Giữ màu xanh đại ngàn Ngọc Linh

Bảo vệ môi trường trước khi bị ô nhiễm

Trà Linh có hơn 61% diện tích được che phủ bởi rừng đặc dụng, nguyên sinh, phòng hộ xanh thẳm. Nhờ có diện tích rừng phong phú, đa dạng nên khí hậu ở Trà Linh mát mẻ quanh năm. Mùa hè nhiệt độ dao động ở mức 26⁰C, mùa đông có năm nhiệt độ xuống 4⁰C.

Môi trường thiên nhiên nơi đây rất trong lành, tinh khiết. Là điều kiện lý tưởng để sâm Ngọc Linh quý hiếm cùng hàng trăm loài dược liệu sinh trưởng, phát triển và tiềm năng rất lớn phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng. 

Hiện nay cư dân Xơ Đăng ở Trà Linh canh tác nông nghiệp vẫn giữ tập quán truyền thống, nghĩa là dựa vào dinh dưỡng từ thiên nhiên ban tặng để trồng lúa, tỉa bắp chứ không hề sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật...

Văn hóa tiềm thức của cư dân bản địa được hình thành từ tín ngưỡng coi trọng thiên nhiên. Người Xơ Đăng thờ các vị thần liên quan đến tự nhiên như thần núi, thần nước, thần nông, thần sông… Hằng năm đồng bào tổ chức các lễ hội tưng bừng như lễ cúng thần rừng, thần sâm, tết máng nước, tết lúa mới, tết lúa kho… để tạ ơn đấng siêu nhiên đã chở che, ban cho mùa màng bội thu, tặng cho con thú, nguồn nước trong lành nuôi sống bản làng.

Chính vì coi trọng thiên nhiên nên đồng bào rất ý thức trong việc giữ gìn môi trường sống trong lành, nhất là nguồn nước. Mỗi bản làng định kỳ hằng năm đều huy động toàn bộ thành viên tập trung dọn dẹp vệ sinh, chỉnh trang làng bản sạch đẹp, ngăn nắp.

Tuy nhiên, vài năm gần đây, khi đời sống người dân khá giả từ việc phát triển sâm Ngọc Linh, dược liệu đã kéo theo nỗi lo về môi trường bị tác động. Toàn xã hiện có 1.694 hộ dân với khoảng 6.792 nhân khẩu nhưng thống kê cho thấy mỗi ngày có hơn chục tấn hàng hóa, nhu yếu phẩm từ đồng bằng chuyển lên để cung ứng. Từ đây lượng rác thải sinh hoạt, túi nilon, chai nhựa, vỏ lon… xuất hiện vương vãi khắp nơi, lo ngại nhất là tại khu vực trồng sâm Ngọc Linh – vốn cần môi trường trong lành để sinh trưởng.

Theo UBND xã Trà Linh, hiện nay việc thu gom, phân loại, xử lý chất thải gặp nhiều khó khăn do xã chưa có bãi xử lý rác tập trung và không có phương tiện, nhân công đi thu gom xử lý vì địa bàn dân cư quá thưa thớt. Vì thế mà toàn bộ rác thải khó phân hủy được thu gom rồi đốt tại nhà hoặc chôn lấp ngay tại vườn của từng hộ dân nên về lâu dài sẽ gây ô nhiễm môi trường. Từ đó để lại hệ lụy khó lường đối với môi trường trồng sâm Ngọc Linh, môi trường sống cũng như chiến lược thu hút phát triển du lịch sinh thái tại Thủ phủ sâm Ngọc Linh.

Với quyết tâm mạnh mẽ, cam kết tạo ra bước đột phá trong công tác bảo vệ môi trường, kiểm soát chặt chẽ và hiệu quả các nguồn gây ô nhiễm, thúc đẩy phong trào chung tay hành động để xây dựng Trà Linh Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp, UBND xã Trà Linh ban hành kế hoạch bảo vệ môi trường xanh, sạch và không rác thải nhựa.

Chủ tịch UBND xã Trà Linh Trịnh Minh Hải chia sẻ, chương trình nhằm đánh giá, quản lý và đề xuất các biện pháp để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đặc biệt là vấn đề rác thải, hướng tới mục tiêu tạo ra một hệ sinh thái bền vững, an toàn và trong lành cho cộng đồng. Xã tập trung vào việc trồng thêm cây xanh, phân loại, thu gom và xử lý rác thải tại nguồn, hạn chế rác thải nhựa và giáo dục ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Qua đây sẽ mang lại nhiều lợi ích cả về kinh tế lẫn môi trường.

“Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng hình ảnh Trà Linh văn minh, sạch đẹp, là điểm đến du lịch sinh thái – dược liệu hấp dẫn. Nâng cao ý thức cộng đồng về phân loại rác thải, hạn chế nhựa, phát triển kinh tế tuần hoàn. Tạo ra sự thay đổi toàn diện và sâu rộng, mang tính đột phá trong công tác bảo vệ môi trường, nhằm xây dựng một môi trường sống trong lành, bền vững, góp phần thay đổi diện mạo xã Trà Linh, không để vùng đất ngọn nguồn phía Tây Nam của thành phố văn minh bị ô nhiễm được”, ông Hải cho biết.

Trà Linh đặt mục tiêu có 100% hộ gia đình, cơ quan, trường học được hướng dẫn phân loại rác tại nguồn; 90% rác hữu cơ được xử lý tại chỗ để làm phân vi sinh; giảm 70% túi nilon, sản phẩm nhựa dùng một lần tại chợ phiên, lễ hội; trồng mới ít nhất 100.000 cây xanh giai đoạn 2025 – 2030; hình thành ít nhất 02 mô hình “Thôn bản kiểu mẫu xanh – sạch – không rác thải nhựa”.

Xã sẽ thành lập Ban chỉ đạo để phân công trách nhiệm cho từng đoàn thể, khu dân cư. Hình thành Quỹ môi trường cộng đồng để có nguồn lực triển khai bảo vệ môi trường. Đưa tiêu chí vệ sinh môi trường vào đánh giá thi đua hộ gia đình – thôn bản hằng năm và kịp thời thưởng nóng các tập thể, cá nhân tiêu biểu có cách làm hay sáng tạo trong việc bảo vệ môi trường.

Hành động cụ thể, rõ ràng

Việc phát động toàn dân bảo vệ môi trường xanh, sạch và không rác thải nhựa trên địa bàn xã Trà Linh là chương trình, kế hoạch rõ ràng, quyết tâm chứ không chỉ là phong trào mang tính hình thức lấy lệ.

Để biến kế hoạch thành hành động, xã Trà Linh tập trung tăng cường công tác tuyên truyền nhân dân đồng thuận hưởng ứng. Tổ chức “Ngày Chủ nhật xanh” hàng tuần thu hút tất cả các cơ quan, doanh nghiệp, các tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể và các cộng đồng dân cư trên địa bàn xã tham gia làm sạch môi trường. Các hoạt động gồm dọn dẹp rác thải tại khu vực sinh sống, nơi làm việc, bãi đất trống, cống rãnh, kênh mương và các khu vực công cộng gắn với phong trào “Thôn bản xanh – sạch – đẹp”.

Lồng ghép giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong trường học. Thông qua các buổi sinh hoạt ngoại khóa tại nhà trường xoay quanh chủ đề về bảo vệ môi trường và phân loại rác tại nguồn để giáo viên và học sinh hưởng ứng thực hiện. Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về công tác bảo vệ môi trường, phân loại rác thải tại nguồn, tái chế rác thải...trong nhà trường và giữa các trường trên địa bàn xã. Khuyến khích sử dụng vật liệu khó phân hủy để làm đồ dùng dạy học, trang trí lớp học… Trà Linh cũng thành lập các đội tuyên truyền viên về bảo vệ môi trường đến từng hộ gia đình vận động, thuyết phục người dân thay đổi hành vi, thói quen, tập quán sinh hoạt gây tiêu cực tới môi trường.

Đối với hoạt động phân loại, thu gom và xử lý rác thải, xã trang bị thùng rác 3 ngăn tại hộ dân, trường học, trụ sở làm việc, nhà sinh hoạt cộng đồng. Rác thải hữu cơ sau khi phân loại được bổ sung chế phẩm vi sinh, sau khoảng 30 - 40 ngày sẽ được xử lý làm phân vi sinh trồng sâm và các loại cây trồng khác. Các loại chất thải rắn được phân loại để bán cho cơ sở thu mua phế liệu và xử lý tập trung đối với chất thải rắn không thể tái chế.

“Chúng tôi sẽ thành lập 01 Tổ thu gom rác thải cộng đồng do UBND xã quản lý và chi trả kinh phí hoạt động. Những hộ dân sử dụng dịch vụ thu gom rác của xã thực hiện nộp phí theo quy định. Tới đây xã quy hoạch 1-2 bãi chôn lấp rác với quy mô 10.000 m²/ bãi để giải quyết việc thu gom rác thải. Xây dựng ít nhất 35 điểm/7 thôn để tập kết rác trước khi chở ra bãi chôn lấp. Đầu tư mua mới 01 xe chở rác chuyên dụng phục vụ cho việc vận chuyển chất thải từ các điểm tập kết tới bãi chôn lấp của xã” – ông Trinh Minh Hải thông tin.

Để hạn chế rác thải nhựa, xã Trà Linh đề ra quy định đám cưới xanh, lễ hội xanh, không sử dụng ly nhựa, túi nilon. Phát động chương trình “Đổi rác nhựa lấy cây giống – hạt giống cây Sâm Ngọc Linh”. Chương trình này sẽ thu gom và tái chế nhựa để không bị vứt bỏ bừa bãi ra môi trường, đồng thời giúp nâng cao nhận thức của bà con về tác hại của rác thải nhựa đối với sự sinh trưởng sâm Ngọc Linh.  

"Tôi thấy chương trình đổi rác nhựa lấy cây giống, hạt giống sâm Ngọc Linh rất nhân văn. Vừa giúp bà con hiểu được tác hại của rác thải nhựa đối với cây sâm, vừa tạo điều kiện cho những gia đình cần sâm giống  phát triển kinh tế. Thay vì đi làm công lấy tiền mua sâm giống thì mọi người có thể đi gom rác thải nhựa, túi nilon trong làng, bên đường... để đổi cây giống. Làng bản sạch sẽ mà giải được bài toán sinh kế cho hộ khó khăn" - Trưởng thôn 2 xã Trà Linh Hồ Văn Bằng cho biết.

Trà Linh khuyến khích các chủ cửa hàng tạp hóa sử dụng lá chuối, bao bì sinh học, túi giấy để đựng nhu yếu phẩm. Vận động người dân sử dụng túi vải tái sử dụng, lựa chọn sản phẩm có bao bì sinh học, ngừng sử dụng ống hút nhựa, mang theo hộp đựng thực phẩm khi mua đồ ăn mang đi, hạn chế sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần, tái sử dụng chai nước và bình nước cá nhân, ngừng sử dụng ống hút nhựa chuyển sang các loại thay thế như ống hút giấy, ống hút bã cà phê, ống hút bã mía,… Sử dụng các hộp đựng từ inox, thủy tinh hoặc nhựa tái chế để chứa thực phẩm mang đi thay cho các loại túi, hộp nhựa sử dụng một lần.

Song hành vận động cộng đồng nói không với rác thải nhựa, xã Trà Linh cũng phát động phong trào trồng cây xanh để cải thiện cảnh quan môi trường. Xã vận động mỗi hộ dân cam kết tự trồng và chăm sóc 2-3 cây xanh tại khuôn viên gia đình. Đưa việc trồng cây xanh vào tiêu chí để đánh giá gia đình văn hóa cuối năm. Cạnh đó phát động phong trào trồng cây xanh bóng mát 2 bên các tuyến đường giao thông trên địa bàn xã, giao nhiệm vụ cho từng tổ chức, cá nhân, hộ gia đình chịu trách nhiệm trồng, chăm sóc, bảo vệ theo từng tuyến đường. Ưu tiên trồng các loại cây bản địa như thông lá kim, cây lội, AK (một loại gỗ lớn bản xứ)…

“Mấy năm gần đây bà con ở thôn 1, thôn 2 tổ chức trồng cây xanh ven đường ô tô lên vùng sâm nhưng phong trào chưa mạnh và số lượng người tham gia còn quá ít. Giờ xã phát động toàn bộ nhân dân tham gia, chắc chắc Trà Linh sẽ có những tuyến đường thông rì rào thơ mông, đường cây lội xanh ngút ngàn” Phó Chủ tịch UBND xã Trà Linh Hồ Văn Dang chia sẻ.

Một hành động đáng mừng về ý thức bảo vệ thiên nhiên của đồng bào Xơ Đăng ở Trà Linh là việc trồng cây xanh. Theo đó, nhiều gia đình nhờ cuộc sống khấm khá từ việc trồng sâm Ngọc Linh nên đã tự bỏ tiền túi mua lại các nương rẫy cũ để trồng cây gỗ lớn, lấy lại màu xanh thiên nhiên. Trong đó phải kể đến ông Nguyễn Văn Lượng tự bỏ tiền mua rẫy và trồng 70 ngàn cây thông bản địa, ông Hồ Văn Du trồng hàng chục ngàn cây AK trên đất rẫy, ông Hồ Văn Bông trồng hơn 2 ha cây sao đen xen cây quế… Hiện tại còn có rất nhiều hộ đồng bào Xơ Đăng chủ động trồng cây gỗ lớn để phủ xanh rẫy trống, đất trọc. Qua đây diện tích che phủ rừng ở Trà Linh sẽ tiếp tục tăng cao giúp bảo vệ môi trường bền vững.

Để tạo điểm nhấn thu hút khách du lịch, Trà Linh triển khai tuyến đường sâm tại vườn Sâm Tak Ngo. Theo đó, dọc 2 bên các lối đi bộ trong vườn sẽ được trồng sâm Ngọc Linh nhiều độ tuổi khác nhau nhằm giúp du khách trải nghiệm trong suốt hành trình khám phá sâm Ngọc Linh.

Tương lai các lối đi bộ này cũng sẽ được đặt tên theo các loài dược liệu quý để tạo điểm nhấn về sự đa dạng sinh học. Đặc điểm của sâm Ngọc Linh là sống dựa vào môi trường rừng, hút dinh dưỡng từ thảm thực vật hoai mục. Những khu vực có rừng nguyên sinh che phủ thì sâm mới sinh trưởng được. Vì vậy trồng sâm Ngọc Linh phải bảo vệ rừng, làm giàu độ che phủ rừng. Khách du lịch tham quan vườn sâm sẽ thấy được giá trị bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái từ cây sâm.

Các tuyến đường liên xã, liên thôn, liên gia trên địa bàn Trà Linh cũng được phát động xây dựng “Tuyến đường hoa”. Trà Linh vốn dĩ là xứ sở của rất nhiều loài hoa ôn đới tuyệt đẹp, mọc đầy rẫy ngoài tự nhiên. Do đó nếu được di thực về trồng 2 bên vệ đường sẽ góp phần tạo nên cảnh quan rực rỡ, tươi đẹp, để lại dấu ấn khó phai trong lòng du khách.

Mặc dù là xã vùng núi cao, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn nhưng việc xem trọng công tác bảo vệ môi trường sinh thái ngang tầm với nhiệm phát triển kinh tế - xã hội cho thấy quyết tâm trong việc xây dựng hình ảnh Trà Linh văn minh, sạch đẹp, là điểm đến du lịch sinh thái – dược liệu hấp dẫn.

Tin chắc rằng không lâu nữa, cùng với nỗ lực của địa phương và sự chung tay của người dân, Thủ phủ sâm Ngọc Linh không chỉ là vùng trọng điểm dược liệu của thành phố Đà Nẵng mà còn là nơi để du khách tìm về tận hưởng không khí trong lành, mát mẻ, môi trường tinh khiết giữa đại ngàn xanh thẳm.

HOÀNG VƯƠNG