Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật - hoàn thiện thể chế và phục vụ phát triển

Nhiệm vụ quan trọng trong đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật

Pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội, xác định quyền, nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp và trách nhiệm của cơ quan nhà nước. Chất lượng của các quy định tác động trực tiếp đến việc giải quyết thủ tục hành chính, tổ chức sản xuất, kinh doanh và thực hiện chính sách trong đời sống. Một quy định thiếu rõ ràng hoặc không còn phù hợp có thể làm tăng thời gian, chi phí thực hiện, gây lúng túng trong áp dụng và ảnh hưởng đến cơ hội phát triển.

Trong bối cảnh đổi mới mô hình phát triển, sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu hoàn thiện pháp luật càng trở nên cấp thiết. Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật vừa là nhiệm vụ, vừa là cơ hội để đánh giá toàn diện hơn chất lượng các quy định và mối quan hệ giữa các văn bản, từ đó xác định những nội dung cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới theo thẩm quyền.

Thông báo số 6912/TB-CQTTBCĐ ngày 05/9/2026 về kết luận Phiên họp lần thứ hai của Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, góp phần trực tiếp hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật. Nhiệm vụ này gắn với việc thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị và Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Tại Nghị quyết số 262/NQ-CP ngày 05/9/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 năm 2026, Chính phủ tiếp tục yêu cầu triển khai hiệu quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, xử lý dứt điểm các văn bản còn nợ ban hành và các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập. Điều đó cho thấy rà soát pháp luật gắn chặt với nhiệm vụ nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn.

Tháo gỡ vướng mắc và giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp

Ý nghĩa thiết thực của tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được thể hiện ở khả năng phát hiện và đề xuất xử lý những quy định đang cản trở hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc làm tăng chi phí tuân thủ. Qua việc đối chiếu các văn bản và đánh giá thực tiễn thi hành, cơ quan có trách nhiệm có thể nhận diện yêu cầu trùng lặp, thủ tục chưa hợp lý, thẩm quyền chưa rõ và những nội dung thiếu thống nhất giữa các ngành, lĩnh vực.
Khi các bất cập được xử lý, người dân có điều kiện tiếp cận quy định thuận tiện hơn; doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn để dự tính chi phí, tổ chức hoạt động và quyết định đầu tư. Đối với cơ quan nhà nước, quy định thống nhất giúp hạn chế cách hiểu khác nhau, nâng cao chất lượng giải quyết công việc và xác định rõ trách nhiệm thực hiện.

Công văn số 7889/VPCP-PL ngày 07/8/2026 của Văn phòng Chính phủ yêu cầu kết quả tổng rà soát phải chỉ rõ và đề xuất phương án giải quyết những điểm nghẽn pháp luật trong ngành, lĩnh vực, địa bàn phụ trách, góp phần khơi thông nguồn lực và đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh. Giá trị của nhiệm vụ vì vậy cần được nhìn nhận từ những vướng mắc được tháo gỡ và lợi ích mang lại cho hoạt động thực tế.

Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu mới

Tổng rà soát còn tạo cơ sở để xem xét cách tổ chức các quy định trong toàn bộ hệ thống. Các văn bản có cùng phạm vi điều chỉnh cần được nghiên cứu trong mối liên hệ với nhau; những nội dung phân tán, trùng lặp cần được đánh giá để đề xuất tích hợp phù hợp. Hướng tới một hệ thống ít tầng nấc, dễ hiểu, dễ thực hiện sẽ giúp người dân, doanh nghiệp và cả người thi hành pháp luật giảm thời gian tra cứu, đối chiếu.

Theo Công văn số 7021/CQTTBCĐ ngày 09/9/2026 của Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo, kết quả rà soát phải làm rõ hệ thống văn bản sẽ được tinh gọn như thế nào sau xử lý; mức giảm thủ tục, chi phí tuân thủ cần được lượng hóa cụ thể. Việc tinh gọn cần gắn với chất lượng điều chỉnh và hiệu quả thực hiện, bảo đảm các quy định sau xử lý đồng bộ, khả thi.

Nhiệm vụ này đồng thời giúp nhận diện các chủ trương chưa được thể chế hóa đầy đủ, những vấn đề mới cần có quy định điều chỉnh. Công văn số 5784/CQTTBCĐ ngày 29/7/2026 yêu cầu thường xuyên cập nhật chủ trương, định hướng mới của Đảng trong quá trình rà soát. Qua đó, kết quả rà soát cung cấp cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luật về phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, môi trường và các lĩnh vực liên quan.

Chuyển kết quả rà soát thành phương án xử lý cụ thể

Một yêu cầu xuyên suốt được Ban Chỉ đạo đặt ra là bảo đảm chất lượng, tránh hình thức. Mỗi văn bản đề xuất xử lý phải xác định rõ nội dung vướng mắc, lý do, phương án, thời gian hoàn thành và cơ quan chịu trách nhiệm. Những vấn đề đã rõ, đã đủ cơ sở cần được chủ động xử lý theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền xử lý, không chờ kết thúc toàn bộ đợt tổng rà soát.

Để đạt yêu cầu đó, cần phân tích đúng nguyên nhân của khó khăn: vướng mắc xuất phát từ quy định pháp luật hay từ việc tổ chức thực hiện; nội dung nào thuộc trách nhiệm của cơ quan đang rà soát, nội dung nào cần phối hợp liên ngành hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền. Phân định rõ nguyên nhân và trách nhiệm sẽ giúp lựa chọn phương án phù hợp, tránh kiến nghị chung chung hoặc chuyển trách nhiệm giữa các cơ quan.

Người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm trực tiếp nghe báo cáo, cho ý kiến và chịu trách nhiệm về chất lượng kết quả rà soát. Cơ quan tư pháp, tổ chức pháp chế phát huy vai trò đầu mối, tham mưu, điều phối; các đơn vị chuyên ngành chủ động rà soát nội dung thuộc phạm vi quản lý và phối hợp xử lý những vấn đề liên quan.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tra cứu, đối chiếu, phát hiện dấu hiệu trùng lặp hoặc mâu thuẫn trong khối lượng văn bản lớn. Tuy nhiên, việc đánh giá, kết luận và đề xuất xử lý vẫn phải được cán bộ có chuyên môn kiểm chứng, chịu trách nhiệm. Đây cũng là yêu cầu được nhấn mạnh trong kết luận Phiên họp lần thứ hai của Ban Chỉ đạo.

Phát huy sự tham gia từ thực tiễn thi hành pháp luật

Người dân, doanh nghiệp và cán bộ trực tiếp giải quyết công việc là những chủ thể có thể cung cấp thông tin cụ thể về quy định khó áp dụng, thủ tục chồng chéo hoặc chi phí phát sinh. Việc lắng nghe phản ánh từ các chủ thể này giúp kết quả rà soát sát thực tế hơn, bổ sung những bất cập có thể chưa được nhận diện đầy đủ qua nghiên cứu văn bản. 

Tại Đà Nẵng, nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được đặt trong yêu cầu hoàn thiện hệ thống văn bản sau sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các quy định hình thành từ nhiều chủ thể ban hành cần được đối chiếu, xác định phạm vi áp dụng và xử lý phù hợp, nhất là những khác biệt về mức chi, mức hỗ trợ, phân cấp và trách nhiệm quản lý.

Để đảm bảo thực hiện đầy đủ, đúng hạn các nhiệm vụ được giao, Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành Kế hoạch số 197/KH-UBND ngày 22/4/2026 triển khai tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn thành phố, xác định mục tiêu, yêu cầu, trách nhiệm và tiến độ thực hiện. 

Theo dự thảo Báo cáo kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của thành phố ngày 29/9/2026, đối chiếu với các đề xuất tại Báo cáo sơ bộ gửi Bộ Tư pháp ngày 10/7/2026, đã có 44 văn bản được các sở, ban, ngành tham mưu cấp có thẩm quyền xử lý. Việc xử lý tập trung vào những nhóm vấn đề gắn với quản lý và đời sống: phí, lệ phí, mức chi; tổ chức bộ máy, phân cấp; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhân lực công nghệ số; giáo dục và an sinh xã hội. Đây là những lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp cận chính sách, thực hiện nghĩa vụ tài chính và giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp.

Thành công bước đầu của tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được thể hiện bằng chất lượng các phương án xử lý và sự chuyển biến sau khi các phương án được thực hiện. Mỗi quy định bất cập được tháo gỡ, mỗi thủ tục được đơn giản hóa, mỗi trách nhiệm được xác định rõ sẽ góp phần xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi hơn, củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội.

Sở Tư pháp thành phố Đà Nẵng