Hội khoa học lịch sử thành phố: Phát huy giá trị lịch sử, văn hóa xứ Quảng, góp phần xây dựng Đà Nẵng phát triển bền vững

Trong nhiệm kỳ 2017–2026, mặc dù gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 và quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, Hội Khoa học Lịch sử thành phố vẫn duy trì hoạt động ổn định, từng bước khẳng định vai trò tập hợp đội ngũ trí thức, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực lịch sử. Hội hiện có 150 hội viên, với hai chi hội trực thuộc là Chi hội Khoa học lịch sử Người cao tuổi và Chi hội Khoa học lịch sử Hội An.

Trong hoạt động chuyên môn, Hội tổ chức, phối hợp tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm có giá trị khoa học và thực tiễn, tập trung nghiên cứu các sự kiện, nhân vật và di sản tiêu biểu của Đà Nẵng và xứ Quảng. Nhiều công trình được thực hiện, xuất bản như “Chí sĩ yêu nước Thái Phiên qua các tư liệu mới”, “Cuộc khởi nghĩa vua Duy Tân 1916 qua tài liệu lưu trữ”, “Cuộc kháng chiến chống Liên quân Pháp - Tây Ban Nha tại Đà Nẵng (1858–1860)”, “Huyện Hoàng Sa qua tư liệu và Hồi ức” cùng các ấn phẩm “Miền Trung - Những vấn đề lịch sử”, “Xứ Quảng - Lịch sử, Di sản và Tư liệu”.

Hội duy trì xuất bản Đặc san Nghiên cứu xứ Quảng, từ năm 2017 đến nay đã phát hành 27 tập, bình quân hai số mỗi năm. Đặc san giới thiệu các nghiên cứu về lịch sử, văn hóa xứ Quảng, kinh tế biển và chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa, góp phần phổ biến tri thức lịch sử đến đông đảo bạn đọc.

Cùng với nghiên cứu, biên soạn và xuất bản, Hội tích cực tham gia tư vấn, phản biện, góp ý các vấn đề liên quan đến bảo tồn, phát huy giá trị di sản; cung cấp tư liệu, luận cứ khoa học phục vụ giáo dục truyền thống và tuyên truyền, khẳng định chủ quyền biển đảo Việt Nam. Những đóng góp trong nghiên cứu tư liệu, văn khắc Hán Nôm cũng góp phần phát huy giá trị di sản Ma nhai Ngũ Hành Sơn, được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2022.

Hiện nay, Hội đang triển khai đề tài “Lịch sử Đà Nẵng - Từ khởi thủy đến năm 2025”, do ThS. Bùi Văn Tiếng và TS. Võ Công Trí đồng chủ biên. Đề tài đã hoàn thành khoảng 80% khối lượng công việc, sưu tầm gần 150.000 trang tài liệu, bản đồ và hình ảnh bằng chữ Hán Nôm, tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Việt, tạo nền tảng tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu, kiểm chứng và làm sáng tỏ các vấn đề lịch sử Đà Nẵng qua các thời kỳ.

Bước vào nhiệm kỳ 2026–2031, Hội xác định sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: củng cố tổ chức, phát triển hội viên, thu hút các nhà nghiên cứu, giảng viên, giáo viên và trí thức trẻ, đặc biệt tại địa bàn Quảng Nam trước hợp nhất; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và giám định xã hội; tập trung hoàn thành các công trình nghiên cứu lịch sử có giá trị nền tảng; đẩy mạnh nghiên cứu, biên soạn, xuất bản; tổ chức các hội thảo khoa học gắn với những dấu mốc lịch sử quan trọng; tăng cường chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu lịch sử và đổi mới phương thức phổ biến tri thức.

Trong đó, Hội đặt mục tiêu hoàn thành đề tài “Lịch sử Đà Nẵng - Từ khởi thủy đến năm 2025” trên địa bàn thành phố trước hợp nhất vào tháng 6/2027; đồng thời thực hiện thủ tục mở rộng nghiên cứu trên toàn địa bàn thành phố mới, bao gồm tỉnh Quảng Nam trước hợp nhất, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2028 nếu được lựa chọn thực hiện theo quy định.

Hội cũng dự kiến triển khai công trình “Lịch sử Đảng bộ thành phố Đà Nẵng (1997–2025)”, đề xuất nghiên cứu “Địa danh hành chính thành phố Đà Nẵng (1946–2026)”, duy trì Đặc san Nghiên cứu xứ Quảng và phối hợp với Bảo tàng Đà Nẵng, Thư viện Tổng hợp Đà Nẵng xây dựng cơ sở dữ liệu lịch sử, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản và đưa tri thức lịch sử đến gần hơn với cộng đồng.

Với những nhiệm vụ trọng tâm đề ra, Hội Khoa học Lịch sử thành phố Đà Nẵng hướng đến tiếp tục củng cố tổ chức, nâng cao chất lượng nghiên cứu, phát huy vai trò tư vấn, phản biện khoa học, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy giá trị lịch sử và phục vụ sự phát triển bền vững của thành phố.

Phát biểu tại Đại hội, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Nguyễn Thị Thu Lan ghi nhận, biểu dương những kết quả Hội đạt được trong nhiệm kỳ qua, nhất là công tác nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn, công bố các công trình lịch sử; bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa; cung cấp luận cứ khoa học phục vụ giáo dục truyền thống, bảo vệ chủ quyền biển đảo và tham gia hoạt động giám sát, phản biện xã hội. 

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Nguyễn Thị Thu Lan đề nghị Hội sớm cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội thành chương trình, kế hoạch công tác toàn khóa và hằng năm; nghiên cứu phương thức tổ chức, điều hành phù hợp với đặc thù hoạt động, đồng thời phối hợp với các địa phương, đơn vị mở rộng, phát triển hội viên, nhất là tại khu vực phía Nam thành phố.

Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố nhấn mạnh nhiệm vụ ưu tiên là hoàn thành công trình “Lịch sử Đà Nẵng - Từ khởi thủy đến năm 2025”, đồng thời tăng cường phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng, kho lưu trữ và các hội chuyên ngành để đẩy mạnh sưu tầm, hệ thống hóa, số hóa tư liệu; chú trọng nghiên cứu lịch sử đấu tranh cách mạng và chủ quyền biển đảo.

Hội cần tiếp tục phát huy vai trò tư vấn, phản biện khoa học đối với các vấn đề về lịch sử, văn hóa, di sản, nhất là những nội dung còn có ý kiến khác nhau trong xã hội. Các ý kiến tư vấn phải có căn cứ khoa học, bảo đảm tính khách quan, độc lập về chuyên môn và khả năng thực thi, góp phần nâng cao chất lượng quyết sách, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Bên cạnh đó, Hội nghiên cứu đổi mới công tác phổ biến, giáo dục lịch sử, đưa tri thức lịch sử đến gần hơn với cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ; đa dạng hóa hình thức tuyên truyền trên các ấn phẩm, diễn đàn và nền tảng số, sớm xây dựng trang thông tin điện tử của Hội để giới thiệu các công trình nghiên cứu, kết nối với các diễn đàn nghiên cứu lịch sử. Đồng thời, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, tích cực tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và nâng cao chất lượng hoạt động giám sát, phản biện xã hội.

Đại hội đã hiệp thương bầu Ban Chấp hành khóa IV gồm 15 người, Ban Thường vụ gồm 7 người; ông Bùi Văn Tiếng tiếp tục được bầu giữ chức Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Đà Nẵng nhiệm kỳ 2026 - 2031.

THANH NGUYÊN