Vững tâm trước “cơn sóng thần” AI - Kỳ 3: Giữ vững trận địa tư tưởng trong kỷ nguyên số

Nâng cao “sức đề kháng”

Không phủ nhận những giá trị mà trí tuệ nhân tạo mang lại cho đời sống con người, nhưng điều nguy hiểm nhất mà AI đặt ra không nằm ở bản thân công nghệ, mà nằm ở khía cạnh công nghệ bị lợi dụng để thao túng nhận thức xã hội. Khi AI có thể tạo ra hàng loạt thông tin giả, video giả, giọng nói giả với độ chân thực ngày càng cao, thì một bộ phận người dùng rất dễ bị cuốn vào ma trận thông tin hỗn độn, mất phương hướng trong tiếp nhận và đánh giá sự thật.

Đó cũng là lý do vì sao vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là kiểm soát công nghệ, mà quan trọng hơn là nâng cao “sức đề kháng” cho toàn xã hội trước những thông tin sai trái, xuyên tạc trên môi trường số.

“Sức đề kháng” ấy trước hết là bản lĩnh chính trị. Là khả năng nhận diện đúng - sai, thật - giả giữa một không gian mạng đầy biến động. Là sự tỉnh táo trước những thông tin giật gân, kích động. Là thái độ không vội tin, không vội chia sẻ khi chưa được kiểm chứng. Khi mỗi người dân biết đặt câu hỏi trước một thông tin bất thường, biết tìm đến nguồn chính thống để đối chiếu, biết tỉnh táo trước những luận điệu kích động, thì mỗi cá nhân đã trở thành một “lá chắn thông tin” cho chính mình, gia đình và cộng đồng.

Trong bối cảnh AI bùng nổ với ma trận thông tin hỗn độn, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng vì thế cần được đổi mới mạnh mẽ. Không chỉ truyền đạt kiến thức một chiều, mà phải trang bị phương pháp tư duy, kỹ năng kiểm chứng thông tin, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Thế hệ trẻ là lực lượng tiếp cận công nghệ nhanh nhất, nhưng cũng là nhóm dễ chịu tác động bởi các trào lưu, thuật toán đề xuất. Nếu không được trang bị nền tảng nhận thức vững vàng, người trẻ có thể bị cuốn vào “ma trận số”, nơi những quan điểm lệch lạc được lặp đi lặp lại, củng cố cảm xúc cực đoan và làm suy giảm khả năng đối thoại lý tính. Vì vậy, nâng cao “sức đề kháng” cho thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên không chỉ là dạy cách dùng công nghệ, mà còn là bồi dưỡng lý tưởng, trách nhiệm công dân, niềm tin vào con đường phát triển của đất nước.

Đối với cán bộ, đảng viên, yêu cầu này càng cao hơn. Mỗi cán bộ, đảng viên không chỉ phải “miễn dịch” trước thông tin sai trái, mà còn phải có khả năng giải thích, thuyết phục, định hướng dư luận trong phạm vi công tác và đời sống xã hội. Một đội ngũ cán bộ, đảng viên vững vàng về chính trị, sắc bén về lý luận, thành thạo kỹ năng số sẽ là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường mạng.

Nâng cao “sức đề kháng” cũng đồng nghĩa với việc không để khoảng trống thông tin bị lấp đầy bởi cái sai. Trong truyền thông hiện đại, thông tin chính thống nếu chậm, khô cứng, xa đời sống thì rất dễ bị lấn át bởi thông tin sai lệch nhưng được trình bày hấp dẫn, đánh vào cảm xúc. Vì vậy, cần chủ động “phủ xanh” không gian mạng bằng những nội dung tích cực, chính xác, sinh động, dễ tiếp cận. Cái đúng phải được nói kịp thời hơn, thuyết phục hơn, gần gũi hơn. Sự thật phải được trình bày bằng ngôn ngữ của thời đại số, trên nền tảng mà công chúng đang sử dụng, với hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Đây chính là yêu cầu xây dựng “lá chắn mềm” trong công tác tư tưởng. “Lá chắn mềm” không chỉ là ngăn chặn, gỡ bỏ, xử lý thông tin xấu độc; mà quan trọng hơn là tạo ra một môi trường thông tin lành mạnh, nơi cái đúng có sức lan tỏa, cái tích cực có sức hấp dẫn, cái chính thống có khả năng chạm tới công chúng. Khi niềm tin được bồi đắp bằng thông tin chính xác, bằng sự minh bạch, bằng những thành tựu cụ thể của đất nước, thì các luận điệu sai trái sẽ khó có đất để gieo rắc hoài nghi.

Trong quá trình đó, báo chí, truyền thông, tuyên giáo, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và mỗi người dân đều có vai trò riêng. Báo chí phải giữ vững vị trí là dòng thông tin chủ lưu, kịp thời phản ánh sự thật, phân tích sâu các vấn đề mới, phản bác có cơ sở những luận điệu sai trái. Các cơ quan tuyên giáo cần đổi mới phương thức truyền thông, nắm bắt xu hướng dư luận, tổ chức các chiến dịch truyền thông cộng đồng về phòng chống tin giả. Các tổ chức chính trị - xã hội cần vận động đoàn viên, hội viên sử dụng mạng xã hội văn minh, có trách nhiệm. Mỗi người dân cần hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin, cân nhắc trước khi chia sẻ.

“Lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, đây chính là chiến lược truyền thông tích cực, hiệu quả mà Đà Nẵng đã và đang triển khai. Các bài viết về thành tựu phát triển kinh tế- xã hội của thành phố Đà Nẵng luôn nhận được đánh giá chất lượng cao. Đây là minh chứng bằng kết quả thực tế là vũ khí phản bác sắc bén nhất. Khi người dân thấy được sự thay đổi tích cực của đô thị và đời sống, các luận điệu xuyên tạc về sự trì trệ của bộ máy sẽ tự khắc bị vô hiệu hóa.

Bên cạnh đó, việc lan tỏa gương người tốt, việc tốt và những hình ảnh nhân văn về con người Đà Nẵng không chỉ giúp xây dựng môi trường mạng xã hội “xanh”, mà còn tạo ra sự đề kháng tự nhiên cho người dân. Khi tâm trí cộng đồng được lấp đầy bởi những giá trị tích cực, các thông tin xấu độc sẽ khó cơ hội xâm nhập.

Một xã hội có “sức đề kháng” cao là xã hội không bị động trước tin giả, không hoang mang trước những chiến dịch xuyên tạc, không để cảm xúc nhất thời lấn át lý trí chính trị. Đó là nền tảng quan trọng để bảo vệ niềm tin của Nhân dân, bảo vệ sự thống nhất trong nhận thức và hành động, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ gốc rễ xã hội.

Làm chủ AI, giữ vững trận địa tư tưởng

“Cơn sóng thần AI” không chỉ nằm ở số lượng thông tin khổng lồ, mà còn ở khả năng làm nhiễu loạn nhận thức. Khi một hình ảnh giả có thể giống thật, một giọng nói giả có thể giống người thật, một lập luận sai có thể được trình bày bằng giọng văn mạch lạc, thì công chúng rất dễ rơi vào trạng thái nghi ngờ mọi thứ. Đó là nguy cơ nguy hiểm: không chỉ làm người ta tin vào cái giả, mà còn khiến người ta hoài nghi cả cái thật. Khi niềm tin xã hội bị bào mòn, khi sự thật bị đặt ngang hàng với xuyên tạc, nền tảng tư tưởng sẽ bị tấn công từ bên trong nhận thức.

Các thế lực thù địch, phản động có thể lợi dụng AI để bóp méo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, xuyên tạc đường lối phát triển của đất nước, kích động tâm lý bất mãn, cổ súy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Những luận điệu ấy không mới, nhưng được khoác lên hình thức mới, tốc độ mới, công cụ mới. Vì vậy, nếu chỉ dùng phương thức cũ để ứng phó, chúng ta sẽ dễ rơi vào thế bị động.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên AI trước hết phải bắt đầu từ nhận thức đúng về công nghệ. Không thần thánh hóa AI, nhưng cũng không xem nhẹ tác động của AI. Không né tránh AI, nhưng phải làm chủ AI. Công nghệ do con người tạo ra, phục vụ con người và phải được đặt dưới sự quản lý của xã hội. Vấn đề cốt lõi không phải là AI tự thân tốt hay xấu, mà là AI được sử dụng bởi ai, với mục đích gì, trên nền tảng giá trị nào và trong khuôn khổ pháp lý, đạo đức nào.

Từ nhận thức đó, cần phát triển tư duy mới về bảo vệ nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên số, trong đó có yêu cầu xây dựng lý luận về “chuyển đổi số trong công tác tư tưởng”. Công tác tư tưởng không thể đứng ngoài tiến trình chuyển đổi số. Ngược lại, phải chủ động ứng dụng AI, dữ liệu lớn, công nghệ phân tích xu hướng dư luận, hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện, nhận diện, phản bác thông tin sai trái ngay từ khi mới xuất hiện. Nếu các thế lực xấu dùng công nghệ để xuyên tạc, chúng ta càng phải dùng công nghệ hiện đại hơn, chính xác hơn, có trách nhiệm hơn để bảo vệ sự thật.

Một trong những yêu cầu bức thiết chính là chuyển đổi phương thức đấu tranh, từ “phản ứng” sang “chủ động dự báo” dựa trên công nghệ. Theo đó, cần thiết xây dựng trung tâm điều hành thông tin thông minh chuyên biệt cho công tác tư tưởng, tích hợp AI để rà quét, phân loại và cảnh báo sớm các luồng dư luận tiêu cực theo thời gian thực. Qua đó, giúp nhận diện nhanh chóng các “vùng nóng” tại cấp cơ sở; rút ngắn thời gian từ khi phát hiện tin độc đến khi có thông tin định hướng chính thống, đảm bảo tính “thời điểm vàng” trong truyền thông.

Song song đó, xây dựng kho dữ liệu số chính thống về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, lịch sử cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh, các tác phẩm lý luận kinh điển và những thành tựu phát triển của đất nước. Khi AI được “nuôi dưỡng” bằng nguồn dữ liệu chuẩn xác, các ứng dụng phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục, giải đáp chính sách, phản bác quan điểm sai trái sẽ có cơ sở để đưa ra thông tin đúng đắn hơn. Đây là hướng đi cần thiết để biến AI thành công cụ hỗ trợ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Cùng với đó, cần ứng dụng AI trong sản xuất nội dung tuyên truyền hiện đại. AI có thể hỗ trợ tạo đồ họa thông tin, video ngắn, bản tin đa phương tiện, chatbot giải đáp chính sách, hệ thống phân tích phản hồi xã hội. Nhưng công nghệ chỉ là công cụ; chất lượng chính trị, chiều sâu tư tưởng và tính chính xác của nội dung vẫn phải do con người kiểm soát. Công tác tư tưởng trong thời đại AI đòi hỏi sự kết hợp giữa trí tuệ chính trị, bản lĩnh lý luận, nghiệp vụ truyền thông và năng lực công nghệ.

Đặc biệt, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước “cơn sóng thần AI” không thể là nhiệm vụ riêng của một ngành, một lực lượng. Đây là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Cấp ủy, tổ chức Đảng các cấp phải chủ động xây dựng phương án đấu tranh phản bác thông tin sai trái trên lĩnh vực, địa bàn mình phụ trách. Cơ quan quản lý nhà nước về thông tin, truyền thông cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng an ninh mạng, báo chí, các nền tảng công nghệ để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cần phát huy vai trò vận động, tập hợp Nhân dân, lan tỏa thông tin tích cực, củng cố đồng thuận xã hội.

Thành phố Đà Nẵng đã thể hiện bước tiến dài trong việc làm chủ không gian mạng. Kết quả cho thấy hệ thống Fanpage từ cấp thành phố đến cơ sở đã được thiết lập đồng bộ và vận hành hiệu quả. Đây là một “cánh tay nối dài” giúp thông tin chính thống không còn nằm lại trong các văn bản khô khan mà len lỏi vào từng dòng thời gian của người dân trên Facebook, Zalo.

Sau cùng, trong mọi hoàn cảnh, sức mạnh căn bản nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn là sức mạnh của chân lý, của sự thật, của niềm tin được xây dựng từ thực tiễn cách mạng và thành quả phát triển đất nước. AI có thể tạo ra những lớp vỏ ngụy trang tinh vi, nhưng không thể thay thế sự thật lịch sử. AI có thể khuếch tán thông tin giả, nhưng không thể phủ nhận bản chất khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; không thể phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Khi toàn xã hội có “sức đề kháng” vững vàng, khi không gian mạng được phủ xanh bằng thông tin tích cực, khi AI được đặt trong khuôn khổ phát triển an toàn, nhân văn và có trách nhiệm, thì nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ không chỉ được bảo vệ vững chắc, mà còn được lan tỏa mạnh mẽ hơn trong đời sống.

HOÀNG PHAN - THANH THẢO – THÚY HẰNG