Giữa những ngọn nến lung linh ở Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố (xã Hòa Tiến), ký ức về năm tháng chiến tranh như được đánh thức. Với người từng đi qua bom đạn, mỗi lần trở lại nghĩa trang là một lần gặp lại đồng đội năm xưa. Còn với thế hệ trẻ, đây là dịp được lắng nghe câu chuyện lịch sử, để cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình hôm nay.

Khi những tia nắng cuối cùng khuất sau rặng cây, từng ngọn nến tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố được thắp lên, nối tiếp nhau thành những dải sáng vàng trải dài khắp các lối đi, ôm lấy những phần mộ liệt sĩ. Trong mùi hương trầm bàng bạc, dòng người lặng lẽ dâng hương, cúi đầu thành kính trước từng phần mộ, khiến cả không gian như lắng lại.

Trong ánh nến chập chờn và làn khói hương, mọi thanh âm dường như lắng xuống. Những bàn tay nâng niu từng nén hương, những cành hoa được đặt xuống thật nhẹ trong ánh mắt đỏ hoe lặng nhìn về những tấm bia đá đã bạc màu theo năm tháng.

Đứng lặng rất lâu trước hàng mộ liệt sĩ, ông Nguyễn Chấc, thương binh hạng 1/4 (tỷ lệ thương tật 82%) ở xã Hòa Tiến gần như không giấu được sự xúc động. Với ông, mỗi lần trở lại nghĩa trang không chỉ là một chuyến viếng thăm mà còn là cuộc trở về với những tháng năm khói lửa, nơi hình bóng đồng đội vẫn hiện hữu trong từng hàng bia, từng nén hương nghi ngút khói.

"Hằng năm, cứ đến ngày 27-7 là những người từng đi qua chiến tranh như chúng tôi lại rất xúc động. Mình may mắn còn sống để chứng kiến đất nước hòa bình, phát triển, còn biết bao đồng đội đã nằm lại. Có những cảm xúc thật sự không thể diễn tả bằng lời", ông Chấc nghẹn ngào.

Khoảng lặng trước những làn khói hương cũng là lúc ký ức chiến trường hiện về trong người thương binh.

"Có người hy sinh còn kịp nhắn gửi đồng đội, cũng có nhiều người ngã xuống mà thân xác không còn nguyên vẹn. Mỗi lần nhớ lại, tôi vẫn thương đồng đội mình vô cùng", giọng ông Chấc chùng xuống.

Tham gia cách mạng từ năm 1968 khi tuổi đời còn rất trẻ, ông từng làm nhiệm vụ cảnh giới, theo dõi hoạt động của địch trước khi chính thức tham gia lực lượng an ninh vào năm 1971. Cuối năm 1974, trong một trận chiến với quân ngụy, ông bị thương mất một cánh tay và mang thương tật suốt đời.

Điều người cựu chiến binh luôn đau đáu không phải là những mất mát của riêng mình, mà là làm sao để thế hệ trẻ hôm nay hiểu được giá trị của hòa bình, độc lập.

"Tôi chỉ mong lớp trẻ tìm hiểu nhiều hơn về lịch sử dân tộc, biết trân trọng những hy sinh của cha ông để có ý thức gìn giữ, bảo vệ Tổ quốc. Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao xương máu của các thế hệ đi trước", ông Chấc chia sẻ.

Cũng như ông Chấc, mỗi lần trở về Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố, bà Nguyễn Thị Diệu Thúy, cựu dân quân du kích, cựu tù yêu nước lại thấy cả một quãng đời tuổi trẻ hiện về trong ký ức.

Lặng lẽ đặt bó hoa trước phần mộ anh ruột rồi châm nén hương bằng đôi bàn tay đã in hằn dấu vết thời gian, người phụ nữ 73 tuổi khẽ lau nước mắt.

"Trở về đây hôm nay, mình vui vì còn được gặp lại những đồng chí, đồng đội năm xưa nhưng cũng buồn vì nhiều người đã mãi mãi nằm lại. Anh ruột tôi cũng yên nghỉ ở đây. Mỗi lần đến thắp hương, tôi lại nhớ anh và nhớ những người đồng đội đã hy sinh", bà Thúy nghẹn ngào.

Tham gia cách mạng từ khi mới 10 tuổi, bà Thúy bắt đầu bằng những công việc như cảnh giới, theo dõi địch rồi báo tin cho lực lượng du kích. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, bà tiếp tục tham gia dẫn đường, đào hầm bí mật, vận chuyển lương thực, vũ khí và hỗ trợ các đơn vị hoạt động trong vùng địch kiểm soát.

Những năm tháng hoạt động cách mạng, bà nhiều lần bị địch bắt giam, tra tấn dã man. Dẫu phải đối mặt với những trận đòn khốc liệt, bà vẫn một lòng giữ vững khí tiết, quyết không tiết lộ thông tin để bảo vệ tổ chức và đồng đội.

"Có những trận đòn tưởng như không thể vượt qua, nhưng tôi chỉ nghĩ nếu mình khai thì đồng đội sẽ gặp nguy hiểm. Vì vậy, dù thế nào cũng phải cố gắng chịu đựng", bà Thúy nhớ lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà đảm nhận công tác xã đội trưởng cho đến khi về hưu. Những năm tháng chiến tranh để lại nhiều di chứng trên cơ thể, nhưng điều khiến bà được an ủi là sự tri ân của các thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh. Mỗi dịp tháng bảy, nhìn dòng người lặng lẽ dâng hương, bà lại cảm nhận sự hy sinh của đồng đội chưa bao giờ bị lãng quên.

"Thấy các cấp, các ngành và các bạn trẻ về thắp hương, tưởng nhớ đồng đội, tôi tin rằng các anh dưới suối vàng cũng sẽ ấm lòng", bà Thúy xúc động.

Những câu chuyện về một thời hoa lửa không chỉ sống trong ký ức những người từng đi qua chiến tranh mà còn được truyền lại cho thế hệ hôm nay qua từng nén hương, từng câu chuyện và những buổi lễ tri ân.

Cầm trên tay nén hương dâng lên trước phần mộ các anh hùng liệt sĩ, chị Nguyễn Thu Giang, Bí thư Chi đoàn thôn Phú Sơn, xã Hòa Tiến không giấu được xúc động. Với Thu Giang, được trực tiếp dâng hoa, thắp hương là niềm vinh dự và cũng là lời nhắc nhở bản thân phải sống xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

"Được trực tiếp dâng hương tại phần mộ các anh hùng liệt sĩ là niềm vinh dự với tôi. Mỗi dịp 27-7 không chỉ nhắc chúng tôi nhớ về những hy sinh của các thế hệ cha anh mà còn nhắc mình phải sống có trách nhiệm hơn, học tập, lao động và cống hiến để xứng đáng với sự đánh đổi ấy", chị Giang chia sẻ.

Lần đầu tham gia chương trình Thắp nến tri ân, anh Phạm Văn Song, đoàn viên Chi đoàn Trường THCS Mỹ Hòa, xã Đại Lộc, cũng không giấu được sự xúc động.

"Khi đứng trước những hàng mộ liệt sĩ, tôi cảm nhận rõ hơn rằng hòa bình không phải điều tự nhiên có được. Là giáo viên, tôi muốn truyền những câu chuyện ấy đến học sinh để các em hiểu và trân trọng lịch sử, biết ơn những người đã hy sinh vì Tổ quốc", anh Song bày tỏ.

Không chỉ trong đêm thắp nến tri ân, nhiều hoạt động đền ơn đáp nghĩa đã được tuổi trẻ thành phố triển khai đồng bộ nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.

Anh Nguyễn Bá Duân, Chủ tịch Hội LHTN Việt Nam thành phố, Phó Bí thư Thành đoàn cho biết, Ban Thường vụ Thành đoàn đã chỉ đạo các cơ sở Đoàn đồng loạt tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa như mô hình "Chúng con luôn bên mẹ", ra quân vệ sinh, chỉnh trang các công trình tưởng niệm, tổ chức chương trình "Hoa dâng mộ liệt sĩ" cùng nhiều hoạt động thăm hỏi, khám sức khỏe, chăm sóc Mẹ Việt Nam anh hùng; trao quà đến thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công với cách mạng.

"Những hoạt động ấy không chỉ thể hiện lòng tri ân sâu sắc của tuổi trẻ Đà Nẵng đối với sự hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh mà còn góp phần giáo dục truyền thống 'Uống nước nhớ nguồn', khơi dậy niềm tự hào dân tộc và bồi đắp lý tưởng sống đẹp, sống có trách nhiệm", anh Duân chia sẻ.

Đêm tháng bảy dần khép lại, nhưng những ngọn nến trên các phần mộ vẫn lặng lẽ tỏa sáng giữa không gian tĩnh mịch nơi nghĩa trang.

Ánh sáng ấy rồi sẽ tắt khi buổi lễ kết thúc nhưng ký ức về những người đã ngã xuống và lòng biết ơn dành cho các anh hùng liệt sĩ sẽ còn được gìn giữ, tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bởi giá trị của hòa bình không chỉ được nhắc nhớ trong những ngày tri ân, mà còn được vun đắp mỗi ngày bằng trách nhiệm cống hiến của những người đang sống đối với quê hương, đất nước.

MAI QUANG