Ứng phó thiên tai mùa mưa bão: Chủ động từ sớm, từ xa

Nâng cao năng lực chủ động

Trong 6 tháng đầu năm 2026, dù Đà Nẵng chưa chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão hay áp thấp nhiệt đới, song các loại hình thiên tai, sự cố vẫn diễn biến phức tạp. Khô hạn, nắng nóng, xâm nhập mặn, dông, lốc xuất hiện với cường độ cao; cùng với đó là các vụ cháy, tai nạn trên biển, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực chỉ huy, điều hành và ứng cứu tại chỗ.

Theo báo cáo của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố, từ đầu năm đến ngày 12-7, trên địa bàn xảy ra 33 vụ cháy nhà, 9 vụ cháy rừng, làm 2 người chết. Trên biển xảy ra 29 vụ với 26 người bị nạn, trong đó 9 người chết, 2 người mất tích; 6 phương tiện bị chìm, hư hỏng và một phương tiện bị cháy. Đáng chú ý, đợt mưa dông diện rộng kèm lốc, sét, gió giật mạnh trong hai ngày 25 và 26-6 làm hư hại 33 nhà dân, một nhà văn hóa và một trường học tại xã Việt An, thiệt hại do thiên tai ước khoảng 2,3 tỷ đồng.

Những tình huống xảy ra trong thời gian qua cho thấy phòng thủ dân sự không chỉ là nhiệm vụ ứng phó khi có bão, lũ mà bao quát nhiều loại hình sự cố, thiên tai, thảm họa. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng cơ chế chỉ huy thống nhất, lực lượng đủ năng lực, phương án sát địa bàn và khả năng huy động nguồn lực nhanh ngay từ những giờ đầu.

Thời gian qua, thành phố từng bước hoàn thiện hệ thống văn bản chỉ đạo, phương án và cơ chế phối hợp. Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các cấp được kiện toàn; phương án ứng phó với thiên tai theo cấp độ rủi ro được ban hành; đồng thời, các địa phương được yêu cầu thường xuyên rà soát, cập nhật phù hợp thực tế sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Đến ngày 31-7, có 80/93 xã, phường hoàn thành và phê duyệt phương án ứng phó thiên tai; 15 sở, ban, ngành xây dựng và gửi phương án về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Khi mùa mưa bão đang đến gần, thành phố cũng yêu cầu các chủ đầu tư rà soát công trình đang thi công, nhất là tại khu vực ven sông, ven biển, miền núi và nơi có nguy cơ sạt lở, ngập lụt để xây dựng phương án bảo đảm an toàn.

Cùng với xây dựng phương án, năng lực ứng cứu được củng cố theo phương châm “4 tại chỗ”. Lực lượng quân sự các cấp đã xây dựng lực lượng kiêm nhiệm với tổng quân số hơn 25.000 người. Trong 6 tháng đầu năm, các lực lượng đã huy động 519 lượt cán bộ, chiến sĩ cùng 12 phương tiện chuyên dụng tham gia chữa 9 vụ cháy rừng; 739 lượt cán bộ, chiến sĩ và 42 phương tiện tham gia chữa 33 vụ cháy nhà. Lực lượng chức năng cũng kịp thời hỗ trợ khắc phục thiệt hại do lốc xoáy tại xã Việt An và triển khai nhiều hoạt động tìm kiếm, cứu nạn trên biển.

Qua các đợt thiên tai năm 2025, với sự chủ động từ sớm, từ xa, công tác phòng, chống thiên tai và cứu hộ cứu nạn đạt hiệu quả cao, giảm thiểu thiệt hại về người ở mức thấp nhất. Thành phố đã tổ chức sơ tán dân quy mô lớn: 7.705 hộ/22.039 nhân khẩu trong đợt mưa lũ cuối tháng 10-2025 và 5.409 hộ/15.478 khẩu trong đợt bão số 13 năm 2025.

Thực tiễn cho thấy, phương án phòng thủ dân sự chỉ thực sự hiệu quả khi được xây dựng đến từng thôn, từng khu dân cư và từng nhóm hộ có nguy cơ chịu tác động. Trong tình huống đường giao thông bị chia cắt hoặc mất liên lạc, năng lực tự ứng phó của cộng đồng cùng lực lượng, vật tư tại chỗ sẽ quyết định hiệu quả cứu hộ trong những giờ đầu tiên.

An toàn của Nhân dân là mục tiêu cốt lõi

Theo báo cáo công tác chuẩn bị phòng, chống thiên tai năm 2026, thời tiết trong 7 tháng đầu năm diễn biến khá phức tạp; nhiệt độ cao nhất đạt 40,4 độ C, nắng nóng kéo dài từ tháng 4 đến tháng 7. Dự báo những tháng cuối năm có khả năng xảy ra các đợt mưa lớn cường suất cao, gây lũ quét, sạt lở đất ở miền núi và ngập úng khu vực đô thị. Đến tháng 10 có thể xuất hiện 2-3 đợt lũ trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn, đỉnh lũ có khả năng đạt báo động II đến III.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trương Xuân Tý, cho rằng yêu cầu trước hết là tiếp tục tăng cường năng lực cho cấp cơ sở, kiện toàn lực lượng tham mưu phòng thủ dân sự, tổ chức tập huấn, huấn luyện nghiệp vụ chuyên sâu và trang bị phương tiện thiết yếu cho đội xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã.

Các địa phương cần khẩn trương hoàn thành kế hoạch phòng, chống thiên tai giai đoạn 2026-2030; đồng thời rà soát, điều chỉnh phương án ứng phó sát thực tế từng địa bàn. Trong đó, phải nắm chắc từng hộ dân trong khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở, ngập sâu; xác định cụ thể đối tượng ưu tiên sơ tán, lộ trình di chuyển, phương tiện, lực lượng hỗ trợ, địa điểm tránh trú, nhu yếu phẩm và phương án bảo đảm an ninh trật tự. Khi tình huống vượt quá khả năng của cơ sở, phải chủ động xây dựng phương án huy động lực lượng chi viện.

Tại hội nghị sơ kết công tác phòng thủ dân sự 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Hùng yêu cầu các sở, ngành, địa phương, đơn vị lấy “an toàn của Nhân dân làm mục tiêu cốt lõi”, thực hiện phương châm “chủ động phòng ngừa, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương, hiệu quả”. Trong đó, trước hết phải kiện toàn Ban Chỉ huy PTDS các cấp, làm rõ cơ chế chỉ đạo, điều hành, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng tổ chức, cá nhân, nhất là người đứng đầu.

Thành viên Ban Chỉ huy được phân công phụ trách, đứng điểm tại từng địa bàn để theo dõi tình hình và bảo đảm mệnh lệnh chỉ huy được triển khai liên tục khi có sự cố. Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu thành lập, bảo đảm điều kiện cho các Sở Chỉ huy tiền phương PTDS tại những khu vực trọng yếu. Đây sẽ là đầu mối điều hành tại hiện trường khi thiên tai diễn biến phức tạp, cần huy động lực lượng, phương tiện từ nhiều đơn vị cùng tham gia.

Cùng với đó, thành phố yêu cầu thường xuyên kiểm tra các công trình xung yếu và hạ tầng thiết yếu như đập, hồ chứa, đê điều, công trình thủy lợi, khu neo đậu tàu thuyền, hệ thống điện, viễn thông, trường học, bệnh viện, công trình cấp nước, các tuyến giao thông trọng yếu, điểm sạt lở bờ sông, cầu yếu. Khi phát hiện nguy cơ, phải có biện pháp xử lý ngay, đồng thời cảnh báo, hạn chế đi lại và chuẩn bị phương án sơ tán khu vực có khả năng bị ảnh hưởng.

Với địa bàn trải dài từ miền núi đến đồng bằng, ven sông, ven biển và đô thị, mỗi khu vực của Đà Nẵng có dạng rủi ro khác nhau. Điều đó đòi hỏi phương án ứng phó không chỉ dừng lại ở văn bản, mà phải được cụ thể hóa đến từng khu dân cư, từng hộ dân, từng tuyến sơ tán và từng lực lượng chịu trách nhiệm.

Mùa mưa bão 2026 đang đến gần. Khi rủi ro thiên tai ngày càng khó dự báo, sự chủ động từ cơ sở, năng lực phối hợp giữa các lực lượng và khả năng tự ứng phó của cộng đồng chính là những “lớp phòng vệ” quan trọng nhất.

Chuẩn bị kỹ từ trước khi thiên tai xảy ra không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn nâng cao khả năng chống chịu, bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân và phát triển bền vững trước những thách thức ngày càng lớn do thiên tai và biến đổi khí hậu.

MAI CHI -VĂN TOÀN