Lan tỏa ý chí vươn lên từ những mô hình sinh kế

Từ những mô hình nhỏ ...

Trong nhiều năm, tâm lý “làm đủ ăn” vẫn tồn tại ở một số hộ dân vùng cao. Sau khi gieo cấy, ruộng đồng thường ít được chăm sóc. Nương rẫy thu hoạch được bao nhiêu thì chi tiêu bấy nhiêu, đôi khi còn dành cho những lễ hội kéo dài.

Khi cuộc sống gặp khó khăn, nhiều người lại trông chờ vào nguồn hỗ trợ từ Nhà nước. Việc hoạch định phương án phát triển kinh tế lâu dài chưa thực sự được quan tâm.

Từ thực tế đó, nhiều cán bộ, đảng viên địa phương đã tìm cách khơi dậy ý thức làm ăn của bà con. Đảng viên Phạm Quang Hướng, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Nguyễn Trãi xã Trà Tập phụ trách thôn 4, là một trong những người tích cực thúc đẩy sự thay đổi này.

Tháng 10-2025, anh Hướng dành một phần tiền lương của mình hỗ trợ gia đình ông Nguyễn Ngọc Quý, một hộ dân chăm chỉ ở nóc C72, xây dựng mô hình kinh tế vườn. Gia đình ông Quý cũng góp thêm khoản tiền tích lũy để cùng đầu tư.

Từ đó, mô hình vườn – ao – chuồng dần hình thành. Phần mương nước quanh chân ruộng được mở rộng thành ao nuôi cá; phía trên ao dựng giàn tre trồng bầu, bí; mảnh vườn quanh chòi canh ruộng được rào lưới để nuôi gà, vịt; phần đất còn lại tận dụng trồng rau hữu cơ, quế và cau.

Sau một thời gian ngắn, khu vườn của ông Quý bắt đầu mang lại hiệu quả rõ rệt. Ao cá cung cấp nguồn thực phẩm ổn định, vườn rau xanh tốt, đàn gà sinh trưởng thuận lợi. Thấy hiệu quả, nhiều hộ dân xung quanh đã tìm đến học hỏi và thực hiện.

Chính quyền địa phương tiếp tục hỗ trợ cây giống, con giống từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Anh Phạm Quang Hướng hỗ trợ thêm 10 hộ dân triển khai mô hình, còn ông Nguyễn Ngọc Quý được bà con bầu làm nhóm trưởng để hướng dẫn cách phát triển kinh tế.

Các hộ dân cùng nhau đào ao, sửa chòi, làm hàng rào, mở đường đi lại. Kinh nghiệm trồng trọt và chăn nuôi cũng được chia sẻ giữa các gia đình.

Ông Nguyễn Ngọc Quý cho biết, trước đây nhiều diện tích đất quanh nhà bị bỏ hoang vì chưa nghĩ tới việc tận dụng phát triển chăn nuôi, trồng trọt. Từ khi bắt tay làm vườn, gia đình ông có thêm nguồn thực phẩm và khoản thu nhập để tiếp tục đầu tư cho vụ sau.

Từ mô hình nhỏ ban đầu, đến nay nhiều hộ trong nóc C72 đã mạnh dạn làm theo. Trong đó, gia đình anh Hồ Văn Tình là một trong những hộ tích cực nhất. Anh cho biết việc đào ao nuôi cá tận dụng nguồn nước tự chảy nên không tốn nhiều công chăm sóc. Các hộ còn chia sẻ cá giống cho nhau để cùng phát triển.

... đến động lực thoát nghèo

Không chỉ ở nóc C72, nhiều mô hình sinh kế mới cũng đang được hình thành ở các xã vùng cao của thành phố. Tại xã Trà Tập, mô hình nuôi hươu lấy nhung đang được bà con thử nghiệm.

Người tiên phong tham gia là ông Hồ Văn Lai, ở nóc Tak Ri, thôn 6. Ông vốn được bà con trong nóc tín nhiệm bởi tinh thần chịu khó, dám nghĩ dám làm và từng thành công với mô hình trồng sâm Ngọc Linh, đào ao nuôi cá.

Khi địa phương triển khai kế hoạch nuôi hươu, ông Lai chủ động đăng ký tham gia. Ông tìm hiểu kỹ thuật chăn nuôi qua mạng, đồng thời tham gia đoàn công tác ra Hà Tĩnh để học hỏi kinh nghiệm từ các trang trại nuôi hươu.

Sau khi trở về, ông cùng các hộ dân trong nhóm bắt tay xây dựng chuồng trại. Một phần đất vườn của gia đình được dùng làm khu nuôi chung cho cả nhóm. Các thành viên phân công nhau chăm sóc đàn hươu, chủ động nguồn thức ăn và theo dõi tình trạng vật nuôi.

Dù một số hộ phải di chuyển khá xa để đến khu chuồng trại, nhưng tất cả đều có tinh thần trách nhiệm, không bỏ bê việc chăm sóc hươu. Mỗi tháng, nhóm lại họp để trao đổi kinh nghiệm và thống nhất kế hoạch nuôi hươu.

Theo ông Hồ Văn Lai, trong số 12 con hươu được cấp cuối năm 2025 đã có một con bắt đầu ra nhung. Đơn vị cung cấp giống cũng cam kết hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm.

Chủ tịch UBND xã Trà Tập Lê Trung Thực cho biết, nhờ nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương chủ động triển khai các mô hình trồng trọt, chăn nuôi phù hợp với năng lực của bà con. Bên cạnh đó, địa phương yêu cầu các đơn vị trường học trên địa bàn tham gia hỗ trợ người dân xây dựng mô hình kinh tế, thoát nghèo bền vững. Để mô hình vận hành hiệu quả, cần có cán bộ, đảng viên, người có uy tín đứng ra phụ trách, đồng hành cùng bà con. Đồng thời khơi dậy động lực vươn lên và phát huy truyền thống đoàn kết trong đồng bào vùng cao.

“Nhà nước chỉ trao động lực, hỗ trợ sinh kế ban đầu và kỹ thuật. Quá trình triển khai mô hình, bà con phải có ý thức tự chủ với sinh kế của mình. Khi có lãi phải biết tái đầu tư cho giai đoạn tiếp theo để phát triển, nhân rộng mô hình, mở ra hướng giảm nghèo bền vững. Không thể sau khi kết thúc mô hình lại tiếp tục trông chờ vào nguồn hỗ trợ của Nhà nước”, ông Thực cho biết.

Giảm nghèo ở vùng cao vì thế không còn chỉ là câu chuyện hỗ trợ hay những con số thống kê. Đó là hành trình đánh thức ý chí vươn lên từ chính mỗi người dân.
Khi bà con bắt đầu biết tính chuyện lâu dài, biết chăm chút từng mảnh vườn, thả thêm con cá dưới ao hay nuôi thêm đàn gà sau nhà, con đường thoát nghèo cũng dần hiện hữu.

MINH PHƯƠNG