65 năm sau thảm họa da cam, những vòng tay vẫn nối dài

Nỗi đau còn lại sau chiến tranh

Hơn 65 năm qua, Nhân dân Việt Nam đã và đang phải gánh chịu một thảm họa da cam chưa từng có trong lịch sử loài người. Khoảng 4,8 triệu người bị phơi nhiễm chất độc hóa học, trong đó có hơn 3 triệu người là nạn nhân. Không chỉ để lại những hậu quả nặng nề đối với sức khỏe, hình thể con người, chất độc hóa học còn ảnh hưởng lâu dài đến môi trường và hệ sinh thái.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng với nhiều gia đình, những nỗi đau vẫn hiện diện qua từng ngày. Có những người mẹ dù tuổi đã cao vẫn lặng lẽ chăm sóc người con mang trên mình di chứng chất độc hóa học, có những gia đình dành cả cuộc đời để đồng hành cùng người thân bị khuyết tật, bệnh tật. Nỗi đau ấy không ồn ào nhưng dai dẳng, có khi đi qua nhiều thế hệ.

Chia sẻ tại Triển lãm “Da cam - Lương tri và Công lý” Đà Nẵng 2026, Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam cho biết, Đà Nẵng là một trong những địa phương chịu hậu quả nặng nề và kéo dài của chất độc hóa học sau chiến tranh. Thành phố hiện có trên 37.700 người tham gia kháng chiến được hưởng chính sách người có công, trong đó khoảng 4.790 người bị nhiễm chất độc hóa học; khoảng 17.350 người bị ảnh hưởng bởi chất độc hóa học, trong đó gần 3.900 người được hưởng chế độ người khuyết tật.

Đằng sau những con số ấy là những phận đời rất khác nhau nhưng cùng mang một dấu vết của chiến tranh. Có người cần hỗ trợ về vật chất, có người cần phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe, một chiếc xe lăn để thuận tiện hơn trong sinh hoạt, cũng có những người cần được học nghề, tạo việc làm để từng bước tự chủ cuộc sống.

Tại tọa đàm trực tuyến “65 năm - Từ thảm họa đến hành trình chung tay xoa dịu nỗi đau da cam” do Cổng Thông tin điện tử thành phố thực hiện, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin thành phố Nguyễn Văn An chia sẻ, bản thân ông từng có những năm trực tiếp tiếp nhận, tìm hiểu hồ sơ và gặp gỡ các nạn nhân. Điều khiến ông day dứt nhất là khi tận mắt chứng kiến những gia đình có người mắc bệnh hiểm nghèo, những đứa trẻ sinh ra với dị dạng, dị tật bẩm sinh. Những hình ảnh ấy để lại sự bàng hoàng, xúc động và cũng trở thành động lực để ông tiếp tục công việc của mình tại Hội.

Chính từ những cuộc gặp gỡ với từng phận người ấy, công việc chăm lo nạn nhân da cam không còn là những con số khô khan. Đó là sự sẻ chia với những cuộc đời mà chiến tranh đã lấy đi quá nhiều cơ hội.

Mỗi sự sẻ chia trở thành một điểm tựa

Tại Đà Nẵng, công tác chăm lo đời sống nạn nhân chất độc da cam luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố.

Chia sẻ tại Triển lãm “Da cam - Lương tri và Công lý” Đà Nẵng 2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi khẳng định: “Cùng với việc thực hiện đầy đủ các chính sách của Đảng và Nhà nước, Đà Nẵng đã huy động nhiều nguồn lực xã hội để hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, cải thiện đời sống, tạo sinh kế và giúp các nạn nhân chất độc da cam hòa nhập cộng đồng. Đó không chỉ là sự tiếp nối truyền thống nhân ái, nghĩa tình của dân tộc, mà còn thể hiện trách nhiệm của chính quyền đối với những người đã chịu nhiều thiệt thòi do chiến tranh gây ra”.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Thành hội, Trung tâm trực thuộc và các cấp Hội thành viên thuộc Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin thành phố đã vận độg các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước được hơn 7,2 tỷ đồng. Từ nguồn lực này, nhiều hoạt động chăm sóc, hỗ trợ được triển khai đến từng hoàn cảnh, hỗ trợ 11.355 lượt nạn nhân da cam tại cộng đồng.

Hội đã trao 3.310 suất quà Tết trị giá 1,655 tỷ đồng; trao học bổng cho 32 nạn nhân với tổng trị giá 86 triệu đồng; hỗ trợ đột xuất 750 lượt đối tượng với kinh phí 900 triệu đồng và hỗ trợ xe lăn, xe lắc cho 50 người.

Những phần quà Tết, suất học bổng, khoản hỗ trợ đột xuất hay chiếc xe lăn được trao đi có thể không đủ để khỏa lấp những khó khăn kéo dài nhiều năm, nhưng mang theo thông điệp sẻ chia, đồng hành cùng nạn nhân da cam.

Sự chăm lo ấy cũng không dừng lại ở những hỗ trợ trước mắt. Tại 3 cơ sở Trung tâm Bảo trợ nạn nhân chất độc da cam và trẻ em bất hạnh thành phố, hơn 120 em được nuôi dưỡng bán trú, phục hồi chức năng, học văn hóa và học nghề. Các em được làm quen với những công việc phù hợp như may, làm hoa, kết cườm, làm hương. Một em tại cơ sở 1 đã được giới thiệu để doanh nghiệp tiếp nhận làm việc, từng bước hòa nhập với cộng đồng.

Ý nghĩa của việc chăm lo cũng nằm ở đó: không chỉ giúp một người vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn trao cho họ cơ hội để tự tin hơn với ngày mai.

Anh Nguyễn Ngọc Phương, một nạn nhân chất độc da cam, là một câu chuyện như vậy. Sau khi học nghề tại Thành phố Hồ Chí Minh, anh trở về Đà Nẵng và được Hội tạo điều kiện hướng dẫn nghề cho các em tại Trung tâm. Từ một người từng gặp nhiều khó khăn trong học tập và đi lại, anh trở thành người truyền lại những gì mình biết cho những người có hoàn cảnh thiệt thòi hơn.

Gieo thêm hy vọng cho ngày mai

Những phần quà, khoản hỗ trợ thiết thực giúp các gia đình nạn nhân vơi đi phần nào khó khăn trong cuộc sống; còn phục hồi chức năng, học nghề, tạo sinh kế và hòa nhập cộng đồng mở ra những cơ hội để họ từng bước ổn định cuộc sống và tự tin hơn trên chặng đường phía trước.

Theo kế hoạch 6 tháng cuối năm 2026, Hội tiếp tục duy trì mô hình nuôi dưỡng bán trú cho 120 em nạn nhân da cam và trẻ em bất hạnh; tổ chức xông hơi giải độc, phục hồi chức năng cho khoảng 60-80 nạn nhân. Đồng thời, hỗ trợ nạn nhân tại cộng đồng bằng nhiều hình thức như sửa chữa nhà, hỗ trợ sinh kế, trợ dưỡng thường xuyên, học bổng, trợ cấp khó khăn đột xuất và hỗ trợ trong những dịp lễ, Tết.

Theo ông Nguyễn Văn An, “xoa dịu nỗi đau da cam” là một quá trình lâu dài để nạn nhân có thể vơi bớt đau khổ, có cuộc sống ổn định, tự tin và hạnh phúc hơn; từ những nhu cầu căn bản như ăn, ở, đi lại, học hành đến giao tiếp, hưởng thụ đời sống văn hóa tinh thần và hòa nhập cộng đồng.

Bởi vậy, Hội tiếp tục xác định việc vận động nguồn lực xã hội là một phần quan trọng trong công tác chăm lo. Nhưng phía sau những khoản hỗ trợ vẫn còn một điều lớn hơn: đó là trách nhiệm không để những con người đã chịu quá nhiều thiệt thòi phải bước đi một mình.

Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thành phố Trương Chí Lăng chia sẻ đặc biệt xúc động khi nói về trách nhiệm của những người từng là đồng đội trong chiến tranh.

“Có một nguyên tắc mà người lính luôn ghi nhớ trên chiến trường: không bao giờ được bỏ lại đồng chí, đồng đội mình phía sau. Nhưng mà hôm nay, tôi xin nói nguyên tắc ấy trên một cái phương diện khác. Đó là xin đừng bỏ lại phía sau những đứa con, những đứa cháu của đồng đội chúng tôi”, ông chia sẻ.

Một câu nói ngắn nhưng như chạm vào phần sâu nhất của câu chuyện nổi đau da cam. Bởi chiến tranh đã lùi xa, những người lính năm nào cũng đã già đi, nhưng những đứa con, đứa cháu của họ vẫn đang sống cùng hậu quả do chất độc da cam để lại.

Ông Lăng cho biết, phần lớn cựu chiến binh thời kỳ kháng chiến chống Mỹ nay đã ngoài 70 tuổi, có người gần 90 tuổi. Mỗi năm, những người lính năm xưa lại tiễn thêm đồng đội về với đất mẹ. Vì vậy, theo ông, việc gì có thể làm được cho đồng đội hôm nay thì phải làm ngay, không để ngày mai.

Lời nhắn ấy cũng là lời nhắc về sự cấp thiết trong công tác chăm lo. Bởi thời gian không chờ đợi. Những người từng trực tiếp đi qua chiến tranh ngày một già đi, trong khi hậu quả của chất độc hóa học vẫn còn hiện diện ở các gia đình và qua nhiều thế hệ.

Cùng với việc tiếp tục chăm lo, hỗ trợ các nạn nhân, công tác tuyên truyền cũng mang một ý nghĩa đặc biệt. Cần để nhiều người hiểu về thảm họa da cam ở Việt Nam, hiểu rằng hậu quả của chất độc hóa học vẫn còn hiện hữu và sự sẻ chia dành cho nạn nhân không phải là câu chuyện của riêng một thế hệ.

Kỷ niệm 65 năm Thảm họa da cam ở Việt Nam (10/8/1961 - 10/8/2026), những hoạt động chăm lo vì thế càng mang thêm ý nghĩa. Đây không chỉ là nhắc nhớ về một thảm họa đã đi qua, mà còn là dịp để nhìn về những con người vẫn đang sống cùng hậu quả của nó, để sự tri ân không dừng lại ở lời nói mà được tiếp nối bằng những việc làm cụ thể.

65 năm là một khoảng thời gian rất dài. Nhưng với những gia đình nạn nhân da cam, hành trình ấy vẫn chưa kết thúc.

Trong hành trình đó, đôi khi một món quà nhỏ, một suất học bổng, một chiếc xe lăn, một buổi phục hồi chức năng hay một cơ hội việc làm không chỉ mang giá trị vật chất. Đó là lời nhắn rằng họ vẫn được cộng đồng nhìn thấy, được quan tâm và không bị bỏ lại phía sau.

Như thông điệp ông Nguyễn Văn An gửi đến cộng đồng thông qua tọa đàm trực tuyến “65 năm - Từ thảm họa đến hành trình chung tay xoa dịu nỗi đau da cam”: các tổ chức, cá nhân, nhà hảo tâm, các tổ chức nhân đạo trong và ngoài nước hãy cùng đồng hành, cùng góp sức để tạo điều kiện tốt nhất cho hành trình xoa dịu nỗi đau da cam, với phương châm không để bất kỳ nạn nhân chất độc da cam nào bị bỏ lại phía sau.

Những hành động của hôm nay sẽ giúp cho những ngày phía trước của các nạn nhân nhẹ đi một phần. Đó cũng là cách những vòng tay yêu thương tiếp tục nối dài, để từ ký ức về một thảm họa, hôm nay được vun đắp thêm những giá trị của lòng nhân ái, trách nhiệm và công lý.

THANH THẢO