Đà Nẵng với cơ chế đặc thù: Những gợi mở từ thực tiễn để hoàn thiện Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo

Cơ chế đặc thù mở không gian cho những mô hình phát triển mới

Một chủ trương đúng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kiểm nghiệm bằng thực tiễn. Với Đà Nẵng, Nghị quyết số 136/2024/QH15 không chỉ tạo thêm cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển kinh tế - xã hội, mà còn mở ra không gian thể chế để thành phố chủ động thử nghiệm những cách làm mới trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 136 không nằm ở việc trao thêm thẩm quyền cho địa phương, mà ở tư duy phát triển được thể hiện qua những cơ chế mới. Lần đầu tiên, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt vào vị trí trung tâm của một cơ chế đặc thù dành cho địa phương, trở thành động lực tạo lập lợi thế cạnh tranh mới thay vì chỉ là lĩnh vực hỗ trợ phát triển.

Từ cơ chế đó, Đà Nẵng đã nhanh chóng chuyển hóa cơ chế, chính sách thành hành động. Giai đoạn 2021-2025, thành phố thông qua danh mục 66 dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với tổng kinh phí khoảng 2.400 tỷ đồng; triển khai các dự án hạ tầng nghiên cứu, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đồng thời tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và công nghệ số.

Điều đáng ghi nhận không chỉ là quy mô đầu tư, mà còn là sự chuyển dịch trong tư duy phát triển. Thay vì dựa chủ yếu vào các yếu tố truyền thống như đất đai, lao động hay vốn đầu tư, Đà Nẵng lựa chọn khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm nền tảng nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Trong quá trình đó, thành phố từng bước hình thành các mô hình thử nghiệm như không gian đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm mở (living lab), cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, kết nối viện nghiên cứu, trường đại học với khu vực sản xuất. Những mô hình này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn cung cấp thực tiễn phong phú cho việc đánh giá hiệu quả của các chính sách mới.

Chính từ những kết quả đó, có thể thấy cơ chế đặc thù không chỉ nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho một địa phương, mà còn tạo điều kiện để xuất hiện những mô hình phát triển mới, góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn cho quá trình hoạch định và hoàn thiện chính sách ở phạm vi rộng hơn.

Từ thực tiễn địa phương đến những gợi mở để hoàn thiện pháp luật

Việc Quốc hội ban hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo xuất phát từ yêu cầu phát triển mới của đất nước trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, xu thế cạnh tranh công nghệ toàn cầu và đòi hỏi phải hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Quá trình xây dựng luật được hình thành trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, tiếp thu chủ trương của Đảng và đánh giá yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

Trong bức tranh đó, thực tiễn triển khai các cơ chế đặc thù tại Đà Nẵng mang lại nhiều kinh nghiệm tham khảo có giá trị.

Những kết quả bước đầu về phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, đầu tư hạ tầng nghiên cứu, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hay thử nghiệm các mô hình quản trị mới cho thấy nhiều chính sách nếu được thiết kế với mức độ linh hoạt phù hợp sẽ tạo ra động lực phát triển mạnh mẽ hơn so với cách quản lý truyền thống.

Đó cũng là cơ sở thực tiễn giúp khẳng định yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các cơ chế về thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), phát triển thị trường khoa học và công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, thu hút nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác công - tư và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ.

Điều có ý nghĩa hơn cả là thực tiễn triển khai tại Đà Nẵng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của địa phương trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển. Mỗi mô hình thành công, mỗi chính sách được kiểm chứng bằng thực tiễn đều trở thành nguồn thông tin quý giá để các cơ quan hoạch định chính sách tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Thực tiễn vì thế không thay thế hoạt động lập pháp, nhưng luôn là nền tảng quan trọng để pháp luật bám sát cuộc sống, đáp ứng yêu cầu phát triển và nâng cao tính khả thi khi đi vào thực hiện.

Có thể nói, giá trị lớn nhất từ quá trình triển khai Nghị quyết số 136/2024/QH15 không chỉ nằm ở những kết quả phát triển của riêng Đà Nẵng. Quan trọng hơn, thành phố đã tạo ra những kinh nghiệm thực tiễn về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần làm phong phú thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình tiếp tục hoàn thiện thể chế quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Đó cũng chính là ý nghĩa của các cơ chế đặc thù: không chỉ tạo động lực cho địa phương bứt phá, mà còn đóng góp những dữ liệu khoa học có giá trị cho sự phát triển chung của đất nước.

Ts. Lê Đức Viên