Tiêu Tiên Phước và hành trình bảo hộ chỉ dẫn địa lý

Mới đây, việc sản phẩm tiêu Tiên Phước chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00152 đánh dấu cột mốc quan trọng trong hành trình khẳng định thương hiệu nông sản đặc trưng của vùng đất này. Đó không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng, danh tiếng của sản phẩm mà còn mở ra cơ hội để hạt tiêu Tiên Phước vươn xa hơn trên thị trường trong nước và quốc tế.

Trong dòng chảy lịch sử, hồ tiêu Tiên Phước đã sớm xuất hiện như một sản vật nổi tiếng của xứ Quảng. Tài liệu “Những người Châu Âu ở nước An Nam” của tác giả Maybon từng ghi nhận từ nửa đầu thế kỷ XVI, hồ tiêu Tiên Phước đã là mặt hàng được thương nhân nước ngoài tìm mua qua thương cảng Hội An.

Theo sách Việt Nam đất nước giàu đẹp - Nhà xuất bản Sự thật thì “Hồ tiêu Tiên Phước vỏ mỏng, mùi vị thơm ngon, chất lượng có thể sánh với Hồ tiêu Lam-pông và Man-tơ của Indonesia nổi tiếng trên thị trường thế giới”.

Qua nhiều thế hệ, người dân Tiên Phước đã tích lũy kinh nghiệm canh tác riêng, biết tận dụng điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và lựa chọn phương thức sản xuất phù hợp để tạo nên chất lượng đặc trưng cho sản phẩm. Từ việc sử dụng cây sống làm trụ tiêu, bố trí hàng tiêu theo hướng Đông - Tây để đón nắng, đến việc duy trì bón phân hữu cơ, phân vi sinh thường xuyên… tất cả đã góp phần tạo nên hương vị rất riêng cho hạt tiêu Tiên Phước.

Ngày nay, vùng trồng tiêu tập trung chủ yếu tại các xã Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Thạnh Bình và Sơn Cẩm Hà. Đây là khu vực có địa hình gò đồi dạng bát úp, đất pha sỏi đá, tầng canh tác không dày nhưng lại tạo nên những đặc tính rất riêng cho cây tiêu. Biên độ nhiệt ngày đêm cao cùng số giờ nắng lớn trong năm giúp cây tiêu tích lũy hàm lượng tinh dầu và piperin cao hơn nhiều vùng trồng khác.

Theo kết quả phân tích của Trung tâm Giám định tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa Đà Nẵng, hạt tiêu Tiên Phước có nhiều chỉ tiêu đạt và vượt tiêu chuẩn Việt Nam. Trong đó, hàm lượng piperin đạt 4,03%, cao hơn mức tiêu chuẩn 4%; hàm lượng chất chiết ete không bay hơi đạt 9,78%, vượt xa mức tiêu chuẩn 6%. Đây được xem là một trong những yếu tố tạo nên hương vị cay nồng, thơm đậm rất đặc trưng của sản phẩm.

Đối với từng dòng sản phẩm, tiêu xanh Tiên Phước có vị cay nhẹ, tiêu đen cay đậm, còn tiêu trắng mang vị cay nồng đặc trưng cùng hàm lượng tinh dầu cao. Chính chất lượng nổi bật ấy giúp hạt tiêu Tiên Phước từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường và được người tiêu dùng đánh giá cao.

Năm 2009, sản phẩm được cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể. Đến năm 2015, hạt tiêu Tiên Phước đạt giải thưởng sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu tỉnh Quảng Nam và năm 2018 được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh.

Ngày 29-4-2026, Cục Sở hữu trí tuệ ban hành Quyết định số 179/QĐ-SHTT cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00152 cho sản phẩm hạt tiêu “Tiên Phước”. Theo văn bằng bảo hộ, UBND xã Tiên Phước được giao quản lý chỉ dẫn địa lý đối với vùng sản xuất thuộc các xã Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Thạnh Bình và Sơn Cẩm Hà.

Đây cũng là chỉ dẫn địa lý thứ 5 của thành phố Đà Nẵng, sau sâm Ngọc Linh, quế Trà My, yến sào Cù Lao Chàm – Hội An và nước mắm Nam Ô.

Việc được cấp chỉ dẫn địa lý không chỉ mang ý nghĩa bảo hộ thương hiệu mà còn mở ra hướng phát triển mới cho vùng trung du Tiên Phước. Khi sản phẩm được xác lập danh tiếng và nguồn gốc rõ ràng, giá trị kinh tế của hạt tiêu sẽ được nâng lên, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng thị trường tiêu thụ, thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.

MAI CHI