Thể chế, dữ liệu, dòng vốn xanh: Mở đường cho VIFC-DN kết nối nguồn lực toàn cầu

Niềm tin nhà đầu tư bắt đầu từ thể chế

Trao đổi tại phiên tọa đàm về khung pháp lý và hệ sinh thái tài chính trong khuôn khổ Diễn đàn “Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại thành phố Đà Nẵng năm 2026 - Khung pháp lý, lĩnh vực, sản phẩm ưu tiên và cơ hội đầu tư tại VIFC-DN” vào cuối tuần qua, các chuyên gia cho rằng niềm tin của nhà đầu tư không chỉ được tạo dựng từ chính sách thu hút mà còn phụ thuộc vào tính minh bạch, ổn định và khả năng vận hành của cả hệ sinh thái.

Từ góc nhìn của một chuyên gia từng tham gia xây dựng và vận hành trung tâm tài chính quốc tế, ông Kevin Bruce Iwanaga - Cố vấn cấp cao về chiến lược, Cơ quan điều hành VIFC-DN, cho rằng để một trung tâm tài chính kết nối hiệu quả với thị trường toàn cầu, cần đồng thời phát triển 3 yếu tố gồm hạ tầng, thị trường và dữ liệu.

Theo ông Kevin Bruce Iwanaga, đây không phải những cấu phần riêng lẻ mà cần được phát triển trong cùng một hệ sinh thái. Hạ tầng tạo điều kiện cho hoạt động tài chính, thị trường tạo ra cơ hội kinh doanh, còn dữ liệu và khả năng phân tích giúp nhà đầu tư đánh giá cơ hội, nhận diện rủi ro và đưa ra quyết định.

Trong khi đó, bà Helen Brand, OBE - Tổng Giám đốc Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA)  nhấn mạnh vai trò của các chuẩn mực quốc tế như một “ngôn ngữ chung” trong quản trị, báo cáo và trách nhiệm nghề nghiệp. Khi doanh nghiệp và tổ chức tài chính áp dụng các chuẩn mực có tính tương thích quốc tế, mức độ minh bạch và khả năng kết nối với nhà đầu tư toàn cầu cũng được nâng lên.

Đúc kết những ưu tiên đối với VIFC-DN, bà Helen Brand đưa ra 3 từ khóa: năng lực, uy tín và kết nối. Theo bà, VIFC cần xây dựng lộ trình rõ ràng cho các thành viên và toàn bộ hệ sinh thái, đồng thời có định hướng phát triển bền vững, hệ thống báo cáo và cơ chế bảo đảm phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

Trong đó, tài chính xanh và các tiêu chuẩn báo cáo phát triển bền vững được bà Helen Brand đề cập là những hướng có thể tham khảo trong quá trình xây dựng hệ sinh thái VIFC và phù hợp với định hướng phát triển của thành phố Đà Nẵng.

Ở một khía cạnh khác của môi trường đầu tư, TS. LS. Tony Nguyễn - Phó Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) lưu ý cơ chế giải quyết tranh chấp là một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tài chính quốc tế. Theo ông, bên cạnh chính sách thu hút đầu tư, VIFC-DN cần có cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo sự an tâm cho các bên khi tham gia các giao dịch xuyên biên giới.

Từ kinh nghiệm tư vấn tài chính, ông Samir Safar-Aly - Giám đốc, Trưởng bộ phận chuyên môn dịch vụ tài chính, PwC LEGAL MIDDLE EAST cho rằng tính ổn định, nhất quán của chính sách và cơ chế vận hành rõ ràng là những yếu tố quan trọng để nhà đầu tư có thể đánh giá môi trường đầu tư trong dài hạn.

Những trao đổi trên cho thấy, để tạo dựng niềm tin thị trường, VIFC-DN không chỉ cần một khung pháp lý thuận lợi mà còn cần một hệ sinh thái minh bạch, có khả năng thực thi và tương thích với thông lệ quốc tế.

Hạ tầng cho dòng vốn xanh

Từ nền tảng thể chế, yêu cầu tiếp theo được các chuyên gia đặt ra là chất lượng dữ liệu và khả năng đo lường, đánh giá các yếu tố phát triển bền vững. Đây là trọng tâm của phiên thảo luận “Huy động nguồn vốn xanh quốc tế thông qua VIFC: Từ thị trường carbon đến các nền tảng đầu tư bền vững”.

Bà Phạm Thị Thanh Huyền, Trưởng Chương trình Phát triển Cơ sở Hạ tầng Tài chính Việt Nam và Campuchia, nhóm tư vấn các định chế tài chính, Châu Á Thái Bình Dương, Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), cho rằng dữ liệu ESG (môi trường, xã hội và quản trị) đáng tin cậy và có khả năng so sánh là điều kiện quan trọng để ngân hàng, nhà đầu tư đánh giá doanh nghiệp và dự án.

Theo bà, doanh nghiệp tự công bố thông tin là chưa đủ. Việc có các bên thứ ba tham gia phân tích, đánh giá và xác minh dữ liệu ESG sẽ góp phần củng cố độ tin cậy của thông tin, giúp nhà đầu tư nhận diện rủi ro và có thêm cơ sở ra quyết định, đặc biệt đối với tài chính bền vững và tài chính liên kết với phát triển bền vững.

Tại Việt Nam, tài chính xanh và các sản phẩm tài chính gắn với phát triển bền vững đang từng bước hình thành, cùng với sự tham gia của các dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng về ESG giữa các doanh nghiệp còn khác nhau, nhất là khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ông Chang Hung Chun, Phó Tổng Giám đốc điều hành, Trưởng bộ phận Kiểm toán, KPMG Việt Nam, nhận định Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển đổi quan trọng về ESG. Trong khoảng 2-3 năm qua, nhận thức và mức độ quan tâm đến ESG đã tăng nhanh, trở thành một phần trong định hướng của nhiều doanh nghiệp.

Dù vậy, việc báo cáo ESG vẫn chưa đồng đều và chưa được thực hiện đầy đủ ở nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có báo cáo ESG hay không mà quan trọng hơn là thông tin được báo cáo có đáng tin cậy hay không.

Đây là khoảng trống cần tiếp tục được giải quyết nếu Việt Nam muốn mở rộng khả năng tiếp cận các dòng vốn xanh quốc tế. Việc hình thành hệ thống dữ liệu, phân tích và xác minh ESG chuyên nghiệp sẽ góp phần tăng tính minh bạch, giảm rủi ro và tạo cơ sở để nhà đầu tư đánh giá cơ hội tại Việt Nam.

Đối với thị trường các-bon, ông Phạm Nam Hưng - Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đánh giá Việt Nam có tiềm năng lớn trong việc tạo ra tín chỉ các-bon. Tuy nhiên, để biến tiềm năng này thành cơ hội đầu tư, thị trường cần được xây dựng theo hướng minh bạch, có dữ liệu đầy đủ và tạo được niềm tin đối với người mua.

Một thị trường các-bon có chất lượng đòi hỏi hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và xác minh phù hợp, qua đó bảo đảm người mua có thể đánh giá chất lượng tín chỉ. Theo ông Hưng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc định vị thị trường, xây dựng tiêu chuẩn và khả năng tương thích với các thị trường khác có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng cơ hội giao dịch và thu hút nhà đầu tư.

Đưa dự án xanh thành cơ hội đầu tư

Khi dữ liệu và tiêu chuẩn tạo cơ sở để đánh giá, câu hỏi tiếp theo là làm thế nào để các dự án xanh thực sự trở thành cơ hội đầu tư có sức thuyết phục đối với thị trường vốn quốc tế.

Từ góc nhìn của thị trường vốn quốc tế, ông Jeffrey Lee, Phó Chủ tịch cấp cao, Bộ phận Chiến lược & Quản lý kinh doanh, khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Moody’s Ratings cho biết, độ tin cậy của dự án là yếu tố cốt lõi để thu hút nguồn vốn cho phát triển bền vững. Điều này được thể hiện ở cả cấp độ tổ chức phát hành và toàn bộ hệ sinh thái tài chính.

Theo ông, với một tổ chức phát hành trái phiếu xanh, trước hết cần xác định rõ những rủi ro môi trường đang phải đối mặt, sau đó xác định các dự án có khả năng giúp giảm thiểu những rủi ro đó. Bước tiếp theo là xây dựng mục tiêu, các chỉ số đánh giá (KPI) và cơ chế giám sát để chứng minh hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Ông Jeffrey Lee lấy Đà Nẵng làm ví dụ để nhấn mạnh yêu cầu này. Nếu thành phố muốn phát hành trái phiếu xanh, trước hết cần xác định những rủi ro môi trường mà thành phố đang đối mặt; từ đó lựa chọn các dự án có khả năng giảm thiểu những rủi ro đã xác định và xây dựng mục tiêu, KPI, cơ chế giám sát phù hợp.

Theo ông, kinh nghiệm từ hơn 400 giao dịch trái phiếu xanh cho thấy, trái phiếu xanh không nên chỉ được xem như một công cụ quảng bá hay truyền thông. Điều quan trọng là phải chứng minh được mối liên hệ giữa rủi ro môi trường, mục tiêu của dự án và nguồn vốn huy động. Khi mối liên hệ này được thể hiện rõ, dự án sẽ có thêm cơ sở tạo dựng niềm tin với cộng đồng nhà đầu tư quốc tế.

Ở cấp độ hệ sinh thái, ông Jeffrey Lee nói sự chắc chắn về pháp lý và các công cụ phù hợp cũng là những yếu tố quan trọng. Đánh giá về Việt Nam, ông cho rằng nhiều dự án xanh và dự án xã hội đã có mục tiêu rõ ràng, trong khi hệ sinh thái hỗ trợ tài chính bền vững cũng đang từng bước được hình thành với sự tham gia của ACCA, IFC và các cơ quan quản lý.

Theo ông, đây là điều kiện thuận lợi để Việt Nam tiếp tục mở rộng thị trường và thu hút nhà đầu tư. Với Đà Nẵng, việc kết nối những dự án có mục tiêu phát triển bền vững với một hệ sinh thái tài chính có tiêu chuẩn quốc tế sẽ tạo thêm cơ sở để VIFC-DN phát huy vai trò kết nối nguồn vốn quốc tế với các dự án cụ thể của thành phố và Việt Nam.

Từ các trao đổi tại diễn đàn, VIFC-DN được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn, nơi thể chế, dữ liệu, chuẩn mực quốc tế và các công cụ tài chính cùng tạo thành nền tảng kết nối nguồn vốn quốc tế với nhu cầu phát triển của Việt Nam.

Để phát huy vai trò kết nối này, VIFC-DN cần đồng thời củng cố hạ tầng dữ liệu, hệ thống đánh giá ESG, thị trường các-bon minh bạch và các chuẩn mực có khả năng tương thích quốc tế.

Khi những nền tảng này được củng cố, các dự án xanh của Việt Nam sẽ có thêm cơ sở tiếp cận nhà đầu tư quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để dòng vốn xanh gắn với những mục tiêu cụ thể về giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Đó cũng là những điều kiện để VIFC-DN từng bước phát huy vai trò kết nối nguồn lực quốc tế với các nhu cầu phát triển của Việt Nam, trong đó có các lĩnh vực gắn với tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

THANH NGUYÊN