Khát vọng phát triển vùng Tây - Bài 3: Phát huy giá trị bản địa, khai mở không gian tăng trưởng xanh

Đánh thức tiềm năng ngành dược liệu

Nằm cách trung tâm hành chính thành phố khoảng 210km, xã Trà Linh nằm dưới chân núi Ngọc Linh, nơi có điều kiện tự nhiên, khí hậu và thổ nhưỡng đặc hữu, rất phù hợp để phát triển Sâm Ngọc Linh cũng như nhiều loại dược liệu quý khác như Đẳng sâm, Thất diệp nhất chi hoa, Lan kim tuyến, Đương quy, giảo cổ lam…

Hiện nay, vùng quy hoạch phát triển Sâm Ngọc Linh dưới tán rừng tại xã có tổng diện tích rừng tự nhiên là 7.365,08 ha, trong đó có 2.708,05 ha rừng đặc dụng, 4.349,70 ha rừng phòng hộ và 307,33 ha rừng sản xuất. Rừng tự nhiên chiếm hơn 98% tổng diện tích rừng, thể hiện giá trị sinh thái và tiềm năng bảo tồn rất lớn, với tỷ lệ che phủ rừng đạt 61,30%.

Tính đến nay, đã có 671,86 ha rừng được cho thuê dịch vụ môi trường rừng để phát triển vùng nguyên liệu sâm Ngọc Linh, trong đó có 32 nhóm hộ (361 hộ) với diện tích 374,89 ha và 14 doanh nghiệp với diện tích 296,97 ha.

Sản lượng sâm Ngọc Linh hàng năm đạt khoảng 100 tấn, trong bối cảnh nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế ngày càng tăng cao, mở ra tiềm năng phát triển kinh tế bền vững cho xã Trà Linh trong tương lai.

Thành phố đã quy hoạch vùng trồng sâm Ngọc Linh khoảng 15.567 ha, hiện trồng khoảng 1.294 ha; đã thu hút 9 doanh nghiệp cam kết đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng vào lĩnh vực này. Nhiều nhà đầu tư lớn như Trường Hải, Capella Quảng Nam, OSP đang chuẩn bị triển khai các dự án trồng và chế biến quy mô lớn. Ngoài ra, các loại dược liệu chủ lực khác như quế Trà My, đinh lăng, sa nhân, ba kích cũng được mở rộng vùng trồng, hướng tới 10.000 ha vào năm 2030.

Công tác bảo tồn nguồn gen gốc các loài dược liệu quý tại các xã vùng núi cao được chú trọng, góp phần giữ gìn đa dạng sinh học và nâng cao sinh kế người dân. Các mô hình trồng dược liệu hữu cơ đang được thí điểm, hướng đến thị trường trong nước và xuất khẩu. Dù chuỗi giá trị ngành dược liệu còn nhiều khâu cần hoàn thiện, song đây được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn trong giai đoạn phát triển mới cho khu vực vùng Tây thành phố.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Trà Linh Hồ Thị Minh Thuận cho biết, với dân cư chủ yếu là người đồng bào Xơ Đăng, Ca Dong… luôn ý thức cao trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

“Người dân nơi đây sở hữu vốn tri thức bản địa phong phú và giàu kinh nghiệm trong việc chăm sóc, bảo tồn nguồn gen và giống sâm Ngọc Linh quý hiếm. Sự kết hợp giữa tri thức truyền thống và ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại đã góp phần tạo nên vai trò then chốt của sâm Ngọc Linh trong chuỗi giá trị kinh tế - sinh thái của địa phương”, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hồ Thị Minh Thuận nói.

Đến năm 2030, Trà Linh phấn đấu trở thành vùng phát triển giàu đẹp, hiện đại trên nền tảng kinh tế xanh và khoa học công nghệ. Xã định hướng xây dựng trung tâm công nghiệp dược liệu trọng điểm của Đà Nẵng và khu vực, lấy sâm Ngọc Linh làm cây chủ lực. Trọng tâm là phát triển chuỗi giá trị khép kín từ bảo tồn, trồng trọt đến chế biến, tiêu thụ, gắn với xây dựng thương hiệu quốc gia và quốc tế.

Hạ tầng giao thông được xác định là khâu đột phá. Việc kết nối thuận lợi với trung tâm thành phố và các vùng phụ cận sẽ giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và mở rộng cơ hội đầu tư. Xã cũng hướng tới hình thành Khu công nghiệp sinh học – dược liệu Tây Đà Nẵng, làm trung tâm chế biến, nghiên cứu và bảo tồn nguồn gen quý.

Song song đó, Trà Linh đẩy mạnh phát triển nông nghiệp dược liệu công nghệ cao. Các vùng nguyên liệu sẽ được quy hoạch theo tiêu chuẩn quốc tế. Người dân, hợp tác xã được hỗ trợ tiếp cận kỹ thuật mới trong trồng, thu hoạch và bảo quản nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Liên kết giữa người trồng với viện nghiên cứu, doanh nghiệp được khuyến khích để xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Việc phát triển vùng sâm gắn chặt với bảo vệ rừng, giữ gìn đa dạng sinh học và môi trường sinh thái. Đây là yếu tố quan trọng giúp dược liệu phát triển tự nhiên, chất lượng cao, đồng thời bảo vệ nguồn tài nguyên rừng.

Trà Linh cũng chú trọng thúc đẩy kinh tế tư nhân và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Chính quyền khuyến khích người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, mạnh dạn áp dụng công nghệ vào sản xuất, xây dựng mô hình liên kết “doanh nghiệp – nhà khoa học – nông dân”. Đây là hướng đi giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và xây dựng hệ sinh thái dược liệu hiện đại.

Sâm Ngọc Linh không chỉ được xác định là cây trồng chủ lực có giá trị kinh tế cao, mà còn là biểu tượng và bản sắc đặc trưng của vùng đất núi rừng, mang trong mình tiềm năng phát triển vượt ra khỏi khuôn khổ địa phương, hướng tới thị trường trong nước và quốc tế. 

“Đây không đơn thuần là định hướng phát triển ngành dược liệu, mà còn là bước đi chiến lược trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, gìn giữ tri thức bản địa, phát triển sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển hài hòa, toàn diện thành phố Đà Nẵng trong nhiệm kỳ mới và những năm tiếp theo”, bà Hồ Thị Minh Thuận khẳng định.

Thành phố Đà Nẵng cũng sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với hơn 1.200 loài thực vật làm thuốc. Trong đó có 36 loài trong Sách đỏ Việt Nam. Đây là lợi thế quan trọng để phát triển ngành dược liệu gắn với kinh tế lâm nghiệp dưới tán rừng theo hướng bền vững.

Từ những cánh rừng nguyên sinh nơi núi Ngọc Linh, những cây sâm quý đang mở ra cơ hội phát triển mới cho ngành dược liệu Đà Nẵng. Trọng tâm là đẩy mạnh công nghiệp hóa, chế biến sâu; triển khai Quyết định 463/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phát triển Trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia tại Quảng Nam với Sâm Ngọc Linh làm cây chủ lực.

Cùng với đó, thành phố định hướng xây dựng Trung tâm nghiên cứu chế biến sâu dược liệu miền Trung, tạo mạng lưới liên kết rộng mở với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong – ngoài nước, từng bước hình thành chuỗi giá trị dược liệu xanh khép kín, từ vùng trồng hữu cơ đến chế biến đạt chuẩn GMP, ISO, hướng tới xuất khẩu các sản phẩm chức năng, mỹ phẩm tự nhiên và dược phẩm từ thảo dược bản địa.

Với hướng đi đúng đắn, sự đồng thuận của chính quyền và người dân, Trà Linh đang từng bước phát huy lợi thế tự nhiên, trở thành trung tâm phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu đặc hữu mang tầm quốc gia và quốc tế. Đây không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn là con đường gìn giữ văn hóa, tri thức bản địa và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững cho các thế hệ tương lai.

Tạo trụ cột phát triển từ du lịch và tín chỉ carbon

Giữa đại ngàn phía Tây Đà Nẵng, những giá trị văn hóa Cơ Tu, Xơ Đăng, Ve, Gié–Triêng vẫn được gìn giữ nguyên vẹn, trở thành “tài nguyên” quý cho phát triển du lịch cộng đồng. Nhà Gươl uy nghi, điệu múa Tâng tung da dá rộn ràng bên tiếng cồng chiêng, hương vị ẩm thực truyền thống và cảnh sắc núi rừng hùng vĩ đã tạo nên sức hút rất riêng của miền sơn cước.

Những năm gần đây, các địa phương miền núi Đà Nẵng đã chủ động khai thác hiệu quả các nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, vừa gìn giữ, khôi phục bản sắc văn hóa truyền thống, vừa mở ra hướng phát triển du lịch bền vững.

Nổi bật trong số đó là Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030. Dự án tập trung khôi phục không gian văn hóa đặc trưng, đào tạo đội ngũ cán bộ văn hóa, đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của cộng đồng dân tộc thiểu số.

Tại xã Trà My, nguồn vốn từ Dự án 6 đã giúp địa phương tổ chức các lớp truyền dạy trống chiêng cho 340 học viên người Mường và Ca Dong, đồng thời thành lập nhiều câu lạc bộ cồng chiêng ở các thôn, góp phần nuôi dưỡng đời sống văn hóa cộng đồng.

Ở Tây Giang, công tác bảo tồn văn hóa Cơ Tu được xem là nhiệm vụ then chốt với nhiều giải pháp đồng bộ: chuẩn hóa tài liệu tiếng nói, chữ viết; khôi phục điệu múa Tâng tung da dá; phát triển mô hình du lịch trải nghiệm; bảo tồn nghi lễ truyền thống như tạ ơn rừng, mừng lúa mới, lễ cưới... Nhờ đó, các giá trị văn hóa được gìn giữ một cách sống động, gắn kết chặt chẽ với đời sống người dân.

Tại Đông Giang, dự án “Làng du lịch Cơ Tu” bước đầu hình thành, trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách. Đây không chỉ là cách làm du lịch dựa vào cộng đồng, mà còn là cách để văn hóa truyền thống “sống” trong hơi thở hiện đại.

Bên cạnh du lịch cộng đồng, thị trường tín chỉ carbon đang mở ra một hướng phát triển kinh tế xanh đầy triển vọng cho Đà Nẵng. Với tổng diện tích rừng lên đến 688.288 ha (gồm 504.213 ha rừng tự nhiên và 184.075 ha rừng trồng), thành phố có tiềm năng lớn để tham gia thị trường này.

Từ năm 2021, Chính phủ đã cho phép Quảng Nam (cũ) thí điểm kinh doanh tín chỉ carbon rừng theo cơ chế REDD+. Đến năm 2024, địa phương tiếp tục đề nghị tham gia các dự án quốc tế như LEAF và chương trình chi trả kết quả REDD+ do Quỹ Khí hậu xanh (GCF) tài trợ. Đà Nẵng hiện cũng đang tích cực kiến nghị Trung ương cho tham gia các cơ chế này. Ước tính, nếu được triển khai, thành phố có thể thu về trung bình hơn 110 tỷ đồng/năm từ giao dịch tín chỉ carbon — nguồn lực đáng kể để đầu tư trở lại cho công tác bảo vệ, phát triển rừng và đảm bảo dân sinh vùng Tây.

Đà Nẵng đã và đang xây dựng lộ trình tham gia thị trường carbon một cách bài bản, phù hợp với mục tiêu trở thành thành phố môi trường, phát triển kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Mỗi tín chỉ carbon tương đương với việc giảm hoặc loại bỏ một tấn CO₂. Việc giao dịch tín chỉ không chỉ mang lại lợi ích tài chính mà còn khuyến khích các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính.

Tuy nhiên, để thúc đẩy thị trường này, Đà Nẵng cần có cơ chế đầu tư khuyến khích, hệ thống hạ tầng và cơ sở dữ liệu minh bạch, cũng như hợp tác với các tổ chức quốc tế giàu kinh nghiệm.

Khi thị trường carbon trong nước vận hành đồng bộ, Đà Nẵng với sự chuẩn bị từ sớm sẽ có nhiều lợi thế, vừa góp phần ứng phó biến đổi khí hậu, vừa tạo nguồn thu mới, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ và phát triển các ngành kinh tế thân thiện với môi trường.

Có thể nói, cây dược liệu, du lịch cộng đồng, thị trường carbon được xem như một “mỏ vàng” đầy tiềm năng để khai mở giá trị kinh tế ở vùng Tây Đà Nẵng phát triển mạnh mẽ, cùng vùng Đông bứt phá đi lên.

CỔNG TTĐT TP

Khát vọng phát triển vùng Tây - Bài 1: Những trăn trở kéo dài: https://danang.gov.vn/vi/web/dng/w/khat-vong-phat-trien-vung-tay-bai-1-nhung-tran-tro-keo-dai

Khát vọng phát triển vùng Tây - Bài 2: Chiến lược đột phá để phát triển vùng Tây: https://danang.gov.vn/vi/web/dng/w/khat-vong-phat-trien-vung-tay-bai-2-chien-luoc-dot-pha-de-phat-trien-vung-tay