Bánh ú tro Mùng 5

Từ 01 giờ sáng, căn bếp nhỏ của gia đình bà Trần Thị Thu Tâm (phường Hội An Tây) đã sáng đèn để chuẩn bị những mẻ bánh đầu tiên. Bắt đầu từ mùng 2 tháng 5 âm lịch, gia đình bà vào vụ sản xuất với sản lượng khoảng 50.000 - 60.000 chiếc bánh, đồng thời thuê khoảng 20 lao động địa phương với mức công 400.000 đồng/người/ngày.

Để chuẩn bị cho vụ bánh, từ tháng 2, bà Tâm đã đặt mua lá gói, đến tháng 4 thì tích trữ tro - nguyên liệu quan trọng tạo nên hương vị đặc trưng của bánh ú tro. Sau khi hoàn thiện, sản phẩm không chỉ phục vụ người dân tại địa phương mà còn được chuyển đến nhiều nơi khác. Những ngày thường, gia đình bà trồng rau để mưu sinh, còn mùa bánh Mùng 5 đã trở thành nguồn thu nhập đáng kể của cả gia đình.

Tại xã Đại Lộc, không khí làm bánh cũng diễn ra nhộn nhịp không kém. Âm thanh vo nếp, gói bánh, buộc lạt, vớt bánh hòa cùng hơi nóng nghi ngút từ những nồi luộc tạo nên nét đặc trưng của mùa bánh truyền thống.

Gia đình anh Đỗ Ngọc Đại là một trong những hộ gắn bó với nghề làm bánh ú tro nhiều năm nay. Vào mùa cao điểm, cơ sở của anh huy động gần 50 lao động, kể cả những người nhận nguyên liệu về nhà gói bánh.

Theo anh Đại, sản lượng bánh năm nay tăng khoảng 30% so với năm trước. Lao động làm trực tiếp có thu nhập khoảng 300.000 đồng/người/ngày; đối với những người nhận nguyên liệu về nhà gói, tiền công được tính theo sản phẩm, khoảng 300.000 đồng cho mỗi 1.000 chiếc bánh hoàn thiện.

Bánh ú tro xứ Quảng được làm từ gạo nếp ngâm nước tro, gói bằng lá rồi luộc trong nhiều giờ. Khi chín, bánh có màu vàng hổ phách, mềm dẻo, vị thanh mát đặc trưng. Bánh ú tro có nhân hiện được bán với giá khoảng 45.000 đồng/chục (12 cái), trong khi bánh không nhân dao động khoảng 20.000 đồng/chục. Khi thưởng thức, người dân thường ăn kèm với đường cát vàng hoặc đường cát trắng.

Tết Đoan Ngọ diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, thời điểm bước vào cao điểm nắng nóng của mùa hè. Theo quan niệm dân gian, đây là dịp “diệt sâu bọ”, cầu mong sức khỏe và bình an cho gia đình. Những món ăn có tính thanh mát, dễ tiêu hóa vì thế trở thành một phần không thể thiếu trong ngày lễ truyền thống này.

Trải qua nhiều thế hệ, bánh ú tro đã vượt ra khỏi ý nghĩa của một món ăn dân dã để trở thành nét văn hóa đặc trưng của vùng đất Quảng Nam - Đà Nẵng. Mỗi mùa Tết Đoan Ngọ về, những chiếc bánh nhỏ bé lại gợi nhớ hương vị quê nhà, góp phần gìn giữ ký ức và bản sắc văn hóa của người dân xứ Quảng.

ĐÌNH NGUYÊN