từ rất sớm.

 Với đặc trưng về thổ nhưỡng, khí hậu vùng núi cao đã tạo cho cây quế Trà My những đặc tính vượt trội như có vị cay nồng, đậm đà và ngọt hơn bất kỳ loại quế nào khác.

Vỏ quế Trà My có màu sắc rực rỡ, bên ngoài đậm hơn các loại quế khác và chứa rất nhiều tinh dầu, giống như một lớp dầu dày cộm chứa đầy trong vỏ. Chính vì thế, sản phẩm quế Trà My đã có mặt ở hầu hết thị trường châu Á, châu Âu cách đây vài chục năm.

Sự tồn tại của sản phẩm quế Trà My từ những cuộc giao thương trong quá khứ là sự xác nhận chắc chắn về một loại quế mà giá trị của nó không có nơi nào sánh được.

Hằng năm có hơn 500 tấn quế thương phẩm dạng quế kẹp, quế ống luôn chiếm ưu thế hàng đầu về chất lượng trong xuất khẩu.

Với đồng bào khu vực Trà My, từ xa xưa, quế Trà My được xem như một cây thuốc quý. Người Mơ Nông Ca Dong, Xê Đăng đã biết đến công dụng và mài vỏ quế để chiết xuất tinh dầu để phòng chống bệnh tật như phong hàn, cảm lạnh, nhức đầu, đau bụng…Các danh y thường dùng tinh dầu quế có tính dương để chữa các bệnh về tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn.

Ông Nguyễn Thành Tiêu người dân tộc Mơ Nông ở tại xã Trà Leng được mệnh danh là vua trồng quế ở xứ sở cao sơn ngọc quế. Theo ông Tiêu, giai đoạn trước năm 1995, một cây quế gốc Trà My khoảng chừng 10 năm tuổi có thể bán được hơn 10 chỉ vàng.

Chỉ cần nắm trên tay một ống quế kẹp là đổi được 2 chỉ vàng. Đây thực sự là thời điểm vàng son của cây quế Trà My.

Từ năm 2011 đến nay, khi tỉnh Quảng Nam cũ đăng ký chỉ dẫn địa lý cho vỏ quế Trà My đã đưa giá trị thu mua tăng lên giúp cho người trồng quế yên tâm phát triển.

Gia đình ông Nguyễn Thành Tiêu có hơn 20 héc ta quế gốc Trà My; mỗi năm gia đình ông tiếp tục gieo ươm hơn 200 nghìn cây giống để mở rộng diện tích.

“Quế Trà My đã có chỉ dẫn địa lý. Chúng tôi vận động bà con trồng thêm mỗi gia đình cũng khoảng 500 đến 600 cây 1 năm. Gia đình nào có nhiều giống quế thì trồng cỡ hơn ngàn cây. Không riêng bản thân tôi mà bà con sẽ tiếp tục trồng. Cây này thuộc gia truyền của bà con rồi. Bà con ở đây rất đam mê cây quế và trồng từ thời xa xưa tới giờ” – ông Tiêu nói thêm.

Sau khi được đăng ký chỉ dẫn, hoạt động thương mại liên quan đến cây quế Trà My đã được khôi phục trở lại. Việc thu mua cũng rất đa dạng, nhiều hình thức.

Cùng với việc người dân tự khai thác vỏ quế mang đi bán thì các hộ kinh doanh cũng vào tận vườn mua và tự tổ chức khai thác. Mục đích là tạo nên những sản phẩm đúng theo quy cách, có hình dáng đẹp, bắt mắt và đạt chất lượng tốt nhất.

Theo định hướng quy hoạch, đến năm 2030, vùng quế Trà My phấn đấu đạt quy mô khoảng 10.000 ha, trong đó ổn định vùng nguyên liệu 7.500 ha và trồng mới 2.500 ha. Đây là quy mô đủ lớn để hình thành vùng dược liệu và hương liệu có khả năng cạnh tranh nếu được tổ chức theo chuỗi giá trị đồng bộ.

Quế Trà My hiện phân bố chủ yếu ở vùng núi phía tây thành phố, nơi có khí hậu mát ẩm quanh năm và lượng mưa lớn. Diện tích quế toàn vùng đạt gần 4.000 ha, tập trung tại các xã như Trà Leng, Trà Vân, Nam Trà My hay Trà Tập.

Việc cấp chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý Trà My cho sản phẩm quế vỏ góp phần khuyến khích phát triển vùng nguyên liệu dồi dào và kinh doanh, chế biến sản phẩm đa dạng từ cây quế để xuất khẩu ra thị trường trong nước và thế giới.  Từ đây sẽ dần khôi phục lại giá trị kinh tế cho Cao sơn ngọc quế Trà My và giúp cho người dân vùng núi thành phố thoát nghèo bền vững.

Ngày 15-5-2026, UBND xã Trà Leng phối hợp với Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng tổ chức hội thảo với chủ đề: “Hành trình Quế Trà Leng – Từ giá trị lịch sử đến phát triển bền vững”.

Tại hội thảo, nhiều tham luận tập trung làm rõ chiều sâu lịch sử, giá trị văn hóa cũng như tiềm năng phát triển thương hiệu Quế Trà Leng, nổi bật như: “Quế Trà My – Hành trình vươn xa từ chiều sâu lịch sử”, “Người M’nông và Ca Dong với cây Quế Trà My”, “Quế Trà My – Tiềm năng vươn ra thị trường lớn từ khoa học và công nghệ” hay “Định hình vùng trồng Quế Trà My – lấy Trà Leng làm trung tâm phát triển”.

Dịp này, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, UBND xã Trà Leng và Furama Resort Danang ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược theo mô hình “3 nhà” gồm nhà trường – chính quyền địa phương – doanh nghiệp. Chương trình hợp tác hướng đến phát huy thế mạnh của mỗi bên trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế bản địa và sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Theo ông Châu Minh Nghĩa - Chủ tịch UBND xã Trà Leng, việc phát triển công nghiệp chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm là một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị quế Trà My. Nếu chỉ dừng ở khai thác nguyên liệu thô, giá trị kinh tế của cây quế sẽ rất hạn chế và dễ phụ thuộc vào biến động thị trường. Khi kết hợp khoa học - công nghệ với tri thức bản địa, có thể phát triển một hệ sinh thái sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

BẢO TRÂN